Białystok - zwiedzanie i informacje praktyczne

Ostatnimi czasy doniesienia medialne nie przedstawiają Białegostoku w pozytywnym świetle, a szkoda bo jest to miasto o bogatej historii i kilku ciekawych zabytkach. Co ciekawe w wielu rankingach Białystok jest uważany za najlepsze w Polsce “miejsce do życia” (ranking “The Guardian” z 2014 roku czy Eurobarometr z 2016 roku).

Krótka historia miasta

Wprawdzie okoliczne tereny byłe zasiedlone już w czasach najdawniejszych (mieszały się tu wpływy Prusów, kultury przeworskiej czy kultury zarubinieckiej) to jednak pierwsza wzmianka o Białymstoku pochodzi dopiero z XV wieku. W 1426 roku Maciej z Tykocina otrzymał od księcia Witolda wieś Bielszczany Stok. Przez kolejne dziesięciolecia przyszłe miasto pozostawało niewielką wsią, w okolicach której kolejni właściciele budowali dwory. Dopiero w XVI lub na pocz. XVII wieku Piotr Wiesiołowski wzniósł na tych obszarach murowany zamek. Budowlę zaprojektował nie byle kto, bo sam królewski architekt Hiob Bretfus - budowniczy m. in. zamku w Tykocinie. Po potopie szwedzkim Białystok trafił w ręce Stefana Czarnieckiego (była to nagroda za wojenne zasługi dowódcy). Gdy słynny hetman zmarł, jego posiadłości dostała się rodowi Branickich. Prawdopodobnie pod koniec XVII wieku wieś otrzymała prawa miejskie. Co ciekawe okres świetności miasta przypadł na czas upadku Rzeczypospolitej czyli na wiek XVIII. Było to związane z działalnością Jana Klemensa Branickiego, który postanowił rozbudować rodową siedzibę z iście magnackim rozmachem. Powstały ratusz, teatr, poczta, ale też loża masońska. Paradoksalnie miastu przysłużył się też wielki pożar z 1753 roku. Zniszczenie przez ogień starej części miasta sprawiło, że Braniccy mogli odbudować je według nowoczesnych wzorców. Białystok robił na zapraszanych gościach bardzo pozytywne wrażenie - wielu z nich podkreślało, że wyróżniał się spośród innych polskich miast.

Okres prosperity skończył się wraz z utratą przez Polskę niepodległości. Zarówno Prusacy jak i Rosjanie nie troszczyli się zbytnio o rozwój miasta. Wszystko zmieniło się po powstaniu listopadowym, kiedy po wprowadzeniu granicy celnej w Kongresówce Białystok stał się ważnym ośrodkiem przemysłu włókienniczego. Jego rozwój porównywano do Łodzi, która pełniła podobną rolę w Królestwie Polskim. Powstawały liczne fabryki i stacja linii kolejowej Warszawa-Petersburg. Miasto borykało się jednak z problemami etnicznymi i społecznymi. (Sprawdź też artykuł: Zwiedzanie Łodzi)

Duże zniszczenia przyniosła I wojna światowa i wojna polsko-bolszewicka. Na uwagę zasługuje fakt, że to właśnie w Białymstoku Julian Marchlewski próbował stworzyć bolszewicki rząd Polskiej Republiki Rad. Kolejny okres szybkiego rozwoju miasta przerwała II wojna światowa. Białystok został zajęty najpierw przez sowietów, a w 1941 roku przez Niemców. Szczególnie ucierpiała społeczność żydowska - z ponad 40 tysięcy tutejszych Żydów wojnę przeżyło niecałe 7 tysięcy. Część z nich zginęła podczas powstania w getcie białostockim. W 1945 roku miasto znalazło się w granicach państwa polskiego stając się równocześnie stolicą województwa białostockiego (od 1999 roku województwa podlaskiego).

Zabytki Białegostoku

  • Kościół świętego Rocha - Wjeżdżających do miasta od północy wita niezwykła biała budowla. To kościół świętego Rocha, który stanowi jeden z nielicznych w rodzimej architekturze przejawów stylu art deco (niektórzy z badaczy doszukują się też wpływów ekspresjonizmu). Został wybudowany w latach 1927-1945 (choć prace wykończeniowe trwały do lat 60). Budynek zaprojektowano na planie ośmioboku (miało to symbolizować Jutrzenkę), a wykonano z żelbetu. Na przodzie umieszczono 78-metrową wieżę, a na galerii dziedzińca figurę Chrystusa Dobrego Pasterza.

!Białystok - Kościół świętego Rocha
Białystok - Kościół świętego Rocha
  • Pałac Branickich - Przebudowana pod koniec XVII wieku rezydencja nazywana była czasem “Wersalem Północy”. Budowla wzniesiona w stylu późnobarokowym przez lata była miejscem spotkań artystów, ludzi kultury oraz królów i książąt. W XIX wieku pałac został częściowo zdewastowany - zniszczeniu uległy ornamenty oraz pałacowy ogród. Znacznie poważniejsze zniszczenia przyniosła II wojna światowa. Rezydencję odbudowano dopiero w latach 1946-1960. Dziś mieści się tam Uniwersytet Medyczny, ale co jakiś czas mówi się o udostępnieniu pałacu do zwiedzania. Turyści mogą jednak obejrzeć rozległy ogród Branickich.

!Białystok - Pałac Branickich
Białystok - Pałac Branickich
  • Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Białymstoku - Białostocka katedra została wybudowana na początku XX wieku, chociaż pierwszy kościół stanął tutaj już w roku 1625. W XIX wieku stary kościółek okazał się za mały dla szybko rozwijającego się miasta. Wspólnota katolicka zwróciła się do cara z prośbą o zgodę na budowę nowej świątyni. Mikołaj II wyraził zgodę, ale zaznaczył że białostoczanie mogą tylko rozbudować XVII-wieczny budynek. Nie chcąc niszczyć zabytku architekt Józef Piotr Dziekoński dobudował więc nowy neogotycki gmach do starego kościoła.

!Białystok - Katedra
Białystok - Katedra
  • Cerkiew św. Marii Magdaleny - Najstarsza z białostockich cerkwi została wybudowana jako katolicka kaplica przez Jana Klemensa Branickiego. Ta barokowa budowla została w XIX wieku przejęta przez prawosławnych i rozbudowana.

  • Sobór św. Mikołaja w Białymstoku – To najważniejsza świątynia dla prawosławnych wiernych. Została wzniesiona w XIX wieku na planie krzyża greckiego. Ciekawostką jest fakt, że w cerkwi przechowywane są relikwie św. Gabriela Zabłudowskiego - prawosławnego patrona dzieci i młodzieży. Przez część wiernych uważany jest on za ofiarę żydowskiego mordu rytualnego.

  • Pałac Rüdigerów - Położony w dzielnicy Dojlidy, zbudowany w połowie XIX wieku. Dziś jest siedzibą Wyższej Szkoły Administracji Publicznej.

  • Pałac Branickich w Choroszczy - Kilkanaście kilometrów od Białegostoku znajduje się niewielki pałacyk, który również został wzniesiony przez Branickich i pierwotnie miał pełnić funkcję pałacu myśliwskiego. Zdewastowana i uszkodzona budowla została częściowo rozebrana w latach międzywojennych. Na szczęście po II wojnie światowej zdecydowano się ją odbudować. W przeciwieństwie do swego większego białostockiego “brata” pałacyk w Choroszczy można zwiedzać. Mieści się tam niewielkie lecz urokliwe Muzeum Wnętrz Pałacowych. Muzeum czynne jest codziennie, poza poniedziałkami i świętami, w godzinach od 10 do 17 (w piątki w sezonie letnim godzinę dłużej). Bilet normalny kosztuje 8 złotych. Do Choroszczy dojechać można z Białegostoku autobusem linii 103.


Reklama


Zobacz nasze inne artykuły ze Polski