Bormio - zwiedzanie, atrakcje i informacje praktyczne

Niewielkie miasteczko położone u podnóża Alp Ortlerskich daje możliwość pojeżdżenia na nartach i lepszego poznania historii regionu. Bormio bowiem, w przeciwieństwie do wielu okolicznych kurortów, posiada pełną zabytków starówkę.

Bormio

Bormio - historia

Powszechnie przyjmuje się, że miasto było znane już w czasach starożytnych ze względu na swe gorące źródła. Pogląd ten wynika ze wzmianki z listu króla Teodahada, który nazywa Bormio "słynnym miejscem". Jest więc dość prawdopodobne, że sława uzdrowiska towarzyszyła osadzie już od kilku wieków. W okresie średniowiecza Bormio utworzyło tzw. contado czyli coś w rodzaju niewielkiego państewka, obejmującego obszar miasta i kilku okolicznych gmin. Przez wiele lat udawało się utrzymać jego niezależność, skutecznie opierając się zakusom biskupów Chur. Dopiero w XIII wieku tutejsi mieszczanie musieli ulec przewadze miasta Como. Trzeba jednak zaznaczyć, że Bormio nadal cieszyło się sporą autonomią, a zwierzchność nie była szczególnie uciążliwa. Dowodem na samodzielność był zestaw przywilejów nazywany "magna charta delle libertà bormiensi" wydany w 1377 roku. Miasto rozwijało się niezwykle szybko (głównie dzięki przechodzącym tędy szlakom handlowym), a w XV wieku osiągnęło stan 5 tysięcy mieszkańców.

Bormio

W 1493 roku Bormio odwiedził Leonardo da Vinci - w swoich notatkach wspominał o tutejszych termach oraz opisywał piękno okolicznych gór. Niestety pod koniec stulecia doszło do zatargu z pobliską Gryzonią, należącą do szwajcarskich Trzech Lig. Wojna i zaraza zmusiły mieszczan do przyjęcia protektoratu Szwajcarów. W 1620 roku, kiedy w Europie szalała wojna trzydziestoletnia, do Valtelliny zbliżyła się armia hiszpańska. Mieszkańcy doliny wykorzystali okazję i wywołali powstanie, zrzucając protestancką dominację. Niestety toczone tu walki doprowadziły do wielu zniszczeń na terenie miasta a wynik wojny znowu oddał Bormio pod władzę Szwajcarów. Dopiero w 1797 roku uzyskało ono pewną samodzielność w ramach utworzonej przez Napoleona Republice Cisalpińskiej (przekształconej później w Królestwo Włoch). Po upadku Cesarza Francuzów obszar ten przejęli Austriacy i kontrolowali go aż do roku 1859, kiedy po wojnie francusko-austriackiej rozpoczął się proces jednoczenia ziem włoskich.

!Bormio - dzielnica Combo
Bormio - dzielnica Combo

W XIX wieku rozbudowano sieć lokalnych dróg, a po powstaniu nowoczesnego uzdrowiska na początku wieku XX wieku do Bormio znowu zaczęli zjeżdżać kuracjusze. W 1993 roku podczas wspinaczki na niedaleką górę Ortler zginął ambasador Japonii. Miasto często gości duże imprezy sportowe jak np. Mistrzostwa Świata w Narciarstwie Alpejskim w 2005 roku.

!Bormio - centrum miasta
Bormio - centrum miasta

Bormio - zwiedzanie i atrakcje

W zależności od tego jak dużo czasu zamierzamy spędzić w Bormio warto dobrze przemyśleć plan zwiedzania. W przeciwieństwie do pobliskiego Livigno zabytków jest tu naprawdę wiele, prawdopodobnie nie da rady zobaczyć wszystkiego w ciągu jednego dnia (łącznie z wizytą w muzeach czy na termach).

!Kościół św. Witalisa i Walerii z Mediolanu (Chiesa di San Vitale) - Bormio
Kościół św. Witalisa i Walerii z Mediolanu (Chiesa di San Vitale) - Bormio

Kuerc (Piazza Kuerc)

Może to Was nieco zaskoczyć, ale ten niezbyt wyróżniający się budynek (przypominający nieco amfiteatr) to jeden z symboli miasta. Słowo Kuerc pochodzi z lokalnego dialektu i oznacza dach lub pokrywę. Była to budowla pod którą zbierali się mieszczanie aby zadecydować o najważniejszych sprawach Bormio. Wykonywano tu również wyroki na skazańcach. Drewniana konstrukcja podtrzymująca dach jest rekonstrukcją - oryginalna spłonęła w XIX wieku.

Kolegiata pw św. Gerwazego i Protazego (Chiesa Parrocchiale di SS. Gervasio e Protasio)

(Piazza Cavour 18)

Najważniejszy kościół miasta, według tradycji powstał już w IX wieku. Jednak z dawnej budowli nie przetrwało do dziś zbyt wiele gdyż podczas wojny trzydziestoletniej świątynię zdewastowały (i prawdopodobnie spaliły) wojska hiszpańskie. W latach 1626-1641 wzniesiono, w stylu barokowym – to jest obecny kościół. Zachowało się bogate wyposażenie - zwłaszcza w obrębie ośmiu bocznych kaplic. Warto zwrócić uwagę na jeden z ołtarzy bocznych po prawej stronie świątyni - zawiera on płótno ukazujące rzadko podejmowany motyw malarski tj. "Śmierć świętego Józefa". Nietypowe elementy dostrzeżemy również przy końcu nawy głównej - to dwie drewniane szafy z bogato zdobionymi odrzwiami (motywy roślinne i zwierzęce). Drewniany przedsionek nie dźwiga na sobie organów, znajdują się one po lewej stronie kościoła, blisko prezbiterium. We wnęce pod instrumentem umieszczono jeden z najcenniejszych zabytków świątyni - grupę rzeźb "Opłakiwanie" przedstawiających leżącego w grobie Chrystusa i lamentujących świętych. Zostały wykonane w 1647 roku przez Giovanniego Pietro della Rocca. Świątynia nosi wezwanie dwóch starożytnych męczenników – patronów miasta.

Kolegiata pw św. Gerwazego i Protazego (Chiesa Parrocchiale di SS. Gervasio e Protasio) - Bormio
Kolegiata pw św. Gerwazego i Protazego (Chiesa Parrocchiale di SS. Gervasio e Protasio) - Bormio


Quadrilatero degli Alberti

Tak zwany "czworobok Alberti" to zespół kilku budowli położonych na północ od rynku należących niegdyś do możnego rodu Alberti. Byli to przedstawiciele miejscowej arystokracji, którzy prawdopodobnie już od XIII wieku odgrywali istotną rolę w życiu miasta. To właśnie tutaj w 1496 roku gościł cesarz Maksymilian Habsburg. Wzniesiono również kilka budowli o charakterze obronnym, z których do naszych czasów przetrwała jedynie średniowieczna Wieża Zegarowa (La Torre delle Ore). Ostatni przedstawiciel owego zasłużonego rodu zmarł w 1825 roku.

Wieża Alberti (La Torre Alberti)

Druga z miejskich wież zachowała się przy Via Roma. W dawnych czasach, na terenie Włoch wznoszenie wież było dowodem na wysoką pozycję danego rodu (poza rzecz jasna funkcją obronną takiej konstrukcji). Szacuje się, że w okresie swojej świetności Bormio posiadało 32 dwie takie budowle. Torre Alberti pochodzi z XIII wieku i ma 24 metry wysokości. Dziś mieści się tutaj punkt informacji turystycznej pobliskiego parku narodowego.

!Wieża Alberti - Bormio
Wieża Alberti - Bormio

Kościół św. Witalisa i Walerii z Mediolanu (Chiesa di San Vitale)

(Via Roma)

Kościół poświęcony rodzicom patronów Bormio pochodzi z XII wieku (w jego architekturze zachowały się widoczne elementy stylu romańskiego). Przed wejściem do środka przyjrzyjmy się uważnie malowidłom umieszczonym na ścianach świątyni. Najciekawsza to tzw. "Niedzielny Chrystus" ("Cristo della domenica") przedstawiający Jezusa i narzędzia (pługi, łopaty chlebowe i inne), których nie można było używać podczas niedzielnych prac! Jest to świetny przykład średniowiecznej sztuki dydaktycznej, przypominającej wiernym prawdy wiary i przykazania kościelne (niektóre wyobrażenia "Niedzielnego Chrystysa" były jeszcze bardziej drastyczne – artyści łączyli narzędzia pracy łączone z ranami na ciele Jezusa). Obok zachowały się freski przedstawiające Maryję z dwoma świętymi oraz patronów kościoła. Na drugiej ścianie nieznany artysta namalował scenę ukrzyżowania z Matką Bożą, św. Janem i niezidentyfikowanym biskupem. W niewielkim wnętrzu zachowały się dwa malowidła przedstawiające Matkę Boską karmiącą Dzieciątko i ukrzyżowanie. Obok XVI-wiecznego ołtarza ze sceną zesłania Ducha Świętego zobaczymy dwie figury świętych: Gerwazego i Protazego.

Kościół św. Witalisa i Walerii z Mediolanu (Chiesa di San Vitale) - Bormio
Kościół św. Witalisa i Walerii z Mediolanu (Chiesa di San Vitale) - Bormio


Kościół św. Ducha (Chiesa del Santo Spirito)

(Via Roma)

Tuż obok kościoła św. Witalisa i Walerii możemy zobaczyć jedną z najstarszych budowli Bormio. Niewielka świątynia powstała prawdopodobnie w XI wieku, ale w późniejszych czasach została zdesakralizowana i pełniła funkcję magazynu. Współczesne prace badawcze doprowadziły do odsłonięcia fresków. Malowidła powstawały w kilku etapach pomiędzy XIV i XV wiekiem. Niestety kościół jest z reguły zamknięty i trudno dostać się do środka. Nawet jeśli nam się to nie uda możemy spróbować zajrzeć do wnętrza przez duże okna od strony Via IV Novembre (północna ściana świątyni).

!Kościół św. Ducha - Bormio
Kościół św. Ducha - Bormio

Kościół św. Ignacego Loyoli (Chiesa di Sant'Ignazio)

(Via de Simoni)

Charakterystyczna dla epoki baroku świątynia powstała wraz z siedzibą zakonu jezuitów. Bormio mimo poniesionych militarnych klęsk dość mocno odcinało się od szwajcarskich protestantów, a działalność jezuitów była ukierunkowaniem kontrreformacyjnego ducha panującego w mieście. We wnętrzu zachowały się malowidła prezentujące sylwetki najważniejszych świętych tegoż zakonu. Niestety świątynia jest często zamykana.

!Kościół św. Ignacego Loyoli (Chiesa di Sant'Ignazio) - Bormio
Kościół św. Ignacego Loyoli (Chiesa di Sant'Ignazio) - Bormio

Pałace mieszczańskie

Na terenie starego miasta przetrwało kilka ciekawych przykładów dawnej architektury mieszczańskiej. Jeden z nich to położony w rynku Pałac Cortivo, który niegdyś pełnił funkcję ratusza. Na ścianie budynku zachowały się malowidła przedstawiające herby Ludovico Sforzy.

Inny to XVII-wieczny Palazzo De Simoni budynek, który mimo wielu zmian zachował pewne dawne elementy zdobnicze. Dziś w środku mieści się Muzeum Miejskie (Museo Civico di Bormio, Via Buon Consiglio 25).

!Pałac Cortivo - Bormio
Pałac Cortivo - Bormio

Zabudowa dzielnicy Combo

Idąc od starówki w stronę wyciągów narciarskich warto przejść przez teren dzielnicy Combo, która (chociaż nieco zapuszczona) zachowała sporo dawnego klimatu. Zdecydowanie warto wstąpić do niewielkiego kościoła św. Antoniego Wielkiego. Ze względu na fakt, że Combo było dzielnicą o charakterze rolniczym świątynia otrzymała wezwanie patrona trzody chlewnej. We wnętrzu zachowały się liczne malowidła - najstarsze pochodzą jeszcze z czasów średniowiecza z początku XIV wieku, za najcenniejsze uważa się zdobienia absydy przypisywane Paolo da Caylina Starszemu (XV wiek). W bocznej kaplicy widać duży krucyfiks, który przez mieszkańców uznawany jest za cudowny. Według legendy został wykonany z pnia drzewa pod jakim znalazł schronienie biedny pasterz uciekający przed burzą. Podczas wojen religijnych z protestantami krucyfiks wrzucono do rzeki Adda, jednak kilka dni później krzyż odnaleziono obok mostu. Podczas specjalnej procesji zabytek obnoszony jest po ulicach miasta.

!Bormio - dzielnica Combo
Bormio - dzielnica Combo

Na terenie dzielnicy przetrwało kilka innych zabytków jak chociażby dwa ozdobione freskami domy Casa gia Zuccola (malowidło przedstawiające Maryję z Dzieciątkiem i św. Antoniego Wielkiego - XV wiek) lub Casa gia Motta (Maryja z Dzieciątkiem, św. Antoni Wielki i św. Apolonia - XV-XVI wiek). Ciekawym zabytkiem jest kamienny most z 1591 roku. Na balustradach zachowały się dwa niewielkie ołtarzyki - jeden przedstawia św. Jana Nepomucena (chroniącego przed powodzią), drugi scenę ukrzyżowania. Z tym drugim wyobrażeniem związana jest ciekawa historia: ponoć w tym miejscu znajdował się niegdyś rzeźbiony krzyż - w XVII wieku nieznana z imienia szlachcianka kupiła krucyfiks i wywiozła do Bellpuig w Hiszpanii. Zabytek przetrwał do czasów wojny domowej, kiedy został zniszczony przez tamtejszych komunistów. Po zwycięstwie frankistów do Bormio przyjechał rzeźbiarz z Bellpuig aby z miejscowego drewna wykonać replikę krzyża.

Bormio - Kościół św. Antoniego - freski
Bormio - Kościół św. Antoniego - freski


Herbem Combo jest najeżony kot - ponoć symbolizuje to spryt i przebiegłość mieszkańców.

!Herb dzielnicy Combo - Bormio
Herb dzielnicy Combo - Bormio

Ruiny zamku św. Piotra (Castello di San Pietro)

(Via Santelone)

Wysoko ponad miastem widać resztki dawnego zamku obronnego pochodzącego sprzed XIII wieku. Założenie prawdopodobnie posiadało cztery wieże obronne. Zamek został zdobyty i zniszczony w czasie walk z rodem Viscontich w XIV wieku (choć część źródeł wspomina, że jeszcze w XIX wieku stała jedna z wież). Dziś możemy obejrzeć resztki jednej baszty.

Termy

Mieszkańcy miasta z dumą podkreślają, że nawet sam Leonardo da Vinci w swym Kodeksie Atlantyckim zapisał "W Bormio znajdują się łaźnie". Z gorących źródeł korzystano już w czasach starożytnych, jest dość prawdopodobne że były to te same ujęcia, które wykorzystywane są do dziś.

Co ciekawe w zbiorach dokumentów pisanych przez Kasjodora (VI wiek n.e.) dla władców gockich zachował się list, który król Teodahad wysłał do niejakiego Winusiada. Król zezwala mu jechać do Bormio aby zażył "tych wód, uspokajających do picia, i w gorącej kąpieli, która może wysuszyć dnawe humory". Wojownik najprawdopodobniej skarżył się na problemy z artretyzmem ("[choroba] wykręca kończyny, tak że wysokiemu mężczyźnie odbiera całe piękno jego postawy"). Władca kończy list słowami: "Niech Bóg sprawi, że to słynne miejsce pomoże przywrócić twoje ciało do zdrowia".

Na terenie Bormio mieści się kilka ośrodków, w których można skorzystać z gorących i naturalnych kąpieli. Najpopularniejszy z nich to Bormio Terme SPA (Via Stelvio 14). Ceny wstępu w 2019 roku prezentowały się następująco:

Niski sezon:

  • Wstęp na cały dzień - 21€ (dorośli), 17€ (seniorzy), 15€ (ulgowy).
  • Wstęp na 2,5 godziny - 21€ (dorośli), 17€ (seniorzy), 15€ (ulgowy).

Wysoki sezon:

  • Wstęp na cały dzień - 26€ (dorośli), 21€ (seniorzy), 19€ (ulgowy).
  • Wstęp na 2,5 godziny - 20€ (dorośli), 16€ (seniorzy), 14€ (ulgowy).

Inne miejsce gdzie możemy skorzystać z gorących źródeł to np. QC Terme Bagni di Bormio (Via Bagni Nuovi 7).

Inne

W okolicach Bormio coś dla siebie znajdą również miłośnicy budowli militarnych. Blisko miasta powstał Fort Oga (Forte di Oga) zbudowany w latach 1908-1914 celem obrony przełęczy górskich. Pierwsza wojna światowa wykazała konieczność budowy takich umocnień (chociaż w Bormio nie toczono żadnych poważnych walk). Budowla pełniła swoją funkcję do późnych lat 50. Zwiedzanie fortu jest możliwe po uprzedniej rezerwacji. Więcej informacji tutaj: LINK.

Miłośników pieszych wycieczek do dyspozycji mają cały obszar Parku Narodowego Stelvio (Parco nazionale dello Stelvio) czyli największego obszaru chronionego na terenie Włoch. Cały teren Alp Ortlerskich jest wprost usiany schroniskami pomiędzy którymi wytyczono dziesiątki szlaków pieszych. Nie trzeba posiadać specjalistycznego sprzętu czy dużego doświadczenia, bo do wyboru mamy też proste trasy wiodące przez doliny jak chociażby Val Zebru. Dobrym punktem wyjścia do takich wycieczek może być pobliska miejscowości Santa Caterina di Valfurva. Więcej informacji uzyskamy w punkcie IT w Wieży Alberti (Via Roma).

!Bormio - wjazd na Cima Bianca
Bormio - wjazd na Cima Bianca

Bormio - narciarstwo (stan na luty 2019)

Od wielu lat Bormio ściąga miłośników narciarstwa. De facto Bormio to trzy osobne ośrodki zjazdowe: Bormio, Santa Caterina di Valfurva i Isolaccia (okolice fortu Oga). Odległość pomiędzy nimi wynosi ok. 20 kilometrów ale turyści, którzy wykupili skipassy mogą skorzystać z darmowych linii autobusowych. Do dyspozycji mamy kilkadziesiąt tras zjazdowych o różnym poziomie trudności. Tutejsze karnety na zjazdy są nieco tańsze niż w pobliskim Livigno, ale też wybór tras nie jest tak zróżnicowany a odległości pomiędzy poszczególnymi ośrodkami znacznie większe. Ceny skipassów wynoszą:

Niski sezon (3/30/2019-4/5/2019):

  • Dwa dni - 78€ (normalny), 73€ (seniorzy), 62€ (ulgowy).
  • Trzy dni - 111€ (normalny), 102€ (seniorzy), 86€ (ulgowy).
  • Siedem dni - 191€ (normalny), 169€ (seniorzy), 132€ (ulgowy).

Średni sezon (3/16/2019-3/29/2019):

  • Dwa dni - 82€ (normalny), 76€ (seniorzy), 65€ (ulgowy).
  • Trzy dni - 118€ (normalny), 108€ (seniorzy), 91€ (ulgowy).
  • Siedem dni - 203€ (normalny), 180€ (seniorzy), 140€ (ulgowy).

Wysoki sezon (2/2/2019-3/15/2019):

  • Dwa dni - 83€ (normalny), 78 (seniorzy), 66€ (ulgowy).
  • Trzy dni - 123€ (normalny), 113€ (seniorzy), 93€ (ulgowy).
  • Siedem dni - 240€ (normalny), 197€ (seniorzy), 153€ (ulgowy).

Koniec sezonu (od 4/6/2019 do końca):

  • Dwa dni - 50€ wszystkie bilety.
  • Trzy dni - 75€ (normalny), 72€ (seniorzy), 67€ (ulgowy).
  • Siedem dni - 151€ (normalny), 127€ (seniorzy), 99€ (ulgowy).

W ofercie są również jednodniowe lub półdniowe skipassy na jeden z wybranych ośrodków narciarskich.

!Kolejka na Cima Bianca
Kolejka na Cima Bianca

Atrakcją samą w sobie jest wjazd na szczyt Cima Bianca o wysokości 3012 metrów n.p.m. Istnieje możliwość zjazdu z góry na nartach. Wjazd kolejką gondolową odbywa się w dwóch etapach. Najpierw wjeżdżamy z miasta na Bormio 2000 (1952 metrów), a później do znajdującego się na szczycie punktu Bormio 3000. Bilety kupujemy przy dolnej stacji kolejki ich koszt prezentuje się następująco:

Bormio - widok z Cima Bianca
Bormio - widok z Cima Bianca


  • Wjazd z Bormio na Bormio 3000 (tam i powrotem z przesiadką na Bormio 2000) - 17€ bilet normalny.
  • Wjazd z Bormio 2000 na Bormio 3000 (tam i powrotem) - 11€ bilet normalny, 8€ bilet ulgowy.
Bormio 2000
Bormio 2000


Bormio - informacje praktyczne [stan na luty 2019]

  • Punkt informacji turystycznej mieści się przy Via Roma 131/b i otwarty jest przez cały tydzień od 09:00 do 12:00 i od 15:00 do 18:30. W Torre Alberti (Via Roma deptak) działa informacja Parku Narodowego Stelvio.
  • Miejscowość słynie z ziołowego likieru Amaro Braulio, stworzonego w 1875 roku przez aptekarza Francesco Peloniego. Nazwa pochodzi od pobliskiej góry Braulio, na której zboczach miały rosnąć zioła, jakich użyto do produkcji nalewki. Jeśli podczas naszego wyjazdu zamierzamy odwiedzić również Livigno lepiej kupić Amaro Braulio właśnie tam (cena będzie niższa nawet o około 10 euro).
  • Część kościołów miasta nie jest udostępniona do zwiedzania. Warto jednak pamiętać, że od czasu do czasu organizowane są wycieczki z przewodnikiem do wyłączonych z użytkowania świątyń. O terminy zwiedzania warto pytać w punkcie informacji turystycznej.
  • Podczas spacerów po mieście zimą uważnie patrzmy pod nogi - drogi są tu najczęściej oblodzone, a o upadek nietrudno.
  • Do Bormio dojedziemy autobusami z Livigno lub z Tirano (po kilka połączeń dziennie). Najszybszy transport z Polski to niestety własny samochód. Jedyną alternatywą pozostaje przedostanie się samolotem do Mediolanu i przejazd autobusem Livigno Express. Koszt biletów jest jednak dość duży (ok. 55€; więcej tutaj).

!Bormio
Bormio

Bormio - noclegi / gdzie spać?

Samo Bormio to miasto o zupełnie innym charakterze niż pobliskie Livigno. Owszem miłośnicy nart znajdą tu z całą pewnością odpowiednie dla siebie stoki - ale bez typowej dla górskich kurortów otoczki. W zamian za to będą mogli spędzić wieczory na średniowiecznej starówce w lokalnych restauracjach czy pubach. Ceny pokoi nie są niskie, ale nie przewyższają tych w innych narciarskich kurortach.

W centrum miasta (ok. 700 metrów od stoków) znajduje się czterogwiazdkowy Hotel Rezia (Via Milano, koszt niewygórowany jak na tę klasę obiektu, śniadania w cenie, prywatne łazienki).

Podobnie jest w drugim narciarskim kompleksie czyli w wiosce Santa Caterina di Valfurva. Za nocleg przy samych stokach będziemy musieli zapłacić ok. 150 zł za osobę. Do wyboru mamy jednak obiekty o wysokim standardzie jak chociażby Hotel Residence 3 Signori (Via Vedig, cztery gwiazdki, śniadanie w cenie, prywatne łazienki).

Inna opcja to położona z drugiej strony Bormio wieś Isolaccia. Hoteli jest tu nieco mniej, ale można wynająć apartament w jednym z pensjonatów jak chociażby Casa Al Rin (Via Livigno 60, prywatna łazienka, blisko stoków).

Znajdź inny nocleg w Bormio.


Reklama