Łódź - zwiedzanie i informacje praktyczne

Łódź mimo usilnych starań kolejnych ekip rządzących ciągle walczy z wizerunkiem miasta szarego. Mimo wielu aktywnych działań, turystów w “mieście włókniarzy” wciąż jest za mało. Jaka by jednak nie była prawda o tym jednym z największych miast Polski, warto tu przyjechać i przekonać się na własne oczy czy mamy do czynienia z “Ziemią Obiecaną”, czy ze “Złym Miastem”.

Krótka historia miasta i ciekawostki

Historia osadnictwa nad rzekami Ner, Łódka i Bzura zaczyna się od czasów najdawniejszych, ale poza znaleziskami archeologicznymi nie przetrwały po nich żadne ślady. Dopiero w 1332 roku pojawia się pierwsza wzmianka o wsi Lodza. Do dziś nie wiadomo do końca skąd ta nazwa pochodzi. Według najpopularniejszej hipotezy wzięła się od łódki, problem polega jednak na tym, że osada nigdy nie leżała nad spławnymi rzekami, a jej mieszkańcy nie trudnili się szkutnictwem. Badacze rozważali również pochodzenie patronimiczne (od imienia Włodzisław lub od herbu szlacheckiego Łodzia) albo od dawnej nazwy wierzby - “łoza”. Niewielka osada rozwijała się dość szybko i w 1423 roku otrzymała prawa miejskie i przywilej organizowania targów. Mimo centralnego położenia Łódź nigdy się nie rozwinęła, być może z powodu konkurencji z pobliską Łęczycą, Łowiczem, a nawet Lutomierskiem. Dodatkowo miasto ucierpiało podczas potopu szwedzkiego a także przez kilka pożarów. Po pierwszym rozbiorze dostało się pod panowanie pruskie i wtedy rozważano nawet odebranie mu praw miejskich. Tak się jednak nie stało, a w 1820 roku (już w zaborze rosyjskim) Łódź włączono do kalisko-mazowieckiego okręgu przemysłowego. Stało się to na wniosek Rajmunda Remblińskiego, który dostrzegł dogodne położenie miasta i postanowił stworzyć tu ośrodek przemysłu włókienniczego. Tę datę uznaje się za początek “Łodzi przemysłowej”.

Kolejne lata przyniosły gwałtowny rozwój miasta: w 1815 roku mieszkało tu niewiele ponad 300 osób, w 1860 już ponad 30 tysięcy, w 1900 ponad 314 tysięcy, a w dniu wybuchu I wojny światowej już ponad pół miliona! Poza Polakami w tworzeniu miasta olbrzymią rolę odegrali Żydzi, Niemcy i reprezentujący administrację carską Rosjanie. Dało to niezwykły i niespotykany obraz społeczeństwa wielokulturowego. Znalazł on swoje odbicie w literaturze - do najbardziej znanych powieści opisujących Łódź należą “Hotel Savoy” Józefa Rotha i “Ziemia obiecana” Władysława Reymonta. Pogarszała się jednak sytuacja robotników, co owocowało coraz częstszymi strajkami, buntami (m. in. słynny bunt łódzki z 1892 roku), a wreszcie rewolucją 1905 roku. Apokaliptyczny obraz miasta tego okresu przedstawił Zygmunt Bartkiewicz w zbiorze reportaży “Złe miasto”. Mimo zniszczeń jakie spowodowała I wojna światowa (w okolicach Łodzi doszło do największej bitwy manewrowej na froncie wschodnim) miasto zaczęło odzyskiwać swoją dawną pozycję polskiego centrum włókiennictwa. Władze państwowe traktowały jednak “polski Manchester” po macoszemu i nie zdecydowały się na założenie w Łodzi wyższej uczelni.

Wiele strat przyniosła II wojna światowa - poważne straty poniosła polska inteligencja i ludność żydowska. Ludność Łodzi zmalała o ponad 50%, na szczęście jednak miasto nie poniosło poważnych strat w infrastrukturze. W PRLu miasto nazywane było “czerwoną Łodzią” ze względu na rzekome poparcie dla władz centralnych. Trzeba jednak pamiętać, że to właśnie tutaj dochodziło do słynnych strajków robotniczych (luty 1971) i studenckich (1981).

Szczególnie boleśnie miasto przeszło transformację ustrojową - uzależnione od pieniędzy państwowych i nieprzygotowane do wolnorynkowej konkurencji zakłady włókiennicze były masowo zamykane. Dziś miasto stara się zerwać z wizerunkiem “polskiego Detroit” i znaleźć swoje miejsce we współczesnej Polsce. W 1999 roku miasto zostało włączone do Réseau Art Nouveau Network czyli związku miast posiadającymi liczne zabytki secesyjne.

!Łódź - Piotrkowska - Artur Rubinstein
Łódź - Piotrkowska - Artur Rubinstein

Zwiedzanie Łodzi

Centrum miasta

"Łodzian jest największą troską, zmieścić wszystko na Piotrkowską” pisał niegdyś Jan Sztaudynger i chyba trzeba mu przyznać rację. Przez wieki dawny trakt Piotrkowski uważany był za wizytówkę miasta i to przy nim powstawały najpiękniejsze kamienice. Słynna Pietryna zaczyna się przy placu Wolności, przy którym zachował się (nieco obecnie zaniedbany) budynek łódzkiego ratusza. Tuż obok, w bramie kamienicy przy Piotrkowskiej 3 znajduje się “Pasaż Róży” - projekt artystki Joanny Rajkowskiej mający upamiętnić jej zmagając się z chorobą oczu, córkę.

!Pasaż Róży w Łodzi
Pasaż Róży w Łodzi

Także przy Piotrkowskiej znajduje się tzw. Galeria Wielkich Łodzian czyli grupa rzeźb upamiętniających sławnych mieszkańców “grodu nad Łódką”. Zlokalizowane przy Piotrkowskiej kamienice reprezentują chyba wszystkie style z XIX i początku XX wieku.

!Łódź - Aleja Gwiazd
Łódź - Aleja Gwiazd

Na południe od centrum, w miejscu gdzie kończy się deptak wybudowano monumentalną wiatę przystankową mającą nawiązywać do architektury secesyjnej miasta - mimo głosów krytycznych projekt został dobrze przyjęty przez łodzian i żartobliwie przezwany “stajnią jednorożców”. Przy końcu ulicy Piotrkowskiej znajdują się dwie najważniejsze świątynie Łodzi - katedra katolicka św. Stanisława Kostki i ewanglicko-aubsurski kościół św. Mateusza.

Dalej w tzw. “białej fabryce” mieści się Centralne Muzeum Włókiennictwa i Skansen łódzkiej architektury drewnianej. Ulica kończy się placem Niepodległości - zaniedbane w latach 90. miejsce zostało odnowione staraniem kościoła katolickiego po zbudowaniu tu sanktuarium świętej Faustyny - patronki miasta.

!Łódź - Skansen łódzkiej architektury drewnianej
Łódź - Skansen łódzkiej architektury drewnianej

Na wschód od centrum znajduje się nowoczesny dworzec kolejowy Łódź Fabryczna. Tuż obok niego wznosi się katedra prawosławna im. Aleksandra Newskiego.

Bałuty

Dawna ciesząca się złą sławą, dzielnica miasta (przyrównywana do warszawskiej Pragi) zachowała kilka interesujących zabytków. Należy do nich przede wszystkim Muzeum Historii Miasta Łodzi i dawna fabryka Izraela Poznańskiego. Na terenie fabryki zlokalizowano słynne centrum handlowo-rozrywkowe Manufaktura. Mieści się tu również MS2 czyli muzeum z kolekcją sztuki współczesnej (rzeźby Katarzyny Kobro i Władysława Strzemińskiego). Na wschód od Manufaktury można zobaczyć tzw. “Stary Cmentarz” czyli nekropolie trzech wyznań z nagrobkami łódzkich fabrykantów. Dalej od centrum przy ulicy Brackiej znajduje się cmentarz żydowski (swego czasu największy na świecie).

!Manufaktura - centrum handlowe w Łodzi
Manufaktura - centrum handlowe w Łodzi

Księży Młyn

Wybudowane przez fabrykanta Karola Scheiblera osiedle robotnicze to fascynujące miejsce pełne licznych zabytków. Poza wzniesionymi z czerwonej cegły domami dla pracowników fabryki (tzw. famuły czy też familaki - takie określenie stosowane jest przez osoby mieszkające np. na Chojnach) możemy tu zwiedzić pałac Herbsta (Muzeum Wnętrz), najstarszy łódzki park - Źródliska, palmiarnię, Muzeum Kinematografii. To właśnie tutaj mieści się słynna łódzka “filmówka” czyli Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi.

Tereny zielone

Mimo opinii “szarego miasta” Łódź może poszczyć się spora liczbą parków i lasów. Warto zobaczyć położony na północy las łagiewnicki z barokowym klasztorem franciszkanów. Bliżej centrum znajduje się popularne Zdrowie czyli miejskie tereny rekreacyjnie gdzie poza parkiem ulokowano się ogród zoologiczny i botaniczny. Łodzianie chętnie odwiedzają też park Poniatowskiego, park Julianowski czy park III Maja. Ciekawostką jest zamknięty dla zwiedzający rezerwat Polesie Konstantynowskie - ostatni fragment puszczy Łódzkiej.

OFF Piotrkowska i Piotrkowska 217

Te dwa niezwykłe miejsca na mapie Łodzi w ciekawy sposób łączą w sobie historię i nowoczesność. OFF Piotrkowska to teren dawnej fabryki Ramischa, która powstała pod koniec XIX wieku. Dobrze rozwijające się zakłady szybko przekształcone zostały w spółkę akcyjną i otrzymały nazwę Fabryka Wyrobów Bawełnianych Spółka Akcyjna Franciszek Ramisch w Łodzi. W momencie swoje szczytowego rozwoju zatrudniały ponad 1000 osób. Obecnie na ich terenie mieści się tzw. OFF Piotrkowska czyli skupisko lokali gastronomicznym, punktów usługowych i tzw. przemysłów kreatywnych. Choć wielu łodzian narzeka na zbyt “hipsterski” charakter OFFu oraz wysokie ceny warto zajrzeć tutaj podczas spaceru po “Pietrynie”.

!OFF Piotrkowska w Łodzi
OFF Piotrkowska w Łodzi

Także na ulicy Piotrkowskiej, ale już na jej pozbawionej kostki brukowej części znajduje się “Piotrkowska 217” nazywana czasem “Drugim OFFem”. To także teren pofabryczny, ale co ciekawe nie mający wiele wspólnego z charakterystycznym dla łodzi przemysłem włókienniczym. Mieściło się tu bowiem Towarzystwo Akcyjne Budowy Transmisji, Maszyn i Odlewni Żelaza „J. John”. Fabryka ta zaopatrywała w części zamienne łódzkie przędzalnie. W czasie wojny została przejęta przez Niemców, a jej właściciela Guido Johna zastrzelono w tajemniczych okolicznościach (prawdopodobnie za odmowę podpisania volkslisty). W latach powojennych większość fabrycznych budynków wyburzono. Trzeba było jednak kolejnych dziesięcioleci aby ten obszar został odpowiednio zagospodarowany. Dziś mieszczą się tutaj restauracje, puby i Before Food Market czyli hala w której miłośnicy ciekawej kuchni z pewnością znajdą coś dla siebie.

W obu tych miejscach znajdziemy zarówno tradycyjne lokale, jak i takie "pod chmurką" - food trucki. Jedna i druga lokalizacja zdobiona jest ogromnym muralem. W OFF Piotrkowska zastaniemy szeroką ofertę kulinarną. Można tam spróbować m.in. naleśników zarówno wytrawnych, jak i na słodko (w wielu kombinacjach składników), burgerów, a także pysznych lodów. Piotrkowska 217 to również obszerny wachlarz smakołyków. Fani pizzy powinni tutaj znaleźć coś dla siebie, zjemy tam także dania wegetariańskie oraz wiele innych.

Muzeum Kanału “Dętka”

Mało kto wie, że pod “miastem włókniarzy” rozciąga się imponująca sieć kanałów wraz z tzw. podziemną katedrą (czyli olbrzymi zbiornika na wodę pitną). Większość z nich nie jest udostępniona do zwiedzania (“katedrę” zaś obejrzeć można bardzo rzadko - wtedy kiedy jest z niej spuszczana woda). Na całe szczęście od 2008 roku turyści zajrzeć mogą do wybudowanej pod placem Wolności “Dętki” czyli zabytkowe zbiornika na… deszczówkę. Kanał powstał w 1926 roku, a zaprojektowany został przez słynnego Williama Lindleya. Muzeum Historii Miasta utworzyło tam specjalną trasę turystyczną, którą swoimi pomysłami wzbogacił artysta Robert Kuśmirowski. Podziemny spacer odbywa się w grupach prowadzonych przez przewodników i trwa nie więcej niż pół godziny. Daje jednak możliwość poznania miejsca nietypowego i niezwykłego.

“Dętka” otwarta jest od maja do października w godzinach od 10 do 16:30, w środy od 11 do 18, w soboty i niedziele od 12 do 18:30. Bilety wstępu kosztują 5 i 3 złote (normalny i ulgowy). W środę kanały obejrzymy za darmo. Jeśli z jakiś przyczyn podczas wycieczki do Łodzi nie uda nam się obejrzeć tego ciekawego muzeum to nic straconego - w literacką wycieczkę po łódzkich kanałach i ich tajemnicach możemy udać się z powieścią Krzysztofa Beśki “Trzeci brzeg Styksu”.

Jak oszczędzać pieniądze w Łodzi?

Łódź jest jednym z najtańszych miast w Polsce i wizyta tutaj nie powinna nadwyrężyć naszych kieszeni. Warto jednak wiedzieć, że łódzkie muzea mają wolne dni wstępu. I tak na przykład Muzeum Historii Miasta zwiedzimy za darmo w środy, Centralne Muzeum Włókiennictwa w czwartki, MS2 w czwartki, Muzeum Kinematografii we wtorki, a pałac Herbsta w czwartki.

Bezpieczeństwo w Łodzi

"Łódź to jedyne miasto na świecie, które slumsy ma w centrum” mawiają żartobliwie mieszkańcy. Wprawdzie łatka miasta niebezpiecznego jest przyczepiona Łodzi nieco na wyrost lepiej jednak po zmroku unikać ulic: Wschodniej, Gdańskiej, Abramowskiego i okolic rynku Bałuckiego.

Wycieczki po okolicy

Rozbudowana sieć komunikacji miejskiej (w tym również tramwajów podmiejskich) daje sposobność do krótkich wycieczek po okolicy. Ciekawe zabytki znajdziemy w Pabianicach (dwór biskupi), Lutomiersku (barokowy klasztor), czy w Zgierzu (domy tkaczy). Miłośników przyrody może zainteresować Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich.


Reklama


Zobacz nasze inne artykuły z miasta Łódź

Zobacz nasze inne artykuły z Polski