Święta Agata z Sycylii

Będąc w Katanii warto poznać historię patronki tego miasta świętej Agaty Sycylijskiej. Dziś ta opowieść może budzić przerażenie, a nawet niedowierzanie - trzeba jednak pamiętać, że dla ludzi dawnych epok była pięknym świadectwem wiary i wierności wyznawanym wartościom.

Piękna Agata z Sycylii

Wydarzenia z życia świętej Agaty (podobnie jak wielu świętych starożytnych) giną w pomroce dziejów. Gdyby opierać się na źródłach historycznych moglibyśmy powiedzieć o naszej bohaterce tylko jedno - żyła w III wieku naszej ery i poniosła śmierć za wiarę. Te fakty są potwierdzone przez: kanon raweński, najstarszą Litanię do Wszystkich Świętych i Martyrologium Hieronimiańskie. Nie zachował się pochodzący z VI wieku opis męczeństwa świętej (tak zwane “Passio”), mamy do dyspozycji jedynie późniejsze przeróbki mocno ubarwione legendami. Według nich święta urodziła się na Sycylii (w Katanii lub w Palermo) w czasach rzymskich. Odznaczała się niezwykłą urodą i powszechnym szacunkiem (miała bowiem pochodzić z arystokratycznego rodu). Niestety piękno sprowadziło na nią zagładę. Agata wpadła w oko prefektowi miasta (według innej wersji sędziemu) Kwincjanowi (albo też Kwinkcjanowi). Rzymski namiestnik rozpoczął starania o jej rękę nie wiedząc jednak, że przyszła święta ślubowała dziewictwo. Odrzucony przez Agatę zalotnik wpadł we wściekłość i postanowił straszliwie się zemścić.

Okrutna śmierć

Kwincjan sądził, że śluby dziewictwa to jedynie fanaberia postanowił więc swą wybrankę nieco “zmiękczyć”. Umieścił Agatę w domu publicznym sądząc najwyraźniej, że otoczenie rozbudzi w kobiecie wygasłe pożądanie. Jak możecie się jednak domyślać towarzystwo prostytutek i ich klientów nie zrobiło na przyszłej świętej żadnego wrażenia. Prefekt porzuciwszy już zupełnie myśl o ślubie postanowił złamać Agatę i skłonić ją do porzucenia wiary. Kazał dziewczynę oddać na tortury, do których należało między innymi obcięcie piersi (według jednej z legend obcięte kobiece atrybuty miały odrosnąć po interwencji świętego Piotra). Kiedy okazało się, że męki nie przyniosły żadnego efektu Kwincjan polecił zabić kobietę poprzez rzucenie jej na rozżarzone węgle. Kiedy Agata płonęła na oczach zebranego tłumu na Sycylii zatrzęsła się ziemia i obudziła się Etna. Przerażeni ludzie, widząc ucieczkę prefekta, zdjęli męczennicę z ognia, ale było już za późno. Agata zmarła.

Późniejsze legendy

Pochówek dzielnej dziewczyny również zbiegł się z manifestacją zdarzeń nadprzyrodzonych. Zaskoczeni chrześcijanie obserwowali jak do jej grobu wszedł młodzieniec na czele procesji dzieci. Jako, że cała czereda zaraz potem zniknęła uznano, że byli to aniołowie. Jedynym śladem ich obecności był napis jaki znaleziono w grobie: "Myśl święta, cześć Bogu dobrowolna i ojczyzny wybawienie".

Święta Agata Sycylijska najwyraźniej nie żywiła pretensji do mieszkańców Katanii bo bardzo szybko stała się patronką miasta. Kilkukrotnie mieszkańcy obserwowali jak lejące się strumienie lawy omijają ich gród. Te wydarzenia były przypisywane interwencji świętej. W 1693 roku święta Agata najwyraźniej dość miała powszechnej dla tej epoki swobody obyczajowej, bo ówczesne trzęsienie ziemi zniszczyło prawie całe miasto. Ocalał między innymi zamek i relikwie patronki. Mieszkańcy wyciągnęli wnioski z tej lekcji, wznosząc przepiękną katedrę i dbając o rozwój kultu świętej.

Kult

Kult świętej Agaty Sycylijskiej stał się bardzo popularny na całym świecie. Dzielna dziewica została uznana za patronkę zawodów związanych z ogniem (piekarzy, ludwisarzy, kominiarzy) i kobiet karmiących. Była też orędowniczką w niebezpieczeństwie pożaru, burzy i chorób piersi. W dniu jej wspomnienia (5 lutego) dokonuje się poświęcenia soli, chleba i wody. Wierzono, że te pokarmy mają moc ochrony przed ogniem i wiatrem.

Nad morzem soli świętej Agaty używano do ochrony przed niszczącą mocą kry. W innych częściach Polski podawano ją matkom karmiącym. Tak o tych zwyczajach pisała Zofia Kossak w swojej książce “Rok polski. Obyczaj i wiara”:

“Zarazem sól jest uosobieniem ziemi. Błogosławieństwo Kościoła udzielone w tym dniu soli obejmowało zatem świętą pokorną glebę-żywicielkę, całą nieobeszłą ziemię z jej kruszcami i rudami, skałami i mokradłami, z piaskiem, ową sypką mąkę klepsydry prawieków. Sól święcona na świętą Agatę chroniła bydło od chorób, chatę od pożaru.”

Jest też bohaterką wielu przysłów i powiedzeń:

  • “Chleb świętej Agaty strzeże od ognia chaty”,
  • “Na świętej Agaty wychodzą muchy zza łaty”
  • “Po świętej Agacie wyschną na słońcu gacie”

W swej rodzinnej Katanii męczenniczka czczona jest uroczysta procesją - jej relikwiarz jest obwożony wtedy po mieście w specjalnym rydwanie. Jednak do najdziwniejszych tradycji należą ciastka św. Agaty uformowane w kształt… obciętych piersi. Wyrabia się je z lukrowanego biszkoptu nasączonego słodkim likierem (rzadziej pojawiają się tego rodzaju wybory z sernika). Czasem ciastka ozdobione są kandyzowanym kawałkiem wiśni imitującym sutek.

Agata Sycylijska na obrazach przedstawiana jest z palmą męczeństwa lub z tacą na której leżą odcięte piersi. Rzadziej ukazywana jest z chlebem, solą, miniaturą płonącego domu lub pochodnią.


Reklama


Zobacz nasze inne artykuły z miasta Katania

Zobacz nasze inne artykuły z Włoch