Zwiedzanie Elbląga - historia i ciekawostki


Pozostający nieco w cieniu pobliskiego Gdańska (ok. 60 kilometrów) Elbląg należy do tych miast, o których można powiedzieć że mają w sobie to “coś”. I choć II wojna światowa odcisnęła na zabytkowej zabudowie swoje piętno to miasto powoli odzyskuje dawny blask. Turyści którzy odwiedzą Elbląg mogą liczyć na spotkanie zarówno z historią jak i z przyrodą.

Osada Truso i święty Wojciech


Człowiek pojawiał się na tych terenach już od czasów najdawniejszych, ale za pramatkę Elbląga uznaje się należącą do Prusów (Aestiów) osadę Truso. Została ona wymieniona w dziele Orozjusza “Chorografia”. Wprawdzie powstało ono w V wieku naszej ery, ale kilkaset lat później król Alfred Wielki tłumacząc je na język staroangielski, uzupełnił księgę o relacje współczesnych mu podróżników. W ten sposób do dzieła trafiła opowieść podróżnika Wulfstana, który pod koniec IX wieku dotarł do kraju Prusów (Aestiów) i odwiedził osadę Truso. Kraj zrobił na żeglarzu spore wrażenie - zaznaczył on, że:

(...) Kraj Aestiów jest bardzo duży i jest tam dużo miast, a w każdym mieście jest król. A jest tam bardzo dużo miodu i rybitwy. A król i najmożniejsi piją kobyle mleko, ubodzy zaś i niewolni piją miód.

Odkrycia archeologiczne wskazują, że Truso była jedną z największych osad na południowym brzegu Bałtyku. Osada zaczęła podupadać w X wieku. Prawdopodobnie port przegrał konkurencję z pobliskim Gdańskiem, być może wpływ na egzystencję mieszkańców miały też wyczerpujące wojny z państwem Piastów.

Truso raz jeszcze pojawia się na kartach historii. Najprawdopodobniej to właśnie tutaj przybył święty Wojciech podczas swojej “misji pruskiej” (teza ta znalazła poparcie u takich historyków jak prof. Gerard Labuda czy prof. Stanisław Mielczarek). Mieszkańcy osady pozostali głusi na nawoływania przyszłego świętego i strasząc pobiciem odpowiedzieli mu w te słowa:

Uważaj to za wielkie szczęście (...) żeś aż tutaj bezkarnie przybył; lecz jak szybki powrót może ci uratować życie tak najmniejsza zwłoka przyniesie ci śmierć.

Wojciech wraz z towarzyszami opuścili niegościnny gród, ale po pięciu dniach zostali napadnięci przez Prusów. Wojciech poniósł śmierć męczeńską w okolicach południowego brzegu jeziora Drużno.


Przez długi czas historycy debatowali nad prawdopodobną lokalizacją tej legendarnej osady. Wreszcie dzięki badaniom terenowym prowadzonym przez dr Marka Jagodzińskiego udowodniono, że Truso leżało w okolicach dzisiejszej wsi Janów (nad brzegiem jeziora Drużno, kilka kilometrów od granic współczesnego Elbląga).



!Nowe kamienice - Starówka w Elblągu
Nowe kamienice - Starówka w Elblągu

Pod krzyżackim butem


W 1237 roku w te okolice dotarli Krzyżacy. Dowodzeni przez mistrza krajowego Prus Hermanna von Balka rycerze założyli niewielki gródek obronny. Został on spalony przez Prusów kilka lat później więc Krzyżacy przenieśli się do istniejącej w pobliżu dawnej osady (teren obecnego Starego Miasta). Tutaj w 1246 roku lokowali oni miasto Elbląg. Szybko rozpoczęto też budowę murowanego zamku, który stał się siedzibą krajowego mistrza zakonu. Do momentu przeniesienia siedziby zakonu z Wenecji do Malborka Elbląg pełnił funkcję najważniejszego miasta na terenie państwa krzyżackiego.

Silnie ufortyfikowana osada oparła się powstaniom pruskim i najazdowi księcia Świętopełka. Miasto rozwijało się bardzo szybko czemu sprzyjało położenie i przynależność do Hanzy. Pod koniec XIV wieku rozwój Elbląga został zahamowany przez konkurencję z Gdańskiem. Dodatkowo polityka krzyżacka (wysokie podatki na prowadzenie wojen) przynosiła wzrost niezadowolenia wśród miejscowej ludności. Kiedy do miasta dotarła wieść o klęsce rycerzy zakonnych pod Grunwaldem elblążanie zdobyli zamek i złożyli hołd lenny polskiemu królowi. Niestety na mocy pokoju toruńskiego miasto wróciło pod krzyżackie władanie. W 1440 zawiązał się tu Związek Pruski, który czternaście lat później doprowadził do wybuchu antykrzyżackiego powstania, a w konsekwencji wojny trzynastoletniej. Mieszczanie po raz kolejny zdobyli zamek, tym razem jednak spalili go z obawy przed powrotem Krzyżaków. Po zakończeniu wojny i drugim pokoju toruńskim Elbląg dostał się pod panowanie królów Polski.


Dalsze losy

Szesnaste stulecie nazywane jest złotym wiekiem Elbląga. Zwłaszcza końcówka panowania Zygmunta II Augusta i rządy Stefana Batorego przyniosły miastu wymierne korzyści. Zwodowano tu pierwszy polski galeon “Smok”, a król Stefan Batory podczas wojny z Gdańskiem skierował tu cały handel morski. Miasto odparło w 1577 roku atak wściekłych gdańszczan (chociaż za cenę spalenia przedmieść i okrętów).

Wiek XVII i XVIII to okres upadku Elbląga. Zdobywany i łupiony przez Szwedów, Rosjan czy Sasów stał się niewielkim prowincjonalnym miasteczkiem (mimo krótkiego ożywienia gospodarczego w XVIII wieku) i nie odgrywał istotnej roli w państwie pruskim. Sytuacja zmieniła się dopiero w XIX wieku. W Elblągu zaczęły powstawać liczne manufaktury, fabryki, zakłady przemysłowe i stocznie. Zastój związany z I wojną światową i “wielkim kryzysem” został przerwany w latach 30. XX wieku. Naziści nadali miastu charakter militarny co doprowadziło do gospodarczego ożywienia Elbląga. Został on jednak gwałtownie przerwany przez II wojnę światową. Zaciekłe walki doprowadziły do praktycznie całkowitego zburzenia Starego Miasta. Zginęło wielu mieszkańców, zniszczona została infrastruktura publiczna i zakłady przemysłowe.

Nowa władza podjęła decyzję o rozebraniu większości zrujnowanych kamienic. Podobno uzyskaną w ten sposób cegłę zużyto między innymi na odbudowę warszawskiej starówki (tym faktem niektórzy elblążanie tłumaczą swoją niechęć do mieszkańców stolicy). W 1949 roku stalinowskie władze aresztowały ponad 100 mieszkańców, których podejrzewano o udział w podpaleniu zakładów Zamech (wydano kilka wyroków śmierci, a niektórzy z aresztowanych zmarli z powodu tortur). W latach 1975-1998 miasto było stolicą województwo elbląskiego.



Zabytki Elbląga

Do najważniejszych zabytków i wartych odwiedzenia miejsc należą:


  • Stare Miasto - Mimo zniszczeń wojennych i barbarzyńskiej polityki rządów Bolesława Bieruta elbląska starówka jest jedną z ciekawszych w Polsce. Od lat 80. trwa jej rewitalizacja - obecnie powstają w tym miejscu nowe kamienice, których fasady nawiązujące do dawnych stylów architektonicznych nadając tej dzielnicy zaskakującego i bardzo ciekawego wyglądu.

!Starówka w Elblągu
Starówka w Elblągu
  • katedra św. Mikołaja - Jej budowa rozpoczęła się w XIII wieku. W 1777 roku spłonęła od uderzenia pioruna. W 1906 roku budowla uzyskała nową wieżę (był to jeden z wyższych kościołów w Niemczech, obecnie jest to dziesiąty co do wielkości kościół w Polsce). Po zniszczeniach z czasów II wojny światowej zabytek staraniem kilku kolejnych proboszczów odzyskał dawny blask (do odbudowy użyto m. in. cegieł ze zburzonych kościołów na Pomorzu). Wewnątrz turysta może zobaczyć elementy średniowiecznego wyposażenia, m. in. z dawnych elbląskich świątyń. Turyści mogą także wejść na 95-metrową wieżę.


!Wieża Katedry w Elblągu
Wieża Katedry w Elblągu
  • ścieżka kościelna - Wąskie przejście pomiędzy elbląskimi kamienicami skryte pod gotyckimi łękami. Dawniej łączyło katedrę z kościołem św. Mikołaja i klasztorem Dominikanów. Ten urokliwy pasażyk przypomina nieco pasaż św. Katarzyny w Tallinie.

!Ścieżka kościelna w Elblągu
Ścieżka kościelna w Elblągu
  • dawny zamek i Muzeum w Elblągu - Wprawdzie ze zniszczonego zamku krzyżackiego pozostały jedynie niezbyt urodziwe budynki podzamcza to jednak znajdujące się w środku Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu zasługuje na uwagę. Ekspozycja archeologiczna zainteresuje fanów średniowiecza i dawnych wieków, ale największe wrażenie robi nowa, zupełnie nietypowa wystawa przedstawiająca historię miasta. Turyści poruszają się po wielkiej makiecie zniszczonej elbląskiej starówki. Towarzyszą im efekty dźwiękowe i poetyckie opisy artystki Lei Pradziński.

!Muzeum w Elblągu - wystawa historyczna
Muzeum w Elblągu - wystawa historyczna
  • Bażantarnia - zmęczeni historią i miejskim zgiełkiem powinni udać się do Bażantarni czyli miejskiego lasu. I chociaż bażantów tu nie uświadczymy to możemy się poczuć niczym w górach. Cztery szlaki piesze, o różnym stopniu trudności, wiodą przez wąwozy, wzgórza (najwyższe ok. 123 metrów) i powalone pnie drzew. Do lasu dojedziemy tramwajem linii 2 (należy wysiąść na przystanku Marymoncka-Pętla).

!Bażantarnia w Elblągu
Bażantarnia w Elblągu

!Bażantarnia w Elblągu
Bażantarnia w Elblągu

Poleć ten artykuł


Reklama


Zobacz nasze inne artykuły ze Polski

Komentarze