Zamek w Lublinie - historia i zwiedzanie

Choć Zamek w Lublinie jest obecnie siedzibą lubelskiego muzeum, jeszcze kilkadziesiąt lat temu był siedzibąwięzienia. Zbudowany w XII wieku, na przestrzeni lat był wielokrotnie przebudowywany i remontowany. Położony jest w tuż obok zabytkowej dzielnicy lublina - Stare Miasto (administracyjnie od 2009 roku należy on do obecnej dzielnicy Starego Miasta, jednak historyczne Stare Miasto kończy się na murach obronnych).

Historia zamku w Lublinie

Wiele wskazuje na to, że już za czasów panowania Bolesława Chrobrego na terenie zamku w Lublinie znajdowała się drewniana strażnica. Właściwy obiekt został zbudowany w XII wieku, a jego początki związane są z powstaniem kasztelanii lubelskiej. W miejscu obecnego zamku mieścił się wtedy gród początkowo namiestnika książęcego, a później kasztelana. W drugiej połowie XII wieku stanowił on największy tego typu ośrodek na wschód od Wisły. Również wtedy stworzono pierwszy budynek murowany (był to najprawdopodobniej kościół).

Jako, że władcy Rusi postawili sobie za cel włączenie grodu do swoich ziem, często odbywały się w tym miejscu różnego rodzaju walki i bitwy.

W XIII wieku do zamku dobudowano wieżę mieszkalno-obronną (tzw. donżon). Wzmocniono również mury obronne i fortyfikacje.

W XVI wieku ranga Lublina była naprawdę bardzo wysoka. Bezpośrednim tego skutkiem stała się konieczność ponownej przebudowy zamku. Przestał on po prostu spełniać królewskie potrzeby. Niestety, w II połowie XV wieku, po śmierci Zygmunta Augusta zamek zaniedbano. Nie był już tak często odwiedzany przez dwór królewski, jego popularność zdecydowanie spadła, a stare mury zwyczajnie zaczęły się rozpadać. Dopiero kilkadziesiąt lat później, w latach 1635-1642 zamek został całkowicie wyremontowany.

!Widok na dziedziniec Zamku w Lublinie
Widok na dziedziniec Zamku w Lublinie

Potop szwedzki i kolejne wojny Rzeczypospolitej przyniosły budowli kolejne zniszczenia. Mimo prób przywrócenia świetności (Jakub Zamojski odrestaurował mury, później przebudowano też bramę zamkową) stan całości był opłakany. Zniszczenia były na tyle poważne, że król Stanisław August Poniatowski, podczas swej podróży do Kaniowa, nie znalazł w zamku pomieszczenia w którym mógłby przenocować.

W XIX wieku postanowiono rozebrać sporą część ruin. Julian Ursyn Niemcewicz wspominał:

“Brał z opuszczonych murów cegłę kto chciał, dziś sam rząd rozbiera ostatki wapiennych kamieni na robienie drogi pod miastem”.

Pochodzący z 1810 roku rysunek przedstawia zachowany donżon, kaplicę i zrujnowane mury. Na całe szczęście pojawił się pomysł odbudowy założenia i przeznaczenia go na więzienie. Za sprawą generała Józefa Zajączka, architekt Jan Stompf stworzył projekt nowego gmachu. Pracami kierował Jakub Hempel, a jednym z członków komisji nadzorującej budowę był działacz oświeceniowy i pisarz Stanisław Staszic.

Zgodnie z założeniami budynek pełnił funkcję więzienia. Przetrzymywano tu powstańców styczniowych, działaczy rewolucyjnych, a także znanego pisarza i pacyfistę Andrzeja Struga. Więzienie choć uznawane za ciężkie doczekało się swojej “wielkiej ucieczki”. Doszło do niej w 1907 roku kiedy z lubelskiego zamczyska kanałem ściekowym wydostało się ponad czterdziestu więźniów.

W okresie międzywojennym przetrzymywano tu m. in. członków Komunistycznej Partii Polski w tym kochankę Bolesława Bieruta - Małgorzatę Fornalską.

Zamek w Lublinie w latach 1939-1954

W niemieckim planie zarządzania podbitymi terenami zamek lubelski pełnił funkcję więzienia i miejsca kaźni. Przez cały okres okupacji przez te mury przewinęło się ok. 50 tysięcy osób. Torturowani, umieszczani w przepełnionych celach więźniowie byli często rozstrzeliwani na dziedzińcu lub wywożeni do obozów koncentracyjnych. Wydane w 1998 roku wspomnienia ocalałych (“Zamek Lubelski: wspomnienia więźniów 1939-1944”) ukazują przerażający obraz martyrologii narodu polskiego. Sądnym dniem okazał się dzień wyzwolenia miasta - 22 lipca 1944 roku. Niemcy, którzy już od pewnego czasu zwiększyli liczbę egzekucji, podjęli decyzję o wymordowaniu wszystkich pozostałych przy życiu więźniów. Na całe szczęście szybkie postępy Armii Czerwonej sprawiły, że około 1300 osób ocaliło życie (według niektórych relacji przyczynił się do tego brak samochodów do wywożenia trupów). Wymordowano jednak około 300 uwięzionych. Literacki obraz tych krwawych wydarzeń znajdziemy w kryminalnej powieści Marcina Wrońskiego “A na imię jej będzie Aniela”.

Więzienie oficjalnie zamknięto 13.01.1954 roku. Przebywających w obiekcie więźniów politycznych przewieziono do więzienia w Chełmie, a przestrzeń zamku wyremontowano i zrekonstruowano. 2 lata później stał się ona siedzibą główną Muzeum Lubelskiego, założonego w 1906 roku. Jest nią zresztą aż po dziś dzień.

Zamek w Lublinie

Zwiedzanie Zamku

Zamek został wybudowany na planie prostokąta z wewnętrznym dziedzińcem. Stworzony w stylu neogotyku angielskiego, wyróżnia się m.in oknami, zakończonymi ostrym łukiem. Co ciekawe, dobudowaną w XIII wieku wieżę charakteryzuje już nieco odmienny styl romański, a XIV-wieczną kaplicę zamkową - styl gotycki.

Obecnie dostępny jest on dla zwiedzających, podczas odwiedzin można zobaczyć wiele ciekawych eksponatów, poznać ciekawostki związane z tym miejscem, obejrzeć wyjątkową kaplicę a także zobaczyć miasto z góry.

Muzeum Zamkowe

Jeśli chcecie dogłębnie poznać historię zamku, koniecznie wybierzcie się do Muzeum Zamkowego.

Zamek w Lublinie

Poznacie w nim wiele szczegółów z życia Jagiellonów, którzy opiekowali się budowlą, obejrzycie wiele oryginalnych eksponatów i pamiątek. Wśród nich m.in.: polskie i obce zbroje, medale i monety charakterystyczne dla różnych okresów historycznych, około 140 obrazów i wiele innych, niezwykłych przedmiotów. Wizyta w muzeum to niesamowita okazja, aby przenieść się w czasie, poznając historię zamku na przestrzeni kilkuset lat.

Na szczególną uwagę zasługują następujące wystawy:

  • Galeria Malarstwa Polskiego - prezentuje najcenniejsze zbiory sztuki polskiej ze szczególnym uwzględnieniem malarstwa XIX i początku XX wieku. Warto zwrócić uwagę na płótna Jana Matejki (“Unia lubelska” i “Przyjęcie Żydów do Polski”), Jacka Malczewskiego, Władysława Podkowińskiego czy Olgi Boznańskiej. Szczególnie urokliwe są słynne “Nasturcje” Stanisława Wyspiańskiego.

  • Śladami przeszłości. Najdawniejsze dzieje Ziemi Lubelskiej - zrealizowana w nowoczesny sposób wystawa przedstawia dzieje ziemi lubelskiej od czasów najdawniejszych aż do średniowiecza. Multimedialna ekspozycja wzbogacona o przedmioty z wykopalisk i naturalnej wielkości figury w dawnych strojach, zainteresuje każdego miłośnika archeologii. Zwróćcie uwagę na grób psa z epoki brązu!

  • Sztuka Ludowa Regionu Lubelskiego - wystawa prezentuje różne formy artystycznej aktywności mieszkańców lubelszczyzny. Co ciekawe poza dziełami z dawnych epok możemy tu obejrzeć też stosunkowo nowe (okres powojenny) przykłady malarstwa ludowego.


Zamek w Lublinie

Zamek w Lublinie

Zamek w Lublinie

Zamek w Lublinie

Czarcia łapa

Jeśli lubicie legendy, to nie możecie przegapić podczas zwiedzania stołu z wypalonym odciskiem dłoni. Otóż jest to słynny mebel, na którym diabelski sędzia - jak mówi jedna z wersji pogłosek przypieczętował wydany na korzyść skarżonej kobiety wyrok, opierając się dłonią o stół i wypalając w niej ślad.

!Wypalona na stole czarcia łapa - Zamek w Lublinie
Wypalona na stole czarcia łapa - Zamek w Lublinie

Kaplica Trójcy Świętej

Wszystkie wspaniałości lubelskiego zamczyska bledną jednak przy pięknie Kaplicy Trójcy Świętej (Kaplica Zamkowa). Jest to gotycki obiekt sakralny, którego wnętrza pokrywają bizantyjsko-ruskie freski, powstałe w 1418 roku. Stworzone na specjalne zamówienie króla Władysława II Jagiełły szczęśliwe przetrwały zawirowania dziejowe. Podczas budowy więzienia (dawny kościół zmieniono wtedy w więzienną kaplicę), częściowo uszkodzone malowidła pokryto warstwą tynku. Ponowne ich odsłonięcie rozpoczął w 1899 roku Józef Smoliński. Prace konserwatorskie trwały prawie 100 lat!

Mimo tego, że przy tworzeniu fresków pracowało kilku twórców to ich program ikonograficzny jest jasny i czytelny. Możemy w nim wyróżnić następujące wątki: Starotestamentalny (postacie proroków), Ewangeliczny (sceny z życia Chrystusa i bohaterów Nowego Testamentu), Hagiograficzny (święci szczególnie popularni w prawosławiu i kościołach wschodnich) oraz Fundatorski (tutaj zachowały się dwa wizerunki króla Władysława Jagiełły - jeden konny przy ścianie północnej prezbiterium, drugi w postawie klęczącej umieszczony w nawie). Zwróćcie też uwagę na wydrapane na freskach napisy. To dzieło XVII-wiecznych wandali, którymi okazali się… posłowie sejmu z 1569 roku!

Sama kaplica wzniesiona została w XIV wieku (dokładna data nie jest znana). Obiekt przebudowano w XIX wieku (m. in. przekształcono portal). Od 1997 kaplica jest udostępniona do zwiedzania i obok Kaplicy Świętokrzyskiej na Wawelu oraz malowideł w Bazylice Katedralnej w Sandomierzu stanowi jeden z najświetniejszych przykładów malarstwa bizantyjsko-ruskiego w naszym kraju. 


!Kaplica Trójcy Świętej / Kaplica Zamkowa - Zamek w Lublinie
Kaplica Trójcy Świętej / Kaplica Zamkowa - Zamek w Lublinie

Kaplica Trójcy Świętej / Kaplica Zamkowa - Zamek w Lublinie

Kaplica Trójcy Świętej / Kaplica Zamkowa - Zamek w Lublinie

Kaplica Trójcy Świętej / Kaplica Zamkowa - Zamek w Lublinie

Donżon - wieża mieszkalno-obronna i widoki na miasto

Wieża mieszkalno – obronna czyli donżon posiada trzy kondygnacje, a grubość muru wynosi ponad 3 metry! Na jej szczycie możemy spoglądać na miasto z góry, podziwiając przy tym również odrobinę widoczny dziedziniec zamkowy.

Zamek w Lublinie

Informacje praktyczne

Dni i godziny otwarcia

Godziny otwarcia obiektów zamkowych mogą się różnić w zależności od dani tygodnia oraz pory roku. Poniżej przedstawiamy rozpiskę ze szczegółami.

  • Zamek Lubelski (siedziba główna, odziały miejscowe i zamiejscowe)
    • 01.czerwiec - 31.sierpień - wtorek - niedziela - 10:00 - 18:00
    • 01.wrzesień - 31.maj - wtorek - niedziela - 10:00 - 17:00
    • w poniedziałki wystawa nieczynna
  • Kaplica Trójcy Świętej
    • 01.maj - 31.maj
      • poniedziałek - 10:00 - 18:00
      • wtorek - niedziela - 10:00 - 17:00
    • 01.czerwiec - 31.sierpień - poniedziałek - niedziela - 10:00 - 18:00
    • 01.wrzesień - 30.kwiecień - wtorek - niedziela - 10:00 - 17:00
  • Wieża donżon z tarasem widokowym (oraz Lapidarium)
    • 01.maj - 14.czerwiec
      • poniedziałek - 10:00 - 18:00
      • wtorek - niedziela - 10:00 - 17:00
    • 15.czerwiec - 31.sierpień - poniedziałek - niedziela - 10:00 - 20:00
    • 01.wrzesień - 30.kwiecień - wtorek - niedziela - 10:00 - 17:00

Dodatkowo, w każdym miesiącu wyznaczany jest jeden dzień tygodnia, w którym zwiedzanie zamku jest bezpłatne. Więcej informacji, wybrany dzień na bezpłatne oraz informacje o nieczynnym obiekcie znajdziecie na oficjalnej stronie pod tym linkiem. Jedynie wystawy czasowe w tym dniu nie są objęte "promocją". Koszt biletu na wystawę czasową wynosi wtedy 5,00 zł.

Ceny biletów wstępu

Cena biletów zależy od ilości atrakcji, które chcemy odwiedzić. Można zwiedzać sam zamek, wejść tylko na wieżę lub zobaczyć tylko kaplicę. Można zobaczyć również każde z tych miejsc, kupując trochę tańszy bilet łączony.

Atrakcja / obiekt Bilet normalny Bilet ulgowy / dla seniora
Kaplica Trójcy Świętej z Lapidarium 12,00 zł 10,00 zł / 4,00 zł
Ekspozycje na Zamku (bez Kaplicy) 10,00 zł 6,50 zł / 4,00 zł
Baszta – taras widokowy 9,00 zł 7,00 zł
Lapidarium 6,00 zł 4,00 zł
bilet łączony - zwiedzanie Kaplicy z Lapidarium, Baszty i wszystkich ekspozycji 30,00 zł 23,00 zł
bilet łączony - zwiedzanie Kaplicy, Baszty, ekspozycji i wszystkich oddziałów Muzeum Lubelskiego - bilet jednodniowy 38,00 zł 28,00 zł

Inne oferty biletowe to np. bilet rodzinny dla rodzin z dziećmi do 16 roku życia. Cena biletu dla rodzica to koszt biletu ulgowego.


Reklama