Białowieża: atrakcje, zabytki, trasy spacerowe. Co warto zobaczyć i jak zaplanować zwiedzanie?

Białowieża leży w samym sercu słynnej Puszczy Białowieskiej. W dawnych czasach mieściły się tu niedostępne dla zwykłych śmiertelników dwory myśliwskie władców, z których wyruszali na polowania, i gdzie ucztowali po udanych łowach.

Współczesna Białowieża jest rozległą wsią. Zamieszkuje ją około 2000 osób, z których większość pracuje w turystyce.

!Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej
Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej

Miejscowość stanowi idealną bazę dla turystów, którzy przyjeżdżają na krótko i chcieliby mieć wszystko pod ręką. W naszym artykule zebraliśmy najważniejsze atrakcje Białowieży i jej najbliższych okolic. Rozpoczniemy jednak od krótkiego wprowadzenia przyrodniczego i historycznego.

!Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej
Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej

Bezcenny skarb przy granicy polsko-białoruskiej

Puszcza Białowieska powstała po ustąpieniu ostatniego lodowca i od tego czasu rządzi się własnymi prawami. Gdy drzewo upada, to stopniowo próchnieje, żeby ostatecznie połączyć się z glebą. Człowiek przez tysiąclecia nie wpływał na tutejszy drzewostan, zwierzynę czy organizmy żywe - natura doskonale radziła sobie ze wszystkim sama. Las o takiej charakterystyce nazywany jest pierwotnym.

Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej
Obręb Ochronny Rezerwat Puszczy Białowieskiej

I choć początkowo może być nam trudno w to uwierzyć, to podzielona pomiędzy Polskę i Białoruś Puszcza Białowieska jest ostatnim pierwotnym lasem nizinnym w Europie. Wszystkie pozostałe zostały naznaczone działalnością człowieka. Świadomość tego faktu powinna dać nam do myślenia, jak wielki skarb posiadamy w naszych granicach.

Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej
Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej
Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej

Niestety, zaledwie fragment Puszczy przetrwał w stanie naturalnym. Rozpoczęta przez Niemców wycinka drewna na przemysłową skalę doprowadziła do zniszczenia rozległych obszarów prastarego puszczy.

!Białowieski Park Narodowy
Białowieski Park Narodowy

W celu ochrony tego bezcennego dziedzictwa ustanowiono Obręb Ochronny Rezerwat (obejmujący dawny Rezerwat Ścisły), który zajmuje około 20% polskiej części Puszczy. Dawny Rezerwat Ścisły leży bezpośrednio przy Białowieży i wejście na jego teren możliwe jest tylko w towarzystwie licencjonowanego przewodnika.

Obręb Ochronny Rezerwat Puszczy Białowieskiej
Obręb Ochronny Rezerwat Puszczy Białowieskiej

Historia

Początki Białowieży i spór o pochodzenie nazwy

Puszcza przetrwała w stanie pierwotnym dzięki odwiecznej pasji władców do polowania. Bardzo szybko tereny te upodobali sobie polscy królowie, którzy włączyli Puszczę do kategorii dóbr stołowych - co oznaczało, że należały do nich wszystkie czerpane z niej dochody. Pod ścisłą ochroną znalazły się drewno oraz zwierzyna, a na mieszkańców polujących na terenie królewskiego lasu czekała niechybna śmierć. Rzeczypospolita przez stulecia była potężnym i rozległym państwem, które mogło pozwolić sobie na utrzymywanie całego lasu jako parku do polowania.

Najstarsze wzmianki o Puszczy Białowieskiej pochodzą z kronik Jana Długosza. Opisywał on polowanie króla Władysława Jagiełły z 1409 roku, który gromadził zapasy przed starciem z Zakonem Krzyżackim.

!Spacer po Białowieży
Spacer po Białowieży

Po nim do Puszczy przybywali, zazwyczaj jesienią, kolejni polscy królowie wraz z zaproszonymi gośćmi. Ich pierwszą siedzibą był nieistniejący już drewniany zameczek myśliwski wielkich książąt litewskich, wzniesiony prawdopodobnie w XIV wieku. Przypuszcza się, że pierwotnie osada znajdowała się tam, gdzie teraz leży uroczysko Stara Białowieża.

Kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus - Białowieża
Dworek Gubernatora - Białowieża

ZDJĘCIA: 1. Kościół św. Teresy Dzieciątka Jezus; 2. Dworek Gubernatora;

Dwór ten już wtedy nazywano Białowieżą, choć nie ma zgodności co do pochodzenia tej nazwy. Teorii jest kilka. Może ona pochodzić z języka jaćwieskiego i od słowa "bialo wiesu", oznaczającego miejscowość nad mokradłami. Jeśli zapytamy o to przewodnika po polskiej stronie, to możemy usłyszeć historię o królu Władysławie Jagielle. Pewnego razu miał on wracać z polowania. Gdy zbliżał się do dworu, jeden z towarzyszy zapytał go, jak właściwie chciałby nazwać swój dwór. Władca spojrzał w stronę zamku i ujrzawszy bieloną wieżę bez namysłu rzekł - biała wieża. Po stronie białoruskiej skłaniają się z kolei ku hipotezie, że nazwa nawiązuje do XIII-wiecznej wieży leżącej na terenie białoruskiego miasta Kamieniec. W okresie średniowiecza mogła ona mieć jasny odcień lub być pomalowana na biało.

!Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża
Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża

Częste podtopienia sprawiły, że w drugiej połowie XVI wieku dwór myśliwski przeniesiono 5 km na południowy-wschód, zachowując przy tym starą nazwę Białowieża. Nowy pałac myśliwski, ufundowany prawdopodobnie przez Zygmunta III Wazę, wzniesiono na wzgórzu - dokładnie tam, gdzie mieści się muzeum oraz dyrekcja BPN. Wazowska rezydencja przestała istnieć w trakcie wojen polsko-szwedzkich.

!Stacja Białowieża Pałac
Stacja Białowieża Pałac

Ostatni dwór myśliwski królów Polski i Wielkich Książąt Litewskich powstał w XVIII wieku. W 1752 roku przebywał w nim król August III. Na pamiątkę jego polowania wzniesiono obelisk, na którym wyryto "osiągnięcia" władcy. Monument ten przetrwał do naszych czasów i stoi na grobli pomiędzy dwoma stawami w Parku Pałacowym.

Ostatnim polującym w Puszczy polskim królem był Stanisław August Poniatowski w 1784 roku. Dawny królewski dwór myśliwski najpierw splądrowały wojska francuskie w 1812 roku, a w trakcie powstania listopadowego w 1831 roku zrównano go ostatecznie z ziemią.

!Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża
Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża

Czasy carskie oraz historia nieistniejącego pałacu

Po rozbiorach Puszcza Białowieska znalazła się w granicach Imperium Rosyjskiego. Pierwszym carem przybyłym do Białowieży na polowanie był Aleksander II, który w dniach 6-7 października 1860 roku zorganizował łowy dla swoich pruskich i austriackich gości. Na pamiątkę tego wydarzenia wzniesiono posąg żubra naturalnej wielkości, który stoi obecnie w Spale. Był to jednak wyjątek, gdyż na co dzień car polował w innych lokalizacjach.

!Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża
Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża

Dopiero jego następca Aleksander III wybrał Puszczę na miejsce swoich corocznych jesiennych polowań i włączył ją do prywatnych dóbr carskich. Decyzja ta była brzemienna w skutkach dla niewielkiej Białowieży. W 1889 roku rozpoczęto budowę okazałego i godnego władcy pałacu. Na jego lokalizację wybrano wzgórze, na którym dawniej mieściły się dwory myśliwskie polskich królów.

!Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża
Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża

Budowa trwała 13 lat. Dwukondygnacyjny pałac powstał na planie wydłużonego prostokąta z dwoma wieżami: okrągłą oraz wieloboczną. Jego projektantem był inżynier wojskowy, hrabia Mikołaj de Rochefort. Budowlę wzniesiono z czerwonej i żółtej cegły, a w jej wnętrzu znajdowały się aż 134 pomieszczenia!

Wokół pałacu wytyczono rozległy Park Pałacowy z wieloma zabudowaniami, z których część przetrwała do naszych czasów. W 1897 roku do Białowieży doprowadzono linię kolejową i zbudowano reprezentacyjny dworzec.

Aleksandrowi III udało się przybyć do Puszczy zaledwie raz. Jego następca, car Mikołaj II, odwiedził Białowieżę sześciokrotnie - po raz pierwszy wspólnie z ojcem, następnie cztery razy z rodziną. Ostatnim razem pojawił się samotnie w 1915 roku, niedługo przed wycofaniem się Rosjan z Podlasia.

!Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej
Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej

Wycofujący się Rosjanie wywieźli całe ruchome wyposażenie, które ozdabia dziś jeden z pałaców w Moskwie. Rezydencja przetrwała I wojnę światową, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w pałacu urządzono apartamenty prezydenta oraz pokoje dla jego najważniejszych gości.

Podczas II wojny światowej budynek stał się siedzibą władz okupacyjnych i aparatu bezpieczeństwa. Skazywano w nim polskich partyzantów oraz ludność podejrzewaną o ich wspieranie. Karą była śmierć - wyroki wykonywano w lesie, w tym na obszarze znajdującym się obecnie w granicach rezerwatu Ścisłego.

W nocy z 16 na 17 lipca 1944 roku pałac stanął w płomieniach. Winnymi podpalenia byli współpracujący z Niemcami członkowie oddziałów węgierskich. Budynek przetrwał w stanie umożliwiającym odbudowę, ale się jej nigdy nie doczekał. W październiku 1960 roku podjęto decyzję o ostatecznym rozebraniu pozostałości pałacu, na miejscu których zbudowano hotel Iwa oraz Muzeum Przyrodnicze.

Po monumentalnym pałacu carskim nie ma już śladu. Zachowała się jedynie brama pałacowa, stanowiąca zaledwie 1/30 oryginalnego założenia.

Obecnie na wzgórzu stoi nowoczesny kompleks budynków mieszczący m.in.: dyrekcję BPN, muzeum, hotel, punkt informacji turystycznej oraz restauracja.

Białowieża dziś

Współczesna Białowieża powstała z połączenia osady Białowieża oraz okolicznych wsi (Centura, Krzyże, Stoczek, Tropinka, Wojciechówka oraz Zastawa). W zgodzie żyją tu wierni prawosławni, katolicy czy baptyści. Większość mieszkańców pracuje w turystyce.

W mieście zachowały się przykłady tradycyjnej drewnianej zabudowy. Wiele z nich przetrwało przy ulicy Waszkiewicza i chociaż na pierwszy rzut oka mogą wydawać się podobne (charakterystyczny układ okien) to jednak wprawne oko szybko dostrzeże różnice.

!Cerkiew św. Mikołaja w Białowieży
Cerkiew św. Mikołaja w Białowieży

Jak zwiedzać Białowieżę?

Po dojechaniu do Białowieży możemy odstawić samochód na parkingu i po okolicy poruszać się jedynie pieszo lub rowerem.

Pieszo zwiedzimy całą miejscowość oraz dostaniemy się do dawnego Rezerwatu Ścisłego, Rezerwatu Pokazowego Żubra oraz do popularnej ścieżki przyrodniczej Żebra Żubra. Przyjemnym pomysłem na dłuższy spacer jest połączenie Żeby Żubra z wizytą w Rezerwacie Pokazowym, a następnie powrót do centrum Białowieży ścieżką leśną prowadząca wzdłuż głównej drogi.

!Białowieża - ścieżka edukacyjna Żebra Żubra
Białowieża - ścieżka edukacyjna Żebra Żubra

Rower będzie wygodnym środkiem transportu do dalszych rejonów Puszczy oraz do historycznego dworca Białowieża Towarowa, gdzie współcześnie mieści się znana restauracja oraz hotel.

Wybierając się do Białowieży warto pamiętać o dwóch rzeczach:

  • wejście na teren dawnego Rezerwatu Ścisłego możliwe jest tylko z licencjonowanym przewodnikiem, i w sezonie turystycznym warto zarezerwować wycieczkę z wyprzedzeniem,
  • cerkiew św. Mikołaja ze wspaniałym porcelanowym ikonostasem otwarta jest tylko przez krótki fragment dnia - warto podejść do niej od razu po przyjeździe i sprawdzić aktualne godziny otwarcia, żeby móc rozplanować pod nie swój pobyt (jeśli oczywiście zależy nam na wejściu do środka).

Na spokojne zwiedzenie Białowieży i najbliższej okolicy wystarczy nam weekend. Jeśli chcielibyście ruszyć dalej, to spokojnie możecie przedłużyć pobyt do 4-5 dni.

!Dworzec Białowieża Towarowa
Dworzec Białowieża Towarowa

Białowieża: atrakcje, zabytki, trasy spacerowe i ciekawe miejsca

Dawny Rezerwat Ścisły: spacer po najcenniejszej części Puszczy

Dawny Rezerwat Ścisły to najcenniejsza część Białowieskiego Parku Narodowego. Tereny te porasta prastary las pierwotny, który uchronił się przed zmianami spowodowanymi działalnością człowieka.

Wszystko tu dzieje się naturalnie, a niemal 30% całej masy drzewnej stanowi drewno martwe, będące domem dla niewystępujących już nigdzie indziej organizmów żywych. Nie niepokojone przez człowieka drzewa dożywają późnej starości, po czym samoistnie zwalają się na ziemię. Ich drewno stopniowo próchnieje, aż w końcu łączy się z glebą - i cykl ten powtarza się od tysiącleci.

Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej
Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej

Spacer po rezerwacje jest niepowtarzalnym przeżyciem. Krajobraz wytworzony przez samą naturę, pomnikowe dęby (stojące lub przewrócone), spotykane tylko tu dźwięki i charakterystyczny śpiew ptaków - to tylko niektóre z jego cech. Niestety, także do Puszczy dociera echo eksploatacji planety - nasilające się od lat susze negatywnie wpływają na tutejszy drzewostan i glebę.

!Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej
Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej

Wstęp do rezerwatu jest ograniczony, ściśle kontrolowany oraz biletowany. Bilety możemy zakupić tutaj. Zwiedzanie możliwe jest tylko w towarzystwie licencjonowanego przewodnika (ich listę znajdziecie na tej stronie). Do wyboru są wycieczki indywidualne lub grupowe.

!Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej
Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej

Chcąc wejść do dawnego Rezerwatu Ścisłego musimy wykonać więc dwie czynności:

  • zakupić bilet,
  • znaleźć przewodnika i zarezerwować wycieczkę.

Podstawowa trasa zwiedzania (nazywana trasą do Dębu Jagiełły) ma długość około 7 km (w dwie strony, w tym 4 km na terenie samego rezerwatu) i trwa 3 godziny. Punktem startowym jest okolica Parku Pałacowego w Białowieży. Wycieczka rozpoczyna się od przedstawienia ogólnych informacji o Białowieży i Puszczy, żeby po niedługim czasie wkroczyć przez zabytkową bramę z 1930 roku do innego świata. Jeśli trasa standardowa to dla nas za mało wrażeń, to istnieje możliwość umówienia się na trasę dłuższą (trwającą nawet 7 godzin).

Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej
Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej

!Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej
Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej

Uwaga! W sezonie letnim warto zadzwonić i umówić wycieczkę z odpowiednim wyprzedzeniem. Jeśli jednak nie udało nam się tego zrobić przed przyjazdem to nic straconego - wiele biur turystycznych działa na terenie Białowieży i przewodnika możemy wynająć w ich siedzibach. W sezonie turystycznym można to zrobić również w niewielkim punkcie przy ulicy Kolejowej obok grobli prowadzącej pomiędzy stawami.

!Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej
Rezerwat Ścisły Puszczy Białowieskiej

Obelisk ustawiony na pamiątkę polowania Augusta III Sasa

Najstarszym zabytkiem Białowieży jest obelisk z 1752 roku, który ustawiono na pamiątkę polowania króla Augusta III Sasa z 27 września 1752 roku. Na pomniku szczegółowo wyliczono wszystkie zwierzęta, które zginęły z rąk władcy oraz jego towarzyszy. Opis wyryto w dwóch językach: polskim i niemieckim. Możemy się z niego dowiedzieć, że zabito aż 42 żubry oraz 13 łosi.

!Białowieża - Obelisk ustawiony na pamiątkę polowania Augusta III Sasa
Białowieża - Obelisk ustawiony na pamiątkę polowania Augusta III Sasa

Warto w tym miejscu podkreślić, że XVIII-wiecznym polowaniom daleko było do tych z czasów średniowiecza, kiedy to uzbrojony w kuszę władca szedł do puszczy na spotkanie oko w oko z dzikimi zwierzętami. August III siedział sobie bezpiecznie w altanie, z której strzelał do wybiegających (wypędzanych) w popłochu zwierząt. To była bardziej rzeź niż polowanie.

Obelisk podczas I wojny światowej został wywieziony do Rosji, ale po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej udało się go odzyskać. Obecnie stoi na grobli pomiędzy dwoma stawami, na trasie do Parku Pałacowego.

Obelisk ustawiony na pamiątkę polowania Augusta III Sasa - Białowieża
Obelisk ustawiony na pamiątkę polowania Augusta III Sasa - Białowieża

Dworek Gubernatora: najstarszy budynek Białowieży

Najstarszym zachowanym budynkiem w Białowieży jest niezwykle urokliwy drewniany dworek z 1845 roku. Budynek powstał u podnóża wzniesienia, na którym od końca XVI wieku stały dworki myśliwskie polskich królów.

!Dworek Gubernatora - Białowieża
Dworek Gubernatora - Białowieża

Dworek w stylu rosyjsko-szwajcarskim wybudowano na potrzeby administracji rządowej gubernatora grodzieńskiego - stąd jego nazwa. Jako, że aż do czasu wzniesienia pałacu carskiego była to najbardziej okazała rezydencja w Białowieży, to właśnie w niej zatrzymał się car Aleksander II podczas swojego pierwszego polowania w Puszczy, które odbyło się w październiku 1860 roku.

Po wybudowaniu pałacu dworek pełnił różne funkcje. Przez pewien czas mieściło się w nim muzeum z eksponatami nawiązującymi do carskich polowań. Po II wojnie światowej w budynku działała restauracja, a w drugiej połowie lat 80. przedszkole.

Współcześnie w pięknie odrestaurowanym dworku mieści się siedziba Ośrodka Edukacji Przyrodniczej Białowieskiego Parku Narodowego.

Dworek Gubernatora - Białowieża
Dworek Gubernatora - Białowieża

Brama Pałacowa: ostatni ślad po pałacu carskim

Stojącą nieopodal Dworku Gubernatora Brama Pałacowa to jedyne, co przetrwało z pałacu myśliwskiego wzniesionego z inicjatywy cara Aleksandra III. W budynku z czerwonej cegły mieściła się wartownia. Po wojnie budowla miała podzielić los rozebranego carskiego pałacu, ale szczęśliwie udało się ją uratować. Tuż obok bramy stoi budynek dawnych Stajni Kozackich z 1894 roku.

!Brama Pałacowa - Białowieża
Brama Pałacowa - Białowieża

Park Pałacowy w stylu angielskim

Rozległe założenie pałacowe (o powierzchni 50 ha) powstało pod koniec XIX wieku i od początku stanowiło integralną część kompleksu pałacowego. Fundator ogrodu car Aleksander III nie szczędził środków na swoją nową rezydencję. Do pomocy zaprosił znanego planistę i projektanta ogrodów Waleriana Kronenberga, z którym współpracował wcześniej przy projekcie parku otaczającego drewniany pałac w Spale. Architekt ten zapisał się na kartach historii jako twórca ponad 300 założeń ogrodowych.

Park zaprojektowano w stylu angielskim, który charakteryzuje się nieregularnymi ścieżkami oraz wyglądem zbliżonym do naturalnego. Do Białowieży sprowadzono około 200 gatunków drzew i krzewów, w tym z odległych terytorium Azji. Do naszych czasów przetrwało prawie 100 z nich.

Podczas wizyty w parku warto zwrócić uwagę na dęby znajdujące się na wzgórzu przy budynku muzeum i dyrekcji BPN. Kilkanaście z nich pochodzi z XVIII wieku. Posadzono je na dawnym dziedzińcu oficyny myśliwskiej króla Augusta III i mają ponad 250 lat. Obecność dębów nie jest przypadkowa - ich owoce, żołędzie - wykorzystywano jako paszę dla świń.

Na przełomie XIX/XX wieku powstało wiele budynków towarzyszących pałacowi. Część z nich służyła potrzebom dworu i służby, a inne stanowiły zaplecze gospodarczo-przemysłowe (m.in. stajnie czy młyn). Na terenie parku zachowało się niemało z nich. Są to m.in.: Młyn (1984 r.), Dom Marszałkowski (1904 r.), Arsenał (1894 r.), Dom Łaźni (1894 r.) czy Dom Myśliwski (1894 r.). Wszystkie z wymienionych (z wyjątkiem Domu Myśliwskiego) leża koło siebie.

!Park Pałacowy - Białowieża
Park Pałacowy - Białowieża

Muzeum Przyrodniczo-Leśne Białowieskiego Parku Narodowego oraz taras widokowy

W nowoczesnym budynku dyrekcji BPN utworzono interaktywne muzeum przyrodniczo-leśne. Placówka zajmuje dwa poziomy, na których przygotowano ponad 20 makiet. Każda z nich przedstawia inne zagadnienie związane z Puszczą.

Na pierwszym poziomie poznamy bliżej żubra, czyli największego europejskiego ssaka lądowego, oraz wszystkie najważniejsze zbiorowiska leśne (w tym grąd, łęg, ols). Na drugim piętrze przedstawiono najważniejszych mieszkańców lasu (ssaki, drapieżniki, ptaki) oraz inne organizmy żywe. Na końcu wystawy zaprezentowano informacje o dawnych mieszkańcach (sprzed czasów królewskich) oraz sposoby wykorzystania Puszczy (m.in. bartnictwo).

!Muzeum Przyrodniczo-Leśne Białowieskiego Parku Narodowego - Białowieża
Muzeum Przyrodniczo-Leśne Białowieskiego Parku Narodowego - Białowieża

Muzeum zwiedzamy w trakcie trwającej około 50 minut wycieczki z audio-przewodnikiem, a naszym narratorem jest nie kto inny jak... Krystyna Czubówna.

Po zakończeniu zwiedzania możemy udać się na taras widokowy, z którego rozpościera się widok na okolicę [uwaga! atrakcja na czas trwania pandemii koronawirusa została zawieszona].

Muzeum Przyrodniczo-Leśne Białowieskiego Parku Narodowego - Białowieża
Muzeum Przyrodniczo-Leśne Białowieskiego Parku Narodowego - Białowieża

Placówka została w całości dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych. Cytując oficjalną stronę BPN: "Osoby poruszające się na wózkach z łatwością mogą zwiedzać ekspozycję, także poruszać się między piętrami dzięki zainstalowaniu na ekspozycji stałej specjalnej platformy i windy w budynku."

Wizyta w Muzeum Przyrodniczo-Leśnym jest bez wątpienia ciekawą atrakcją, ale polecamy ją głównie tym czytelnikom, którzy zostają w Białowieży na dłużej. W przypadku krótkiego wyjazdu szkoda tracić cenne minuty w zamkniętym pomieszczeniu zamiast korzystać z uroków natury - tym bardziej, że wiele z informacji uzyskamy od przewodnika w trakcie wycieczki po obszarze chronionym.

Muzeum Przyrodniczo-Leśne Białowieskiego Parku Narodowego - Białowieża
Muzeum Przyrodniczo-Leśne Białowieskiego Parku Narodowego - Białowieża

Cerkiew św. Mikołaja z porcelanowym ikonostasem

Z Parkiem Pałacowym od strony wschodniej sąsiaduje murowana cerkiew ufundowana przez cara Aleksandra III. Świątynia powstała w latach 1894-1897 i była integralną częścią kompleksu pałacowego. Nowy kościół wzniesiono w miejscu istniejącej drewnianej cerkwi, którą przeniesiono do Trześcianki.

!Cerkiew św. Mikołaja w Białowieży
Cerkiew św. Mikołaja w Białowieży

Budowla z czerwonej cegły zdecydowanie wyróżnia się wśród znacznie skromniejszej zabudowy Białowieży. Prawdziwy skarb skrywa jednak w środku - to unikatowy ikonostas z chińskiej porcelany, który wykonano w Petersburgu.

Ikonostasem nazywa się ścianę odgradzającą przestrzeń dla wiernych od tej wykorzystywanej przez księdza. Porcelanowe zdobienia wypatrzymy również w innych elementach wystroju, m.in. w ramkach na ikony.

Cerkiew św. Mikołaja w Białowieży
Cerkiew św. Mikołaja w Białowieży
Cerkiew św. Mikołaja w Białowieży

Naszym zdaniem wizyta w cerkwi św. Mikołaja powinna być punktem obowiązkowym podczas zwiedzania Białowieży.

Do kościoła możemy wejść za niewielką ofiarą (5 zł). Dodatkowa opłata pobierana jest za możliwość zrobienia zdjęć (10 zł). [stan na 2020 rok] W 2020 roku cerkiew była otwarta tylko przez krótki fragment dnia. Dni oraz godziny otwarcia wywieszone były na drzwiach, warto więc sprawdzić je od razu po przybyciu.

Cerkiew św. Mikołaja w Białowieży
Cerkiew św. Mikołaja w Białowieży

Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej Podlasia

Na obrzeżach Białowieży, na terenie dawnej wsi Zastawa, powstał prywatny skansen, w którym zebrano przykłady tradycyjnego drewnianego budownictwa ludowego z przedpola Puszczy. Jest on nie lada gratką dla wszystkich sympatyków tradycyjnej architektury.

!Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej
Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej

Historia skansenu sięga 1978 roku. Początek dał mu prof. Anatol Odzijewicz, który zakupił i sprowadził do Białowieży wiatrak typu koźlak odnaleziony we wsi Kotły. Przez kolejne dekady przywieziono lub zrekonstruowano kolejnych kilkanaście obiektów, w tym: następny wiatrak-koźlak, kaplicę, trzy chałupy mieszkalne, budynki gospodarcze (stodoła, drewutnia), ule oraz łaźnię (ruską banię).

Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej
Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej

Najstarszą budowlą jest kryta strzechą chałupa z 1885 roku, pochodząca ze wsi Czyżyki koło Hajnówki. Największym z budynków jest stara karczma z 1897 roku, którą zaadaptowano na cele mieszkalne.

Skansen jest własnością prywatną i udostępniany jest do zwiedzania w sezonie turystycznym. Jeśli chcielibyście go odwiedzić, to warto przed przyjazdem zadzwonić pod numer (85) 683 36 28 i sprawdzić dni oraz godziny otwarcia.

Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej
Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej

Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej
Białowieża - Skansen Architektury Drewnianej Ludności Ruskiej

Żebra Żubra: ścieżka edukacyjna dla całej rodziny

Żebra Żubra to nazwa popularnej ścieżki edukacyjnej o długości około 2,7 km. Trasa rozpoczyna się z parkingu przy drodze łączącej Białowieżę ze wsią Pogorzelce (współrzędne parkingu: 52.703747, 23.829855), a kończy tuż przy Rezerwacie Pokazowym Żubrów.

!Białowieża - ścieżka edukacyjna Żebra Żubra
Białowieża - ścieżka edukacyjna Żebra Żubra

Trasa prowadzi przez różnorodne oraz malownicze zbiorowiska leśne (m.in. podmokłe olsy oraz lasy bagienne). Podczas spaceru miniemy też przewrócone drzewa oraz inne elementy typowe dla krajobrazu Puszczy.

Białowieża - ścieżka edukacyjna Żebra Żubra
Białowieża - ścieżka edukacyjna Żebra Żubra

Żebra Żubra należy do najprostszych i najwygodniejszych ścieżek na terenie BPN. Jej długie fragmenty prowadzą po drewnianej kładce, dzięki czemu jest ona możliwa do pokonania także przez rodziny z małymi dziećmi i wózkami.

Trasę wytyczono już w latach 1978-1980. Pierwotnie zbudowana była z nierówno ułożonych dębowych oraz jesionowych desek. Przerwy pomiędzy nimi przypominały żebra - stąd wzięła się używana do dziś nazwa ścieżki. Kilka lat temu trasę wyremontowano i po nierównościach nie ma już śladu.

Uwaga! Nie ścieżce obowiązuje zakaz jazdy rowerem.

Rezerwat Pokazowy Żubrów

Nie da się ukryć, że dla większości Polaków Białowieża kojarzy się z żubrami. Być może spotkamy żubra podczas naszych spacerów po lesie, lecz gwarancję zobaczenia go będziemy mieć tylko w Rezerwacie Pokazowym położonym ok. 2 kilometry przed wjazdem do Białowieży.

Nazwa obiektu jest nieco myląca, gdyż w tym niewielkim ogrodzie zoologicznym zobaczymy także rysie, wilki, dziki, łosie, jelenie czy koniki polskie. Warto zwrócić uwagę na żubronie - hybrydy żubra i krowy - przewyższające rozmiarami gatunki od których pochodzą.

!Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża
Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża

Od niedawna Rezerwat Pokazowy wzbogacił się o nowy budynek, w którym dla najmłodszych zwiedzających przygotowano kilka multimedialnych atrakcji o charakterze edukacyjnym. Będziemy mogli zobaczyć szkielet żubra, dowiedzieć się nieco o zwyczajach tych zwierząt i zagrać w specjalnie przygotowaną grę komputerową.

Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża
Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża

Uwaga! Zwiedzając rezerwat pamiętajmy, że zwierzęta żyją tu w warunkach półnaturalnych. Większość wybiegów jest na tyle duża, że żubry, jelenie czy wilki być może będziemy mogli podziwiać jedynie z daleka. Niektóre ze zwierząt mogą być nawet całkowicie niewidoczne (na szczęście w przypadku olbrzymiego żubra nam to nie grozi). Czasami po prostu musimy uzbroić się w cierpliwość.

!Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża
Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża

Na spokojne zwiedzenie Rezerwatu Pokazowego wystarczy nam mniej niż godzina. Przed kompleksem przygotowano miejsca parkingowe dla samochodów oraz rowerów. Aktualne godziny otwarcia znajdziemy w dolnej części tej strony.

!Dworzec Białowieża Towarowa
Dworzec Białowieża Towarowa

Bilety zakupimy na miejscu lub online na tej stronie.

Wyprawę do Rezerwatu Pokazowego najlepiej połączyć ze spacerem ścieżką edukacyjną Żebra Żubra. W stronę powrotną możemy wybrać się leśną trasą prowadzącą przez rezerwat krajobrazowy Władysława Szafera. Jej początek znajduje się nieopodal parkingu. Po dotarciu do Białowieży miniemy pomnik symbolizujący Geometryczny Środek Puszczy Białowieskiej.

!Białowieża - Geometryczny Środek Puszczy Białowieskiej
Białowieża - Geometryczny Środek Puszczy Białowieskiej

Kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus

Ten neorenesansowy kościół z pierwszej połowy XX wieku swoją formą przypomina nieco pałac lub skrzydło zamkowe. Będąc w okolicy warto zajrzeć do środka, gdzie zobaczymy ołtarze oraz konfesjonały wykonane z pni i konarów.

Kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus - Białowieża
Kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus - Białowieża

Stacja Białowieża Pałac

Stacja Białowieża Pałac to kompleks edukacyjno-rekreacyjny, w skład którego wchodzą plac zabaw dla dzieci, ścieżka dydaktyczna Aleja Gwiazd Puszczy Białowieskiej oraz ogród w stylu angielskim (tzw. Tajemniczy Ogród).

!Stacja Białowieża Pałac
Stacja Białowieża Pałac

Centralnym punktem kompleksu jest replika stacji kolejowej Białowieża Pałac, w środku której mieszczą się galeria oraz herbaciarnia (działa w sezonie letnim). Oryginalny dworzec powstał w 1897 roku, niedługo po doprowadzeniu do Białowieży linii kolejowej. Charakteryzował go niemal pałacowy wygląd, co nie powinno dziwić, ponieważ przeznaczony był na wyłączny użytek cara oraz zaproszonych przez niego gości. W okresie międzywojennym dworzec wykorzystywany był przez prezydenta odrodzonej Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego.

Oryginalny dworzec nie przetrwał niestety do naszych czasów. Współczesna drewniana budowla jest zaledwie próbą rekonstrukcji - mniejszą od protoplasty z czasów carskich oraz skierowaną w inną stronę.

Dworzec Białowieża Towarowa

Znacznie więcej szczęścia miał drugi z zabytkowych dworców - Białowieża Towarowa - który przetrwał do naszych czasów w stanie bliskim oryginałowi. Co więcej, aż do 1992 roku był on w ciągłym użyciu i obsługiwał regularne połączenia do Białowieży.

Obecnie w jego pięknie odrestaurowanych wnętrzach mieści się ekskluzywna restauracja Carska, będąca wręcz idealnym miejscem na rocznicową lub okolicznościową kolację.

!Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża
Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża

Stacja Białowieża Towarowa powstała za czasów cara Mikołaja II w 1903 roku. Jej położenie około 2,5 km na południowy-wschód od centrum Białowieży nie jest przypadkowe - pełniła ona funkcję pomocniczą i zbudowano ją w celu odciążenia stacji Białowieża Pałac, która mogła skupić się tylko na obsłudze cara i jego gości.

Obok dworca stoją składy pociągów oraz zabytkowa wieża ciśnień z 1903 roku, które zaadaptowano na miejsca noclegowe. Do apartamentu na szczycie wieży prowadzą żeliwne schody.

!Wieża ciśnień - Dworzec Białowieża Towarowa
Wieża ciśnień - Dworzec Białowieża Towarowa

Białowieskie Drezyny

stan na 2020 rok

Drezyny to jedna z najnowszych atrakcji Białowieży. Ręcznie napędzane wagoniki kursują po nieużywanej linii kolejowej prowadzącej z Hajnówki do Białowieży. Wycieczki startują przy przejeździe kolejowym obok dworca Białowieża Towarowa.

!Dworzec Białowieża Towarowa - drezyny
Dworzec Białowieża Towarowa - drezyny

Dostępne są trzy trasy:

  • trasa zielona do stacji Białowieża Pałac (najkrótsza - 4 km w dwie strony i około 35 minut),
  • trasa pomarańczowa do Grudek (7 km w dwie strony i około godziny),
  • trasa czerwona do Miejsca Mocy (14 km w dwie strony i około 2 godzin, w tym 20 minut na odpoczynek).

Więcej szczegółów można znaleźć na tej stronie.

Dostępne są wycieczki otwarte dla wszystkich chętnych oraz umawiane indywidualnie. Więcej informacji znajdziecie tutaj.

Uwaga! Pamiętajmy, że drezyna napędzana jest jedynie siłą naszych rąk.

Miejsce Mocy

Uroczysko Miejsce Mocy to jedna z tych atrakcji Białowieży (a dokładniej jej okolicy), która może budzić mieszane uczucia. Jeśli odwiedzimy je licząc na niesamowite widoki czy mroczną atmosferę, to możemy czuć się lekko zawiedzeni - na miejscu czeka na nas kilka dużych kamieni, tablica informacyjna ufundowana przez jeden z browarów oraz drewniana wieża.

Miejsce Mocy - Białowieża
Miejsce Mocy - Białowieża
Miejsce Mocy - Białowieża

Z drugiej jednak strony zdaniem radiestetów i parapsychologów miejsce to wyróżnia się silnym, ale pozytywnym promieniowaniem. Przypuszcza się, że w okolicy niegdyś znajdowały się ludzkie siedziby, ale o bliżej niezidentyfikowanym charakterze. Możliwe, że specyficzny układ kamieni nie jest przypadkowy, a miał związek z dawnymi pogańskim wierzeniami.

!Miejsce Mocy - Białowieża
Miejsce Mocy - Białowieża

Miejsce Mocy leży niecałe pięć kilometrów na południowy-zachód od Białowieży. Możemy dostać się tam na kilka sposobów. Najłatwiej jest dojechać rowerem lub samochodem. Niecały kilometr po minięciu ostatnich zabudowań Białowieży skręcamy w lewo w leśną drogę (współrzędne skrętu: 52.69570353950, 23.81426277907) i kierujemy się dalej prosto przez około 2,5 km. Jeśli jedziemy samochodem, to może zostawić go na parkingu przed torami (współrzędne parkingu: 52.684725490 23.78684801014). Od parkingu do uroczyska prowadzi leśna ścieżka o długości około kilometra.

Alternatywą są około 5-kilometrowy spacer z samej Białowieży lub dojazd opisaną przez nas wcześniej Białowieską Drezyną.

!Miejsce Mocy - Białowieża
Miejsce Mocy - Białowieża

Gdzie spać w Białowieży?

Białowieża niemal w całości stanowi miejscowość turystyczną. Na każdym kroku natrafimy na ogłoszenia o wolnych kwaterach czy apartamentach o różnorodnym standardzie.

My ostatnim razem zatrzymaliśmy się... nad stacją benzynową w Apartamentach Galerii Trunków. Pokój był w bardzo wysokim standardzie. Dostępne były również droższe pokoje w domku obok.

Jeśli chcielibyście zatrzymać się w wyjątkowym miejscu (np. w odrestaurowanym wagonie kolejowym lub w zabytkowej wieży ciśnień) i trochę dalej od centrum, to trudno o lepsze miejsce niż Apartamenty Carskie. W cenę noclegu wliczone jest śniadanie.

Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża
Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża

Swój własny obiekt noclegowy posiada również inna z popularnych białowieskich restauracji. Apartamenty  Stoczek 1929 mieszczą się w tradycyjnej (i niezwykle urokliwej) drewnianej chacie. Wielu gości chwali sobie śniadania.

!Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża
Rezerwat Pokazowy Żubrów - Białowieża

Cynamonka: stały towarzysz śniadań

Jednym z przysmaków, który zakupimy w niemal każdym sklepie i sklepiku w Białowieży (o ile wcześniej całych zapasów dziennych nie wykupią inni turyści) są białowieskie cynamonki. Te słodkie, poskręcane i wypełnione cynamonem bułki stały się nieodłącznym towarzyszem naszych śniadań (i zrobiliśmy nawet małe zaopatrzenie przed opuszczeniem Białowieży).

!Cynamonki
Cynamonki

Cynamonki sprzedawane są w szczelnie zapakowanych zestawach po dwie sztuki. Może nie jest to zbyt ekologiczne, ale z drugiej strony dzięki temu bułeczki nie wysychają i możemy zjeść je ze smakiem nawet po kilku godzinach.

Cynamonki

Gdzie zjeść w Białowieży?

Odwiedzając Białowieżę nie powinniśmy mieć problemu ze znalezieniem lokalu serwującego lokalną kuchnię. W miasteczku działają zarówno drogie (nawet bardzo) restauracje, jak i tańsze bistra.

My z czystym sumieniem możemy polecić dwa miejsca należące do kategorii tych droższych. Inne, jak np. bardzo popularna Babushka, nie do końca spełniły nasze oczekiwania.

Babushka - Białowieża
Babushka - Białowieża

Restauracja Stoczek 1929

Pyszne jedzenie, urokliwy wystrój i przyjemna atmosfera - wszystko to znajdziecie w restauracji Stoczek 1929. W ich menu królują lokalne potrawy nawiązujące do bogatej i wielokulturowej tradycji regionu, które przygotowywane są ze starannie wyselekcjonowanych, naturalnych składników.

Restauracja Stoczek 1929 - Białowieża
Restauracja Stoczek 1929 - Białowieża

My zamówiliśmy m.in. soliankę rybną, która była dobrze doprawiona, ale nie mogła by zastąpić nam głównego dania i nadaje się bardziej jako przystawka. Kartacze z dziczyzną są z kolei bardzo treściwe i nadają się idealnie na posiłek po wielogodzinnej aktywności fizycznej w Puszczy. Nam do gustu przypadł zwłaszcza ich farsz. Piwoszom możemy polecić lane z beczki piwo typu Pils z hajnowskiego browaru Markowy.

Wnętrze Stoczka wypełniają odlane z porcelany rzeźby zwierząt (żubrów, niedźwiedzi czy rysi) oraz obrazy.

Restauracja Stoczek 1929 - Białowieża
Restauracja Stoczek 1929 - Białowieża

!Restauracja Stoczek 1929 - Białowieża
Restauracja Stoczek 1929 - Białowieża

Restauracja Carska

Zanim wybierzemy się do Carskiej warto wcześniej zapoznać się z cenami, które jak na polskie warunki należą do bardzo wysokich. Nie można jednak zaprzeczyć, że potrawy tu serwowane powinny zadowolić nawet wymagających smakoszy, a atmosfera dawnego carskiego dworca idealnie nadaje się na wyjście rocznicowe lub na specjalną okazję.

Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża
Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża

My z naszej strony możemy polecić pyszną soliankę mięsną oraz tatar z jelenia. Trafiliśmy również na ozorki z dziczyzny, ale danie to jest na tyle specyficzne, że należy je zamawiać tylko na własną odpowiedzialność!

Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża
Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża

Nawet jeśli nie planujecie normalnego posiłku, to warto zajrzeć do Carskiej na ich słynną bezę. Rozmiar porcji jest na tyle duży, że spokojnie można zamówić jedną porcję na dwie osoby.

Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża
Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża
Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża

!Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża
Restauracja Carska (Dworzec Białowieża Towarowa) - Białowieża

Reklama