Katedra w Uppsali - historia i informacje praktyczne

Katedra w Uppsali to największa sakralna budowla całej Skandynawii, posiada najwyższą wieżę kościelną w Szwecji o wysokości 118,70m (jest w trzeciej dziesiątce najwyższych kościołów świata) i stanowi podręcznikowy przykład architektury gotyckiej. Poznaj historię jednego z najważniejszych kościołów tamtych ziem. 


Katedra w Uppsali

Początki

Pierwsza chrześcijańska katedra powstała w Gamla Uppsala najprawdopodobniej na miejscu dawnej pogańskiej świątyni. O istnieniu chramu, w którym składano ofiary wspominają Adam z Bremy i Saxo Gramatyk („gdy [Staerkodder] przebywał w Uppsali, a w tym czasie miało tam miejsce składanie ofiar”). Katolicki kościół budowano od XI do XII wieku, ale już w połowie wieku XIII został on strawiony przez pożar. Podjęto decyzję o budowie nowej świątyni w miejscu oddalonym o kilka kilometrów od Gamla Uppsala. Dawną katedrę odbudowano, ale straciła ona dotychczasową rangę – siedziba biskupów została przeniesiona do Östra Aros (którą to nazwę zmieniono na Uppsala).


!Wnętrze Katedry w Uppsali
Wnętrze Katedry w Uppsali

Trzech patronów

Nowa świątynia oddana została pod opiekę trzem świętym:


  • św. Eryk ( -1161) – Mimo tego, że ten szwedzki król nazywany jest świętym nigdy nie został oficjalnie kanonizowany. Ten średniowieczny władca próbował nawrócić Finów organizując przeciw nim krucjaty. Zarówno jednak te działania, jak i misja biskupa Henryka (również świętego) nie przyniosły wymiernych skutków. Władca zginął zamordowany (według starszych źródeł w bitwie) z polecenia duńskiego króla Magnusa. Spoczywa na terenie uppsalskiej katedry.

  • św. Olaf (995-1030) – Władca Norwegii zasłużony w chrystianizacji kraju. Próby zaprowadzania nowej wiary przydały mu jednak tyluż zwolenników co i wrogów. Ci ostatni na czele z królem Danii Kanutem doprowadzili do wygnania Olafa i jego późniejszej śmierci w bitwie pod Stiklestad.

  • św. Wawrzyniec ( -258) – Niektóre źródła podają św. Larsa – chodzi jednak o tę samą osobę. Lars to po prostu szwedzka wersja tego imienia (Wawrzyniec to po łacinie Laurentius). Jeden z męczenników pierwszych wieków według legendy usmażony na rozgrzanej do czerwoności kracie.
 
 Widok z boku na Katedrę w Uppsali

Francuscy mistrzowie

W popularnych opracowaniach znajdziecie informacje, że uppsalskiego giganta zaprojektował Étienne de Bonneuil jeden z mistrzów zatrudnionych przy budowie katedry Notre-Dame w Paryżu. To nie do końca prawdaBonneuil przybył do Uppsali ok. 1288 roku, kiedy budowa trwała w najlepsze. Najprawdopodobniej więc Bonneuil z jakiś bliżej nieznanych powodów zastąpił dotychczasowego architekta i kontynuował rozpoczęte dzieło. Sprowadzenie mistrza (z orszakiem uczniów) z tak odległego kraju było poważną inicjatywą i mogło poważnie uszczuplić budżet budowniczych. Sytuację uratowali szwedzcy studenci z Paryża, którzy zrzucili się na opłacenie eskapady Bonneuila. Początkowo katedrę budowano z kamienia, jednak olbrzymie koszta transportu sprawiły, że budowniczy zmuszeni byli przerzucić się na cegły. Spod ręki Francuza wyszły kaplice okalające prezbiterium, południowa i północna część transpetu oraz obejście ołtarza (tzw. ambit). Najprawdopodobniej Bonneuil nie dożył końca budowy – pracę dokończył jeden z uczniów mistrza. Konsekracji dokonano w 1435 roku (choć na budowniczych czekało jeszcze wzniesienie wież).


!Sklepienie Katedry w Uppsali
Sklepienie Katedry w Uppsali

Nowe barbarzyństwo czy harmonijna restauracja?


 Katedra w Uppsali kilkakrotnie padała ofiarą pożarów. Dlatego też w XIX wieku kapituła zdecydowała się na odnowienie świątyni. Zadanie to powierzono szwedzkiemu architektowi Helgo Zettervallowi. Ten przedstawiciel historyzmu, pozostając pod silnym wpływem Eugena Viollet-le-Duca, hołdował puryzmowi. Dążył do czystości stylu, usuwając wszelkie dodatki powstałe w innych epokach. Elementy, których z braku źródeł odtworzyć się nie dało, zastępował własnymi projektami. I właśnie te wykończenia budzą dziś największe kontrowersje. Krytykowano użycie cementu zamiast cegieł, jak również wygląd wież, które Zettervall zmodyfikował. Najzagorzalsi krytycy okrzyknęli dzieło architekta „nowym barbarzyństwem” – mimo to jednak zmiany pozostały i katedrę w takiej formie możemy oglądać do dziś.
 


Królowie, święci i... naukowcy

Katedra w Uppsali jest miejscem pochówku wielu znanych Szwedów. Poza wspomnianym wcześniej św. Erykiem wieczny spoczynek znaleźli w niej:


  • św. Brygida Szwedzka (1303-1373) – w katedrze w Uppsali znajdują się relikwie świętej. Zakonnica i mistyczka założycielka zakonu brygidek. Jej liczne przepowiednie były znane w całej Europie. Po ich wrażeniem pozostawał Władysław Jagiełło, gdyż święta miała przepowiedzieć klęskę zakonu krzyżackiego.

  • Gustaw I Waza (1523-1560) – władca, który doprowadził do zerwania unii kalmarskiej (tj. do wyodrębnienie się niepodległej Szwecji ze zjednoczonej wcześniej Skandynawii) . Jego panowanie przypadło na czasy reformacji. Król opowiedział się po stronie protestantów i wprowadził w kraju luteranizm. Dzień jego wyboru jest szwedzkim świętem narodowym.
  • Katarzyna Jagiellonka (1526-1583) – polska królewna, córka Zygmunta Starego, żona Jana Wazy. Przez wiele lat była wraz z mężem więziona w zamku w Turku przez Eryka XIV. Tam urodziła przyszłego władcę Polski – Zygmunta Wazę. Nad jej nagrobkiem umieszczono fresk z wyobrażeniem Krakowa.

  • Karol Linneusz (1707-1778) – szwedzki biolog, który zreformował nauki przyrodnicze w dziele „Systema Naturae” dokonując klasyfikacji gatunków. Popularne powiedzenie głosiło „Bóg stworzył, Linneusz usystematyzował”. 


Na co zwrócić uwagę

  • Kaplica z grobem Karola Linneusza (druga licząc od wejścia kapica w lewej nawie) oraz pomnik (tuż przy wejściu do głównej, po lewej).

  • Barokowa ambona (konserwowana w 1710 roku).

!Barokowa ambona - Katedra w Uppsali
Barokowa ambona - Katedra w Uppsali
  • Organy z 1710 roku, będące największymi organami w Szwecji z tego okresu.

!Wielkie Organy w Katedrze w Uppsali
Wielkie Organy w Katedrze w Uppsali
  • Kaplica Najświętszej Marii Panny / Kaplica Wazów - pochowany tam jest Gustaw Waza wraz z żonami, w tej samej kaplicy spoczywa także jego syn **Jan III Waza* (Johan III) wraz z żoną.

!Grób Gustawa Wazy - Katedra w Uppsali
Grób Gustawa Wazy - Katedra w Uppsali

Ta średniowieczna kaplica zdobiona jest przez malowidła ścienne z lat 30. XIX wieku, opowiadające historię życia Gustawa Wazy.

!Malowidła w Kaplicy Wazów / Kaplicy Najświętszej Marii Panny w Katedrze w Uppsali
Malowidła w Kaplicy Wazów / Kaplicy Najświętszej Marii Panny w Katedrze w Uppsali
  • Relikwie św. Eryka znajdujące się w Kaplicy Finsta, położonej po lewej stronie Kaplicy Wazów.

!Relikwiarz św. Eryka w Katedrze w Uppsali
Relikwiarz św. Eryka w Katedrze w Uppsali
  • Kaplica rodu Sture - położona obok Kaplicy Finsta pełni rolę małego wewnętrznego kościoła katedry, w której każdego dnia odbywają się msze św. oraz nabożeństwa.

  • Kaplica Jagiellonów średniowieczna zakrystia i kapitularz przebudowane na końcu XVI wieku na kaplicę pogrzebową dla Katarzyny Jagiellonki.

  • Malowidła ścienne w Prezbiterium Wysokim przedstawiające życie Jezusa, apostołów oraz innych znanych z historii chrześcijaństwa postaci.

Malowidła ścienne w Wysokim Prezbiterium - Katedra w Uppsali

  • Witraże nad trzema bramami katedry nawiązujące do tajemnicy Trójcy Świętej:
    • nad Bramą św. Eryka (nad wejściem głównym Katedry);
    • nad Bramą św. Larsa (prawa nawa);
    • nad Bramą św. Olofa (lewa nawa);

!Witraż w Katedrze w Uppsali
Witraż w Katedrze w Uppsali
  • Grób z czerwonego granitu naukowca i mistyka religijnego - Emanuel'a Swedenborg'a (1688 - 1722) - będącego założycielem sekty religijnej swedenborgianów.

  • Zbrojownia - pierwsze pomieszczenie dostępne po przekroczeniu progów świątyni. Jego nazwa wzięła się od zostawianej zbroi, ponieważ odwiedzający katedrę musieli tutaj niegdyś zostawiać swoją broń. Mieściła się tutaj także kaplica chrzcielna i kaplica duszpasterska. Po lewej stronie znajdziemy sklepik z pamiątkami oraz dział informacji. Można tutaj również zakupić bilety do skarbca.

Skarbiec

W Skarbcu znajdziemy dużą ilość cennych tkanin średniowiecznych, przedmioty ze srebrnej komnaty oraz z grobów królewskich.

Do eksponatów należą m.in.:

  • miecz odzyskany z grobu Gustawa Wazy;
  • rapier - rękojeść z pozłacanego żelaza odzyskana z trumny Jana III Wazy;
  • złota korona z szafirami i perłami odzyskaną z trumny Katarzyny Jagiellonki;
  • złota korona odzyskana z trumny Jana III Wazy;
  • srebrna korona z perłami królowej Katarzyny Stenbock, trzeciej żony Gustawa Wazy;

!Miecz Gustawa Wazy oraz rapier syna - Jana III Wazy - zbiory Skarbca w Katedrze w Uppsali
Miecz Gustawa Wazy oraz rapier syna - Jana III Wazy - zbiory Skarbca w Katedrze w Uppsali

!Skarbiec w Katedrze w Uppsali
Skarbiec w Katedrze w Uppsali

!Srebrna korona Katarzyny Stenbock - Skarbiec Katedry w Uppsali
Srebrna korona Katarzyny Stenbock - Skarbiec Katedry w Uppsali

eksponaty w Muzeum Skarbca w Katedrze w Uppsali

Informacje praktyczne

Katedra jest otwarta dla zwiedzających, oprócz głównej części możemy zwiedzić również Skarbiec, znajdujący się w północnej wieży kościoła. Wejść do niego możemy obok kasy biletowej, na górę zawozi nas winda. Pomiędzy poziomami skarbca chodzimy po schodach.

Katedra w Uppsali

Jak dojść do Katedry ze stacji kolejowej?

Katedra położona jest w odległości ok 1,10 km drogi od stacji pociągowej w mieście Uppsala. Aby do niej dojść należy się udać w kierunku rzeki Fyrisån, trasa pieszo powinna zająć nam ok 15 minut.

Ceny biletów wstępu:

Zwiedzanie Katedry indywidualnie jest bezpłatne. Zwiedzanie Muzeum Skarbca to koszt 40 SEK (ok 18 zł).


Reklama