Olsztyn - zwiedzanie, atrakcje i informacje praktyczne

Błędnie kojarzona z Mazurami stolica Warmii każdego lata przyciąga wielu zwiedzających. Turyści z różnych krajów podążają tropem Mikołaja Kopernika, oglądają średniowieczne zabytki lub odpoczywają nad tutejszymi jeziorami.

Nazwa

Toponim Olsztyn pochodzi od niemieckiego określenia Allenstein oznaczającego osadę (dosłownie kamień) nad rzeką Łyną. Polscy mieszkańcy miasta zapisywali nazwę jako Holstin (jednak głoska H była w tym słowie niema).

!Zamek Kapituły Warmińskie w Olsztynie
Zamek Kapituły Warmińskie w Olsztynie

Olsztyn - historia

Pierwsze ślady bytności człowieka na tym obszarze pochodzą jeszcze z czasów prehistorycznych, ale historia miasta zaczyna się dużo później. Jej początek związany jest krzyżacką ekspansją na ziemie pruskie i założeniem tutaj drewnianej strażnicy. Siłą rzeczy przyciągnęło to osadników i wokół umocnień zaczęły pojawiać się pierwsze wsie. W 1346 roku osady przeszły we władanie kapituły warmińskiej, a rok później rozpoczęto wznoszenie murowanego zamku. Sześć lat później Olsztyn otrzymał przywilej lokacyjny. O szybkim rozwoju nowo założonego miasta może świadczyć fakt, że już w 1378 roku rozszerzono jego granice. Wiek XV i początek XVI upłynął pod znakiem wojen z Zakonem Krzyżackim. Miasto przechodziło z rąk do rąk, by ostatecznie znaleźć w granicach Korony. W 1521 roku skuteczną obroną zamku olsztyńskiego kierował Mikołaj Kopernik (pełnił wtedy funkcję administratora dóbr kapituły). Słynny astronom przeprowadzał tu obserwacje nieba oraz opracował reformę monetarną.

!Tablica astronomiczna (wykonana prawdopodobnie przez Mikołaja Kopernika) - Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie
Tablica astronomiczna (wykonana prawdopodobnie przez Mikołaja Kopernika) - Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie

Wiek XVII przyniósł regres - miasto kilkukrotnie płonęło oraz było wyludnione przez zarazę. W czasie wojen północnych Olsztyn łupiły wojska szwedzkie. Próby odrodzenia gospodarczego przerwały zabory - miasto podupadło ze względu na kolejne przemarsze wojsk, pożary i zarazy. Dopiero połowa XIX wieku przyniosła ożywienie i rozwój (m. in. za sprawą wybudowania linii kolejowej). Zdecydowaną większość mieszkańców stanowili wtedy Niemcy (ponad 97% olsztynian w plebiscycie po I wojnie światowej głosowało za pozostaniem w granicach Niemiec). Szybka rozbudowa Olsztyna przerwana została przez II wojnę światową - wkroczenie Armii Czerwonej doprowadziło do pożaru i zdewastowania zabytkowej zabudowy. Jednak współczesny Olsztyn to urocze miasto pełne zieleni, zabytkowych budowli i jezior.

!Bazylika konkatedralna św. Jakuba w Olsztynie
Bazylika konkatedralna św. Jakuba w Olsztynie

Olsztyn - zwiedzanie i atrakcje

Spacer po stolicy Warmii rozpocznijmy od Starego Miasta. Jeśli wystarczy nam czasu warto zaplanować też wizytę w planetarium lub odpoczynek nad jednym z jezior.

Wysoka Brama

(Brama Górna, Staromiejska 16)

Zwiedzanie olsztyńskiej starówki najlepiej zacząć od jedynej ocalałej z miejskich bram (niegdyś istniały trzy takie obiekty). W czasach nowożytnych pełniła funkcję garnizonu. Przed bramą widać odsłonięte przez archeologów fundamenty pierwotnej bramy (najprawdopodobniej dawnego barbakanu).

Rynek Starego Miasta

Dawny plac handlowy Olsztyna w XVI wieku stał się również centrum administracyjnym (wybudowano wtedy tzw. Stary Ratusz). Znajdujące się w Rynku kamienice jak i sam ratusz zostały w dużej mierze zniszczone i wypalone podczas drugiej wojny światowej. Mimo, że w pobliżu nie toczyły się walki, żołnierze Armii Czerwonej podpalili stare domy i wymordowali część mieszkańców. Odbudowę rozpoczęto w latach 50. XX wieku. W niektórych przypadkach kierowano się zachowanymi fotografiami, w innych starano się XIX-wiecznym kamienicom przywrócić styl barokowy czy renesansowy.

!Stare Miasto w Olsztynie
Stare Miasto w Olsztynie

Bazylika pw. św. Jakuba

(Stanisława Staszica 11)

Potężna gotycka świątynia zachwyca przede wszystkim interesującym wnętrzem. Uwagę zwraca późnogotyckie sklepienie sieciowe. W nawie bocznej możemy zobaczyć średniowieczny obraz przedstawiający ukrzyżowanie Chrystusa, ze stojącym obok Mojżeszem posiadającym na głowie... rogi (to wynik błędu św. Hieronima, który tłumacząc Biblię pomylił słowo słowo quaran (promieniować) ze słowem corantus (rogaty)). W prezbiterium przetrwał gotycki tryptyk ołtarzowy, poza tym zachowało się jeszcze kilka zabytków renesansowych i gotyckich. Część wyposażenia została zniszczona podczas wojen napoleońskich.

!Wnętrze Bazyliki w Olsztynie
Wnętrze Bazyliki w Olsztynie

Zamek Kapituły Warmińskiej

(Zamkowa 2)

Powstał krótko po tym, gdy biskup warmiński przekazał ten teren w zarząd kapituły. Całe założenie wkomponowano w mury miasta czyniąc z zamku najsilniejszy punkt obrony Olsztyna. Był kilkakrotnie zdobywany, ale w 1521 roku dowodzący obroną Mikołaj Kopernik skutecznie opierał się szturmom wojsk Albrechta Hohenzollerna. W wieku XVIII kiedy budowla straciła swoje militarne znaczenie rozebrano część umocnień i dobudowano późnobarokowe skrzydło mieszkalne.

Od 1921 roku zamek pełni funkcje muzealne. Dziś w jego salach mieści się Muzeum Warmii i Mazur - prezentujące zbiory sztuki, rzemiosła, numizmaty itp. Na jednej ze ścian zobaczymy tablicę astronomiczną wykonaną prawdopodobnie przez Mikołaja Kopernika. Na dziedzińcu wystawiono tzw. "babę pruską" czyli pogański posąg kultowy. Koszt biletów wstępu: 12 złotych normalny, 8 złotych ulgowy, 26 złotych rodzinny. W środy wstęp na wystawy stałe jest bezpłatny. Muzeum jest zamknięte w poniedziałki, godziny otwarcia (uzależnione od sezonu) możemy znaleźć na stronie placówki: link. [aktualizacja czerwiec 2018]

!"Baba pruska" - na dziedzińcu Zamku Kapituły Warmińskiej w Olsztynie
"Baba pruska" - na dziedzińcu Zamku Kapituły Warmińskiej w Olsztynie

Pomiędzy zamkiem a kościołem ewangelickim znajduje się pomnik-ławeczka Mikołaja Kopernika.

Mosty kolejowe

(ul. Natalii Żarskiej i ul. Wyzwolenia)

Zbudowane zostały w drugiej połowie XIX wieku podczas ożywienia gospodarczego w mieście. Olsztyn uzyskał stałe połączenie z resztą kraju. Linia przebiega blisko starówki, a przejazd zabytkowym mostem jest atrakcją samą w sobie. Warto również popatrzeć na tę monumentalną budowlę z dołu.

Jeziora

W granicach miasta doliczono się kilkunastu jezior. Największe z nich (jezioro Ukiel) ma ponad 400 hektarów, a najmniejsze (jezioro Modrzewiowe) jedynie ćwierć hektara. Najwięcej turystów odwiedza brzegi jeziora Ukiel (nazywanego też Krzywym). Zrealizowano tam wartą dziesiątki milionów złotych inwestycję dzięki, której powstało nowoczesne kąpielisko z zapleczem hotelowym, gastronomicznym i obiektami sportowymi. Na nowoczesną plażę dojedziemy komunikacją miejską (przystanek docelowy - Plaża Miejska). Stosunkowo blisko centrum Olsztyna znajduje się Jezioro Długie.

!Jezioro Długie w Olsztynie
Jezioro Długie w Olsztynie

Olsztyńskie Planetarium

(Al. Marszałka J. Piłsudskiego 38)

Miasto, w którym żył i działał Mikołaj Kopernik nie może nie posiadać własnego planetarium. Powstało ono w 1973 roku w rocznicę urodzin astronoma. Placówka oferuje możliwość wzięcia udziału w specjalnym pokazie, który dzięki nowoczesnej technologii przybliża tajemnice rozgwieżdżonego nieba. Bilety wstępu: 15 złotych normalny, 10 złotych ulgowy. Seanse realizowane są w określonych godzinach, które sprawdzić możemy na stronie www Planetarium: link. [aktualizacja czerwiec 2018]

W pobliżu znajduje się także Obserwatorium Astronomiczne (ul. Żołnierska 13b), które także możemy zwiedzić (koszt biletów: normalny 9 złotych, ulgowy 7 złotych) lub wziąć udział w nocnych pokazach nieba (koszt biletu 7 złotych). [aktualizacja czerwiec 2018]

Inne

Na przedmieściach Olsztyna (Kudypy) znajduje się interesujący ogród botaniczny czyli Leśne Arboretum Warmii i Mazur (codziennie od 15 kwietnia do 31 października w godzinach 9 -18 ; bilety wstępu: 5 złotych i 3 złote [aktualizacja czerwiec 2018]).

Olsztyn - ciekawostki

  • Miasto jest miejscem akcji powieści Zygmunta Miłoszewskiego pod tytułem "Gniew".
  • W Olsztynie kręcono wiele filmów i seriali m. in. "Stawkę większa niż życie" i "Rożę".
  • Dość długo miasto posiadało dodatni przyrost naturalny (jako jedno z nielicznych w Polsce). Sytuacja ta zmieniła się na niekorzyść w 2015 roku.

!Zamek Kapituły Warmińskie w Olsztynie
Zamek Kapituły Warmińskie w Olsztynie

Reklama


Zobacz nasze inne artykuły z Polski