Kościerzyna: atrakcje, muzea, gra miejska. Co warto zwiedzić?

Kościerzyna to średniej wielkości miasto o bogatej historii, które leży w środkowej części województwa pomorskiego. Miejscowość jest bramą do malowniczego Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego i pretenduje do symbolicznego miana stolicy Kaszub.

!Pomnik Remusa na Rynku w Kościerzynie
Pomnik Remusa na Rynku w Kościerzynie

Krótki rys historyczny

Najstarsze wzmianki o Kościerzynie odnaleziono w datowanym na 1284 rok dokumencie wystawionym przez księcia Mściwoja II, który przekazał w nim prawo do obszaru nazywanego Ziemią Pirsną swojej krewniaczce, księżnej Gertrudzie, najmłodszej córce Sambora II.

W akcie tym pojawiła się łacińska nazwa Costerina. Była to jedna z 22 miejscowości, które przeszły pod władanie Gertrudy. Księżniczka rządziła otrzymanymi ziemiami przez blisko 30 lat. W 2012 roku jeden z kościerzyńskich pagórków nazwano Wzgórzem Księżniczki Gertrudy.

Muzeum Akordeonu - Kościerzyna
Muzeum Akordeonu - Kościerzyna

W 1312 roku prawo własności do Ziemi Pirsnej wykupił zakon krzyżacki. Pod koniec XIV wieku Kościerzyna otrzymała prawa miejskie. Prawdopodobnie w tym okresie wyznaczono zachowany do naszych czasów układ rynku oraz odchodzących od niego uliczek. Krzyżacy opuścili miasto w 1462 roku, a niedługo później, po zawarciu pokoju toruńskiego, Kościerzyna znalazła się w granicach Korony Królestwa Polskiego.


Zdjęcia: Kościół pw. Zmartwychwstania Pańskiego w Kościerzynie

Niestety, liczne pożary, epidemie oraz działania wojenne spowodowały, że do naszych czasów nie przetrwało nic ze średniowiecznej tkanki miejskiej. Jedynym śladem po ponad 600-letniej historii Kościerzyny jest układ rynku z końca XIV wieku. Większość obecnej zabudowy starego miasta powstała w XIX i w pierwszej połowie XX wieku.

Pod koniec XIX i na początku XX wieku Kościerzyna była ważnym ośrodkiem rodzącego się ruchu kaszubskiego - Towarzystwa Młodokaszubów. W 1910 roku w mieście otworzono Dom Kaszubski, w którym pracowała redakcja czasopisma "Gryf" (pierwszego kaszubskiego periodyku).

Dumą ziemi kościerskiej jest Aleksander Majkowski, urodzony w Kościerzynie lekarz, pisarz oraz działacz społeczny. Zasłynął on jako twórca najważniejszego utworu literatury kaszubskiej - powieści Życie i przygody Remusa (kasz.: Żëcé i przigòdë Remùsa).

Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna
Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna

Herb Kościerzyny: niedźwiedź pod dębem

Kościerzyna może pochwalić się dość nietypowym herbem - czarnym niedźwiedziem kroczącym pod dębowym konarem. Szukając wytłumaczenia tej symboliki można natrafić na ciekawą opowiastkę.

Postać zwierzęcia ma jakoby wywodzić się z lokalnej legendy, według której dawno temu złowrogi niedźwiedź był postrachem okolicy i raz po raz atakował tutejszych mieszkańców. Dopiero jeden z bohaterskich młodzieńców pokonał bestię stawając z nią w szranki.

Kościerzyna - herb

Zwiedzanie Kościerzyny: atrakcje oraz zabytki

Kościerzyna może pochwalić się kilkoma wartymi uwagi atrakcjami, dla których warto tu zawitać. Miasto to może być przystankiem na drodze do lub z Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego.

Trzy najważniejsze miejskie muzea - Muzeum Kościerskie, Muzeum Kolejnictwa oraz Muzeum Akordeonu - możemy odwiedzić kupując jeden wspólny bilet.

Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna
Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna

Rynek: fontanna Remusa oraz średniowieczny układ ulic

Centralnym punktem miasta jest rynek ze średniowiecznym układem ulic, którego plan wytyczono pod koniec XIV wieku.

Szeroki plac otaczają różnorodne kamieniczki z XIX i XX wieku. Na uwagę zasługuje neogotycki ratusz z 1843 roku, w którym obecnie mieści się punkt informacji turystycznej oraz dwa muzea: Muzeum Ziemi Kościerskiej oraz Muzeum Akordeonu. Przed schodami prowadzącymi do budynku zauważymy rzeźbę dziwnej postaci z akordeonem. Jest to jeden ze stolemów, o których więcej napisaliśmy w dalszej części artykułu.

Rynek ozdabia odlany z brązu pomnik w formie ławeczki, który przedstawia Remusa, bohatera wspomnianej wcześniej epopei kaszubskiej pt. Życie i Przygody Remusa.

!Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna
Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna

Muzeum Ziemi Kościerskiej oraz Muzeum Akordeonu

Podczas wizyty w Kościerzynie warto zawitać do Muzeum Ziemi Kościerskiej, którego kolekcja rozciąga się na wszystkich poziomach historycznego ratusza.

Wystawa podzielona jest na sekcje tematyczne. W zabytkowych piwnicach przygotowano informacje o powstawaniu ruchu Młodokaszubów oraz o kształtowaniu się tożsamości kaszubskiej. Duża część wystawy skupia się na osobie doktora Aleksandra Majkowskiego oraz na napisanej przez niego epopei.

Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna
Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna

Przygotowano nawet makietę z figurowymi posągami, która odwzorowuje jedną ze scen powieści: odwiedziny Remusa u konającego króla jeziora waspana Muchy-Zaborskiego, który przekazuje bohaterowi ryngraf rodowy.

!Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna
Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna

Na pierwszym piętrze wystawiono eksponaty związane z historią miasta, m.in.: obiekty odnalezione podczas prac archeologicznych przy Starym Browarze, makiety średniowiecznej Kościerzyny, starodruk z XVII wieku czy proporce kościerzyńskich rzemieślników.

Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna
Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna

Drugie piętro zajmuje kolekcja etnograficzna, która skupia się na obiektach codziennego użytku (ceramiki czy dawnych narzędziach pracy) oraz meblach z charakterystycznymi kaszubskim wzornictwem. W pomieszczeniu wychodzącym bezpośrednio w stronę rynku odwzorowano pokój mieszczański.

Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna
Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna

Kilka pomieszczeń na parterze ratusza zajmuje Muzeum Akordeonu. Placówka ta na pierwszy rzut oka może wydać się mało pociągająca, ale bogata kolekcja sprzętów pochodzących m.in. z Włoch, Niemiec oraz Francji potrafi skraść trochę czasu. Kolekcja składa się z ponad 130 instrumentów. Oprócz akordeonów zobaczymy też bajany, bandoneony czy harmonie. Najstarsze z eksponatów pochodzą z XIX wieku.

Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna
Muzeum Ziemi Kościerskiej - Kościerzyna

Oba muzea są oddzielnie biletowane - wejście do każdego kosztuje 7 zł. Możemy też zakupić wejściówkę łączoną za 14 zł, w ramach której wejdziemy też do Muzeum Kolejnictwa. [stan na maj 2020]

Na wizytę w obu placówkach najlepiej zaplanować około 90-120 minut.

Muzeum Akordeonu - Kościerzyna
Muzeum Akordeonu - Kościerzyna
Muzeum Akordeonu - Kościerzyna

Sanktuaria maryjne: kościół farny Świętej Trójcy oraz kaplica sióstr niepokalanek

Na końcu odchodzącej od rynku ulicy Partyzantów wznosi się neobarokowy kościół farny Świętej Trójcy. Świątynia powstała dopiero w latach 1914-17, ale jej wnętrze skrywa zabytki z XVI czy XVIII wieku.

!Kościół farny Św. Trójcy - Kościerzyna
Kościół farny Św. Trójcy - Kościerzyna

We wnętrzu świątyni znajduje się Sanktuarium Matki Bożej Kościerskiej Królowej Rodzin z obrazem zwanym Madonną Kościerską. Wizerunek Maryi jest kopią obrazu Matki Boskiej Śnieżnej z bazyliki Santa Maria Maggiore w Rzymie. Kościerski obraz powstał w XVII wieku, a w kolejnych stuleciach został udekorowany srebrnymi dodatkami.

Całkiem niedaleko neobarokowego kościoła odnajdziemy kolejne z sanktuarium maryjnych, które mieści się w kaplicy sióstr niepokalanek. W jej wnętrzu znajduje się XV-wieczna gotycka rzeźba nazywana Pietą Kościerską.

Kościół farny Św. Trójcy - Kościerzyna
Kościół farny Św. Trójcy - Kościerzyna

Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna

W budynkach dawnej parowozowni, niedaleko dworca głównego, od 1992 roku działa Muzeum Kolejnictwa. Większość eksponatów stoi na świeżym powietrzu (jest to swoisty skansen lokomotyw), ale część kolekcji znajduje się pod dachem, w tym wystawa poświęcona straży pożarnej. W tej ostatniej szczególną uwagę zwracają wozy strażackie z ręcznymi pompami wody z XIX wieku.

!Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna
Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna

Oprócz monumentalnych lokomotyw zobaczymy też inne zabytki technologi kolejowej, takie jak chociażby: wagoniki kolei wąskotorowej, wagon kolei linowo-terenowej na Gubałówkę czy elementy mechanizmów, które wykorzystywano dawniej przy transporcie kolejowym. Wśród eksponatów są nawet urządzenia niezwiązane z kolejnictwem - np. stacjonarna maszyna parowa z 1906 roku oraz kocioł parowy z 1938 roku.

Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna
Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna

Niestety, niektóre z lokomotyw rdzewieją i nie są w najlepszym stanie, ale wciąż muzeum może być nie lada gratką dla turystów zainteresowanych tą tematyką. Przy każdej lokomotywie czy obiekcie ustawiono tablice informacyjne.

Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna
Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna

Muzeum Kolejnictwa oddalone jest kawałek od centrum miasta. Na spokojną wizytę najlepiej zaplanować do 60 minut. Bilet wstępu kosztuje 10 zł.

Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna
Muzeum Kolejnictwa: skansen Parowozownia Kościerzyna

Stary Browar: odrodzenie kościerskich tradycji piwowarskich

Odchodząc dosłownie kilka kroków od rynku trafimy do Starego Browaru. Jest to nowoczesny kompleks hotelowo-restauracyjny (wraz z warzelnią), który powstał w miejscu browaru Berenter Bierbrauerei z 1856 roku.

Założony w połowie XIX wieku browar działał z sukcesami do 1948 roku, po czym przekształcono go w rozlewnię wody gazowanej, a następnie w fabrykę miodów pitnych. Ostatecznie w 1998 roku zakład zamknięto.

!Stary Browar w Kościerzynie
Stary Browar w Kościerzynie

W 2010 roku podjęto się misji przywrócenia lokalnej tradycji piwowarskiej. W miejscu podupadłej fabryki wzniesiono nowoczesny browar, i co warte docenienia - nawiązano do historycznego stylu wcześniejszego budynku. Ceglana architektura kompleksu oraz wystrój wnętrz przypominają o bogatej historii tego miejsca. Dla przykładu - ozdobą restauracji są kadzie.

Przed rozpoczęciem budowy przeprowadzono szereg prac archeologicznych. W ich trakcie natrafiono na ślady po historycznej działalności browaru (odnaleziono blisko 1500 artefaktów, z których część zobaczymy we wspomnianym już Muzeum Ziemi Kościerskiej) oraz na fundamenty zabudowań, z których najstarsze datowane są na XIV wiek. Archeolodzy natrafili również na szeroką na 3 metry studnię, z której czerpano wodę wykorzystywaną do warzenia piwa.

Stary Browar w Kościerzynie
Stary Browar w Kościerzynie

W Starym Browarze napijemy się warzonych w Kościerzynie piw (lub kupimy je na wynos). Do wyboru mamy tradycyjne style (lager, ciemny lager, pils) oraz zdobywające w ostatnich latach popularność piwa pszeniczne oraz w stylu ale (jak india pale ale czy american ipa).

Browar organizuje wycieczki pod nazwą Tajemnice Koscierskiego Browaru. Zwiedzanie trwa około 90 minut i połączone jest z degustacją warzonych w browarze piw oraz lokalnych przysmaków. Minimalna ilośc uczestników wycieczki to 5, przy cenie 25 zł za osobę. [stan na maj 2020, w sprawie wycieczek najlepiej skontaktować się z browarem jeszcze chwile przed przyjazdem]

W Starym Browarze działają restauracja (w której serwowane są dania kaszubskie) oraz pizzeria, ale sami nie mieliśmy okazji z nich skorzystać (trafiliśmy akurat na pandemię), więc nie możemy nic więcej o nich napisać.


Zdjęcia: 1. Stary Browar w Kościerzynie - kadź browarnicza; 2. Stegma Stolemów (jeden ze Stolemów w Kościerzynie).

American Old Cars: kolekcja zabytkowych aut

!Muzeum samochodów American Old Cars - Kościerzyna
Muzeum samochodów American Old Cars - Kościerzyna

Nietypową atrakcją Kościerzyny jest muzeum American Old Cars (Starych Amerykańskich Samochodów). W parkingu podziemnym jednego z budynków wystawiono kolekcję historycznych amerykańskich pojazdów z lat 60. i 70. poprzedniego stulecia. Wśród eksponatów zobaczymy pojazdy takich marek jak Buick (m.in. model Roadmaster z 1956 roku czy model Special z 1952 roku), Cadillac, DeSoto czy Ford. Większość samochodów jest w bardzo dobrym stanie, ponieważ właściciel muzeum zajmuje się również ich wypożyczaniem.

Muzeum samochodów American Old Cars - Kościerzyna
Muzeum samochodów American Old Cars - Kościerzyna

Muzeum zajmuje stosunkowo niewielki obszar i zwiedzimy je w około 30 minut. W trakcie zwiedzania w tle lecą amerykańskie przeboje, a przy niektórych eksponatach stworzono makiety nawiązujące do atmosfery początków drugiej połowy XX wieku.

Muzeum samochodów American Old Cars - Kościerzyna
Muzeum samochodów American Old Cars - Kościerzyna
Muzeum samochodów American Old Cars - Kościerzyna

Bilet wstępu do muzeum kosztuje 10 zł. Uwaga! Wejście na teren muzeum jest zautomatyzowane. Przed wejściem znajduje się maszyna, do której wkładamy banknot o nominale 10 zł. [stan na maj 2020]

Muzeum samochodów American Old Cars - Kościerzyna
Muzeum samochodów American Old Cars - Kościerzyna

Stegna Stolemów - kościerska gra miejska

Dla odwiedzających Kościerzynę młodszych turystów przygotowano grę miejską o nazwie Stegna Stolemów (Ścieżka Stolemów). Po pobraniu arkusza z punktu informacji turystycznej możemy ruszyć na poszukiwanie siedmiu posągów, które rozmieszczono w różnych punktach miasta. W trakcie poszukiwań będziemy rozwiązywać proste zagadki i zadania. Przejście całej trasy (zgodnie z informacją na broszurze) powinno nam zająć około 2 godzin.


Mimo że kościerskie rzeźby stolemów są niewielkie, to warto pamiętać, że według legend istoty te były olbrzymami o potężnej sile (ich głowy wystawały ponad kanarami drzew). To właśnie stolemy miały wyrzeźbić cały kaszubski krajobraz - zaczynając od wykopania jezior, a na usypaniu wzgórz kończąc.

Muzeum samochodów American Old Cars - Kościerzyna
Muzeum samochodów American Old Cars - Kościerzyna


Reklama