Miasta nad jeziorem Garda - praktyczny przewodnik

Okolice jeziora Garda zasiedlone były nieprzerwanie od czasów starożytnych. Dzięki temu dziś będziemy mieli okazję zwiedzić tu wiele zabytkowych miast, obejrzeć średniowieczne zamki i barokowe kościoły. Większość miasteczek jest niewielka - na ich obejrzenie wystarczy przeznaczyć 2-3 godziny. Jednak w kilku przypadkach interesujące obiekty znajdują się daleko od centrum - wtedy czas zwiedzania należy wydłużyć o dojazd do danego punktu.

Do najciekawszych zabytków okolic Gardy należą zamki budowane przez ród della Scala (wschodni brzeg jeziora). Większość z nich pełni dziś funkcję muzeów. Z obiektów wpisanych na listę UNESCO wymienić należy weneckie fortyfikacje w mieście Peschiera del Garda. Drugi wpis z okolicy tyczy się prehistorycznych osad na palach - są to jednak obiekty praktycznie niedostrzegalne gołym okiem.

!Limone sul Garda - jedno z miasteczek nad jeziorem Garda
Limone sul Garda - jedno z miasteczek nad jeziorem Garda

Przedstawione w artykule miejscowości zostały ułożone w porządku alfabetycznym.

Uwaga! Celem tekstu nie było opisanie subiektywnie najciekawszym zabytków czy miast. Staraliśmy się w zamian za to ukazać możliwie najwięcej miejscowości wraz z najbardziej interesującymi obiektami. Często niewielkie miasteczka posiadają jedynie kilka starych domostw i kościół parafialny, a wiele przepięknych willi nie jest udostępnionych do zwiedzania. Warto więc przed wyruszeniem nad Gardę dokładnie zaplanować swoją wycieczkę.

Wybierasz się do nad jezioro Garda?

Jezioro Garda

Gdzie spać nad jeziorem Garda?

Sprawdź nasz przewodnik po miastach i miasteczkach dookoła jeziora Garda. Dowiedz się gdzie warto szukać noclegu nad tym jeziorem.

Arco

Położone ok. 6 kilometrów od brzegu jeziora Arco wyróżnia się nieco łagodniejszym klimatem. Z tego względu miejscowość przez wiele lat pełniła funkcję sanatorium, do którego zjeżdżali przedstawiciele europejskiej arystokracji i bogatego mieszczaństwa. Bywał tu austriacki poeta Rainer Maria Rilke (odwiedzał przebywającą w sanatorium matkę), Thomas Mann, Franz Kafka a nawet przyszły król Czarnogóry Mikołaj I Petrowić-Niegosz. Pozostałością po czasach tamtej świetności jest dawny budynek kasyna i tzw. altana muzyczna (Viale Magnolie 9). Stąd już całkiem niedaleko do starego miasta, którego krajobraz zdominowała sylwetka kolegiaty Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Santa Maria Assunta, Piazza Canoniche 6). Jest to jeden z największych kościołów w okolicy. Wybudowany został w roku 1613. Wiele elementów jego wyposażenia (np. witraże) zakupiono dzięki wsparciu finansowemu przebywających w mieście arystokratów. Warto zwrócić uwagę na ciekawe ołtarze w tym: rzeźbiony ołtarz główny (scena Wniebowzięcia NMP), ołtarz Archaniołów (z obrazem przedstawiającym patronów) oraz ołtarz św. Marii Magdaleny (u dołu umieszczono relikwiarz ze szczątki nieznanej z imienia męczennicy tzw. św. Innocenti).

!Arco (okolice jeziora Garda) - widok na miasto
Arco (okolice jeziora Garda) - widok na miasto

Warto odbyć też spacer po uliczkach tutejszej starówki i przyjrzeć się trochę zabytkowym fasadom takich budowli jak Palazzo Marchetti o di San Pietro (Piazza Carlo Marchetti 2) z pięknymi freskami pod okapem czy Palazzo dei Panni (Via Giovanni Segantini 9) gdzie dziś mieści się Biblioteka Miejska i Galeria Miejska. Zachowały się tu również dwa barokowe kościoły: św. Anny (Chiesa Sant'Anna, Via Sant'Anna 66) i św. Józefa (Chiesa di San Giuseppe, Via Giovanni Segantin).

!Kolegiata w Arco (okolice jeziora Garda
Kolegiata w Arco (okolice jeziora Garda

Bodaj najciekawszym zabytkiem miasta jest górujący nad nim średniowieczny zamek. Do naszych czasów przetrwały dwie wieże (z częściowo zachowanymi freskami) oraz część murów obwodowych. Wstęp do zamku jest biletowany: koszt 3,50€ (bilet ulgowy 2,50€) [aktualizacja kwiecień 2019]. Poza sezonem budowla otwarta jest tylko w weekendy. Nawet jeśli nie wejdziemy do środka warto wspiąć się na wzgórze zamkowe - można przespacerować się po parku z agawami i zobaczyć piękną panoramę okolicy. Ze wzgórza najlepiej zejść przez Via Orbia oglądając przy okazji średniowieczną bramę Porta Stranfora. Po jej przekroczeniu znajdziemy się tuż obok miejskiego ogrodu botanicznego (Arboreto di Arco, Via Fossa Grande) - wstęp darmowy [aktualizacja kwiecień 2019]. W okolicy przetrwało kilka ciekawych willi. Dawniej można było zobaczyć zabytkowy dom łódzkich fabrykantów z rodu Biedermannów - dziś wznosi się tu nowoczesne osiedle mieszkaniowe. Pomiędzy ogrodem a miastem zobaczymy maleńki kościółek św. Bernardyna ze Sieny (Via San Bernardino). W środku zachowała się ciekawa rzeźba Maria Bambino czyli Maryi przedstawionej jako dziecko adorowane przez dwa anioły.

!Arco (okolice jeziora Garda)
Arco (okolice jeziora Garda)

Na zachód od Arco mieści się wioska Tenno, na terenie której można odwiedzić ciekawy rezerwat przyrodniczy z wodospadem i jaskinią czyli Cascate del Varone. Bilet wstępu: normalny 6€, ulgowy 4,50€.

Okolice Arco to świetna okazja do uprawiania wspinaczki skałkowej, turystyki rowerowej i spacerów po wyznaczonych szlakach turystycznych (często prowadzą do zabytkowych kościołów i kaplic). Warto udać się do punktu informacji turystycznej (Viale delle Palme 1, otwarte od poniedziałku do soboty w godzinach 9:30-12:30 i 14:00-17:30) [aktualizacja kwiecień 2019] - region Arco wydał kilka darmowych i bardzo obszernych przewodników po regionie.

Czas zwiedzania Arco, łącznie z wizytą w zamku i wycieczką do Cascate del Varone - ok. 4 godzin (jeśli chcemy spróbować wspinaczki lub przejść jeden ze szlaków to warto zatrzymać się tutaj na cały dzień).

Bardolino

Niewielkie miasteczko leży na wschodnim wybrzeżu jeziora Garda. W jego centrum przetrwało kilka zabytków. Wymienić trzeba przede wszystkich neoklasyczny kościół św. Mikołaja i św. Sewera (Parrocchia S.S. Nicolò e Severo, Piazza G. Matteotti 2) zbudowany w latach 1830-1844. Pomiędzy klimatycznymi uliczkami dojrzymy tu i ówdzie resztki dawnych murów miejskich i średniowiecznych fortyfikacji. W niewielkim porcie wystawiono ekspresyjny pomnik poległych (Monumento ai Caduti). Rzeźba przedstawia żołnierza trzymającego ciało towarzysza broni i wydrapującego nożem słowa "PRO PATRIA". Z tutejszych willi najciekawsza wydaje się Villa Guerrieri (Via San Martino) wybudowana w XIX wieku na terenie dawniejszej rezydencji. Dziedziniec jest otwarty dla turystów, od jakiegoś czasu działa tu winiarnia Borgo Bardolino. Wprawdzie winnice położone są poza miastem, ale firma oferuje możliwość wycieczki na teren upraw.

!Bardolion nad jeziorem Garda
Bardolion nad jeziorem Garda

Trzeba przyznać, że to właśnie winnice przyciągają do Bardolino najwięcej turystów. Na południowy wschód od miasta działa kilka sporych winiarni znanych chociażby z czerwonego wytrawnego wina o nazwie Bardolino. Wyznaczono 16-kilometrowy szlak turystyczny dzięki, któremu będziemy mogli obejrzeć uprawy winorośli lub skorzystać z degustacji trunków.

Z tutejszych winnic warto wymienić: Guerrieri Rizzardi Winery, Zeni (Via Costabella 9), Villa Calicantus (Via Concordia 13), Winery Costadoro (Via Costa D' Oro 5), Valetti Luigi Winery (Via Pragrande 8) i wiele innych.

Czas zwiedzania miasta: 1-1,5 godziny plus ewentualna wizyta w winnicach.

!Bardolino nad jeziorem Garda
Bardolino nad jeziorem Garda

Desenzano del Garda

Jedno z ciekawszych miejsc dla tych którzy chcą pozwiedzać. Dodatkowo jest świetnym punktem wypadowym do wycieczek po okolicy (statki do większości miejscowości nad Gardą, autobusy do Peschiery i Salo).

Miasto związane jest z osobą św. Anieli Merici - założycielki Zgromadzenia Sióstr Urszulanek. Katolicka święta urodziła się i przez pewien czas mieszkała w Desenzano del Garda. Dziś możemy zobaczyć jej pomnik w centrum miasta oraz położony na przedmieściach dom, w którym według tradycji mieszkała przyszła zakonnica (Via Grezze 5 - udostępniony do zwiedzania).

!Desenzaono del Garda nad jeziorem Garda
Desenzaono del Garda nad jeziorem Garda

Nad miastem góruje średniowieczny zamek (Via Castello 63) założony najprawdopodobniej na ruinach rzymskiego castrum. Znacznie rozbudowany u progu epoki nowożytnej, w XIX wieku został przebudowany na garnizon. Obecnie jest wykorzystywany przez miasto jako ośrodek kultury i powierzchnia wystawowa. W 2019 roku prezentowana była tu wystawa skierowana do najmłodszych turystów (związana z postacią Myszki Miki). Koszt biletów wstępu: 3€ normalny, 1€ ulgowy (istnieje możliwość zakupu biletu łączonego z pobliskim Muzeum Archeologicznym) [aktualizacja kwiecień 2019]. Nawet jeśli nie mamy zamiaru zwiedzać fortyfikacji to warto podejść pod jej bramę - rozciąga się stamtąd piękny widok na całe miasto. Bez biletów możemy również wejść na zamkowy dziedziniec.

!Zamek Scaligeri w Desenzaono del Garda (nad jeziorem Garda)
Zamek Scaligeri w Desenzaono del Garda (nad jeziorem Garda)

Głównym kościołem miasta jest świątynia pw. Marii Magdaleny (Chiesa di Santa Maria Maddalena, Piazza Duomo) błędnie nazywana katedrą. Barokowe elementy mieszają się tu z neoklasycznym wyposażeniem, a za najcenniejsze uważane jest malowidło Giovanniego Battisty Tiepolo "Ostatnia wieczerza" (w Kaplicy Najświętszego Sakramentu). Warto zwrócić też uwagę na inne obrazy i freski jak np. dzieła Andrea Celesti.

!Ruiny rzymskiej willi - Desenzano nad jeziorem Garda
Ruiny rzymskiej willi - Desenzano nad jeziorem Garda

Będą tu mieli co robić miłośnicy wszelkich "starożytności". W mieście zachowały się bowiem fragmenty rzymskiej willi z odkrytymi przez archeologów mozaikami. Bilet wstępu kosztuje 4€ (osoby poniżej 18 roku życia wchodzą za darmo) [aktualizacja kwiecień 2019]. Wykopaliska znajdują się przy Via Crocefisso 22. Co więcej w Desenzano działa ciekawe Muzeum Archeologiczne (via Anelli 42) gdzie zgromadzono znaleziska ze stanowisk na terenie prehistorycznych osad na palach. Bilet wstępu: 4€ normalny, 2€ ulgowy [aktualizacja kwiecień 2019]. Warto przejść się również do portu - przy Via Porto Vecchio zachowało się kilka mieszczańskich pałaców.

Uwaga! 13 kilometrów na południe od Desenzano del Garda znajduje się miejscowość Solferino gdzie w 1859 roku stoczono niezwykle krwawą bitwę pomiędzy wojskami francuskimi i piemonckimi, a austriackimi. Jej pamiątką jest udostępnione do zwiedzania ossuarium gdzie spoczywają kości poległych żołnierzy (lokalizacja: 45.373861, 10.568891).

Czas zwiedzania Desenzano del Garda: ok. 3-4 godziny.

!Desenzano del Garda (nad jeziorem Garda)
Desenzano del Garda (nad jeziorem Garda)

Garda

Mimo tego, że nazwa mogłaby sugerować największy ośrodek miejski nad jeziorem to Garda jest niewielkim miasteczkiem i nie wyróżnia szczególnie interesującymi zabytkami. Mimo to pozostaje bardzo ważnym ośrodkiem turystycznym (lubianym zwłaszcza przez niemieckich turystów). Co ciekawe w 1913 roku miesiąc miodowy w Gardzie spędzili późniejszy laureat Nagrody Nobla Otto Hahn (za prace nad rozszczepieniem atomu) i jego żona Edith Junghans. Ich pobyt został upamiętniony specjalną tablicą.

Jednym z najciekawszych zabytków miasteczka jest kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (Chiesa Santa Maria Assunta, Piazza Canoniche 6). Budowę świątyni rozpoczęto w roku 1530, ale ukończono dopiero w 1764 (przyczyną były problemy finansowe mieszkańców). Większość wyposażenia pochodzi już z XIX wieku chociaż niektóre ołtarze boczne pamiętają jeszcze epokę baroku.

!Centrum miasteczka Garda (nad jeziorem Garda)
Centrum miasteczka Garda (nad jeziorem Garda)

Na terenie starego centrum przetrwało kilka zabytkowych budynków w tym Palazzo Fregoso (Corso Vittorio Emanuele 37) gdzie przebywał włoski pisarz Matteo Bandello (jego teksty są często wskazywane jako źródło inspiracji Szekspira). W okolicach portu ciekawą fasadę zachował budynek dawnego zwierzchnika z ramienia Wenecji czyli pochodzący z XVI wieku Palazzo del Capitani (Piazza Catullo). Pomiędzy wąskimi uliczkami starówki przetrwała wzniesiona z kamienia Wieża Zegarowa (Torre dell'Orologio, Corso Vittorio Emanuele 5). W mieście zwiedzić można też Muzeum Jeziora Garda (Museo Territoriale del Lago di Garda, Lungo Lago Regina Adelaide 10a).

Zobaczymy tu również jedną z najpiękniejszych willi nad całym jeziorem czyli Villa Albertini. Posiada charakterystyczną czerwono-żółtą fasadę z czterema bajkowymi wieżyczkami. Wprawdzie budowla nie jest udostępniona do zwiedzania, ale jej fasada jest widoczna od strony bramy. Obiekt znajduje się przy Strada Regionale 249, 12. W mieście będziemy mogli napić się wina i limoncello domowej roboty. Taka okazja trafi się np. w winiarni "il Cicheto" (Via XX Settembre 31). Ceny wina wynoszą tu od 1 do 3€ za kieliszek. [stan na luty 2019]

!Villa degli Alberti - w miasteczku Garda nad jeziorem Garda
Villa degli Alberti - w miasteczku Garda nad jeziorem Garda

Trzy kilometry na zachód od miasteczka możemy wypocząć na terenie niewielkiego półwyspu. Poza płatną plażą, kilkoma barami i hotelami można odpocząć w parku Baia delle Sirene. Wstęp na teren kompleksu jest płatny, więcej informacji tutaj: LINK.

Czas zwiedzania miasta: 1-1,5 godziny (plus ewentualna wizyta w Baia delle Sirene).

Gardone Riviera

Miejscowość znana już w czasach rzymskich w XIX wieku rozpoczęła karierę modnego uzdrowiska i kurortu. Większość turystów przybywa tu aby zwiedzić Il Vittoriale degli Italiani (w dosłownym tłumaczeniu "świątynia włoskich zwycięstw") czyli monumentalną rezydencję kontrowersyjnego poety i pisarza Gabriele d’Annunzio. Ten bawidamek, dandys i żołnierz przekształcił otrzymaną od państwa willę w pomnik narodowej dumy. Ciało twórcy spoczęło w mauzoleum, które d’Annunzio nakazał zbudować na terenie monumentalnego ogrodu. Muzeum nie jest typową placówką poświęconą postaci literata - to raczej wcielona w życie wizja człowieka, który balansował na granicy artyzmu i szaleństwa. Bilety wstępu: 16€ pełny (willa + park), 10€ tylko park. Więcej informacji i możliwość rezerwacji wejściówek na oficjalnej stronie obiektu: LINK. [aktualizacja kwiecień 2019] Uwaga! Zwiedzanie Il Vittoriale degli Italiani jest dość czasochłonne (duży obiekt i różnice wysokości). Obejście całego ogrodu oraz oprowadzanie po willi zajmie ok. 3 godzin.

!Podczas zwiedzania Vittoriale degli Italiani - Gardone Riviera (nad jeziorem Garda)
Podczas zwiedzania Vittoriale degli Italiani - Gardone Riviera (nad jeziorem Garda)

Będąc w okolicach domu pisarza warto wejść do kościoła św. Mikołaja (Chiesa di San Nicola da Bari, Piazza del Caduti 26). Jest to jedna z nielicznych świątyń nad jeziorem, która zachowała pierwotny wygląd wnętrza. Zaprojektowano je pod nadzorem malarza Francesco Montiego - turyści mogą podziwiać białe rokokowe stiuki i barwne freski w medalionach. Zobaczymy tu również sporo interesującego malarstwa religijnego, co ciekawe część dzieł jest starsza niż sama świątynia (np. obrazy Zenone Veronese). Szczególną czcią okoliczni mieszkańcy darzą Madonnę di Fraole - umieszczoną w pierwszym ołtarzu po lewej stronie (w październiku odbywa się tu uroczysta procesja).

!Kościół św. Mikołaja w Gardone Riviera (nad jeziorem Garda)
Kościół św. Mikołaja w Gardone Riviera (nad jeziorem Garda)

Z innych ciekawostek z Gardone Riviera wymienić należy: Torre San Marco przy Corso Zanardelli 142 (czyli wybudowana na początku XX wieku wieża widokowa, należała przez jakiś czas do D’Annunzio), Ogród Botaniczny Andre Heller przy Via Roma 2 (duży ogród gdzie między drzewami i krzakami natkniemy się na współczesne rzeźby i instalacje artystyczne (więcej informacji pod tym adresem) oraz Muzeum Dzieciątka Jezus przy Via dei Colli 34 (prywatna kolekcja dzieł sztuki przedstawiających małego Jezusa więcej informacji - link).

Gargnano

Historia tego miasta nie wyróżnia się niczym szczególnym (niewielka osada w starożytności, walki rodów w czasach nowożytnych i zmiany przynależności państwowej w XIX wieku, wreszcie modny kurort w granicach niepodległych Włoch). Świadkiem historycznych zawirowań był dawny klasztor Franciszkanów (Via Roma 47). Na jego terenie odkryto dwa pogańskie ołtarze (Neptuna i lokalnego bóstwa Revino). Turyści mogą wejść na niewielki dziedziniec klasztorny. Można zwiedzić również zabytkowy kościół, w którym zachowało się sześć dawnych ołtarzy. W prawej nawie na podłodze zobaczymy ciekawe epitafium z 1688 roku (kościotrup trzymający zwój). Co ciekawe budowla, która w XIX wieku straciła sakralny charakter była zagrożona rozbiórką. Na szczęście na początku XX wieku władze Włoch uznały klasztor za zabytek o dużym znaczeniu dla kraju. Przed kościołem, za kratą, widać nietypową kamienną konstrukcję - to pochodzący z XIV wieku sarkofag.

!Gargnano nad jeziorem Garda
Gargnano nad jeziorem Garda

Obecnie najważniejszą świątynią miasta jest kościół św. Marcina (Chiesa di S. Martino, Via Don Primo Adami 46) wybudowany w XIX wieku na miejscu starszej świątyni. W środku zobaczymy kilka ciekawych dzieł sztuki pochodzących z XVII-XVIII wieku.

Interesującym przykładem architektury willowej jest Villa Feltrinelli (Via Rimembranza 38). Wybudowana w 1892 roku przez rodzinę Feltrinelli stała się w czasach republiki Salo siedzibą Mussoliniego. Dziś na terenie wystawnej rezydencji działa ekskluzywny hotel. Idąc od centrum do obiektu możemy odpocząć na niewielkiej plaży z ogrodem (45.690976, 10.668709).

W Gargnano zwiedzimy jeszcze pokazową hodowlę cytrusów Limonaia the Malora (Via della Libertà 2, więcej informacji tutaj) oraz imponującą Villę Bettoni (Via della Libertà). Planując przyjazd do tego miasteczka pamiętajmy, że Gargnano jest rozciągnięte wzdłuż wybrzeża na przestrzeni około 4 kilometrów. Niewielki port znajduje się w centrum miasta.

!Klasztor franciszkanów w Gargnano nad jeziorem Garda
Klasztor franciszkanów w Gargnano nad jeziorem Garda

Czas zwiedzania: ok. 2 godziny

Lazise

Świetny przykład mniej znanej miejscowości nad Gardą, która może pochwalić się wieloma zabytkami. Początki osadnictwa sięgają czasów prehistorycznych (osada na palach), a w okresie średniowiecza miasteczko cieszyło się cesarskimi przywilejami. Rządzący tu następnie przedstawiciel rodu Della Scala rozbudowali mury miejskie i zamek tworząc prawdziwą twierdzę. Nic więc dziwnego, że kiedy Werona dostała się pod władzę Wenecji mieszkańcy Lazise wywołali bunt. Musieli jednak ulec przeważającym siłom wroga.

!Plaża w Lazise nad jeziorem Garda
Plaża w Lazise nad jeziorem Garda

Na całe szczęście do naszych czasów przetrwała większość murów miejskich z trzema bramami. Warto zwrócić uwagę na zachodnią bramę św. Zenona - obok znajduje się współczesna mozaika przedstawiająca świętego w stroju biskupim z przywieszoną do pastorału żyłką i rybą (św. Zenon jest patronem wędkarzy). Mury najlepiej prezentują się od południowego zachodu gdzie widać też potężny zamek (Castello Scaligero, Via Castello 13). Niestety budowla znajduje się dziś w rękach prywatnych i możemy podziwiać ją tylko z zewnątrz.

W okolicach portu zobaczymy dawny dom celny zbudowany przez Wenecję (Dogana veneta, Piazzetta Partenio 13) - obecnie w rękach miasta, wynajmowany osobom prywatnym jako sala konferencyjna lub restauracyjna. Tuż obok wznosi się kościół św. Mikołaja (Chiesa di San Nicoló, Via Fontana 5). Jest to jedna z najstarszych świątyń nad Gardą, wybudowana w XII wieku - od tego czasu wielokrotnie przebudowywana i dewastowana. Po drugiej stronie niewielkiego basenu portowego widać duży pomnik poległych w czasie I wojny światowej (przy wysokiej kolumnie rzeźba żołnierza z boginią zwycięstwa na dłoni, elementy ogrodzenia wykonane ze szrapneli). Główną świątynią miasta jest dziś neoklasyczny kościół św. Zenona (Chiesa Santi Zenone E Martino, Via Chiesa 2).

!Fortyfikacje w Lazise (nad jeziorem Garda)
Fortyfikacje w Lazise (nad jeziorem Garda)

Z zachowanych willi najciekawsza wydaje się Villa La Pergolana, która powstała w XIX wieku na miejscu dawnego klasztoru (na jej terenie przetrwał niewielki kościół). Niestety obecnie znajduje się w rękach prywatnych i nie jest udostępniona do zwiedzania (lokalizacja: 45.513939, 10.731385).

Na południu możemy spędzić trochę czasu na kamienistej plaży obok dużego kempingu Spiaggia D'Oro. Jeśli mamy ochotę na spacer możemy przejść się północ kilkukilometrową promenadą aż do Bardolino (po drodze mijamy wioskę Ciasno z niewielkim Muzeum Ornitologicznym - Museo Sisàn, Via Giovanni Federico Marzan 24/3).

Czas zwiedzania Lazise - do 2 godzin.

Limone sul Garda

Malutkie miasteczko nad jeziorem przez wielu turystów uznawane jest za najbardziej klimatyczne miejsce nad Gardą. Z całą pewnością wpływ ma na to położenie miejscowości - wciśniętej pomiędzy stromą skałę, a taflę wody. W organizmach mieszkańców stwierdzono występowanie apolipoproteiny A-I Milano - związku, który wydatnie zmniejsza szanse zachorowania na miażdżycę (w Limone żyje rekordowa liczba osób, które ukończyły sto lat).

!Limone sul Garda - miasteczko nad jeziorem Garda
Limone sul Garda - miasteczko nad jeziorem Garda

Na krętej drodze do miasta Riva del Garda kręcono scenę pościgu otwierającą film "Quantum of Solace" z Danielem Craigiem.

Spośród dawnej zabudowy wyróżnia się kościół św. Benedykta (Chiesa di San Benedetto, Via Monsignor Daniele Comboni 52). We wnętrzu świątyni zachowało się wiele cennych elementów w tym płótno "Zdjęcie z krzyża" Battisty del Moro (ołtarz główny) i obrazy Andrea Celesti. Świątynia jest miejscem kultu św. Daniela Comboni - misjonarza, założyciela zakonu kombonianów. Wierni mogą zobaczyć chrzcielnicę, w której przyszły święty otrzymał pierwszy sakrament. Z tarasu przed kościołem rozciąga się piękny widok na miasteczko i jezioro.

Limone słynie z upraw cytryn. Wizerunki tych owoców znajdziemy wszędzie: na witrynach sklepowych, w dekoracjach domów, na tabliczkach, a nawet w herbie. Atrakcją turystyczną jest pokazowa plantacja cytrusów utworzono w zabytkowym budynku zwanym "Cytrynowym Zamkiem" (Limonaia del Castèl, wstęp bezpłatny, poza sezonem otwarty tylko w weekendy [aktualizacja kwiecień 2019]). Obiekt znajduje się przy Via Orti 9.

Na północ od miasta biegnie trasa widokowa prowadząca częściowo nad wodami jeziora.

Czas zwiedzania: ok. 1,5 godziny.

!Plaża w Limone sul Garda (miasteczko nad jeziorem Garda)
Plaża w Limone sul Garda (miasteczko nad jeziorem Garda)

Malcesine

To miasteczko nazywane jest przez turystów "perłą" - nic dziwnego, jego malownicze położenie sprawia, że wielu zatrzymuje się tu na dłużej niż jeden dzień. Ta część wybrzeża może poszczycić się najstarszymi śladami bytności człowieka nad Gardą (masyw góry Baldo). Osadnictwo w Malcesine sięga jeszcze czasów etruskich, a szczególnie szybki rozwój przypadł na okres rządów rodu della Scala. W granicach Włoch miejscowość znalazła się w 1866 roku.

Dzięki swemu położeniu miasteczko jest ważnym ośrodkiem turystyki górskiej. Kilkaset metrów od zabytkowego centrum znajduje się dolna stacja kolejki, która zabierze nas na Monte Baldo (Funivia Malcesine-Monte Baldo, Via Navene Vecchia 12). Podróż odbywa się w dwóch etapach - najpierw wjedziemy na San Michelle (580 metrów n.p.m.), potem na masyw Monte Baldo (1780 metrów n.p.m.). Drugi etap podróży odbywa się w wagoniku, który obraca się wokół własnej osi. Dzięki temu niezależnie od miejsca jakie zajmiemy będziemy mogli cieszyć się piękną panoramą. Ceny biletów i informacje na temat działalności znajdziemy tutaj: LINK.

!Monte Baldo nad jeziorem Garda - podczas wjazdu
Monte Baldo nad jeziorem Garda - podczas wjazdu

Zimą okolice Monte Baldo zmieniają się w niewielki ośrodek narciarski. Cały masyw to około 50 tras zjazdowych różnej trudności. Są one jednak położone w wielu miejscach (do części z nich dotrzemy jedynie drogą od strony Avio) przy górnej stacji kolejki będziemy mieli do dyspozycji siedem tras narciarskich (jedna czarną, jedna niebieska i pięć czerwonych) i jedną snowboardową. 
Uwaga! Jeśli spojrzymy na "recenzje" kolejki w serwisach turystycznych może nas zaskoczyć wyjątkowo niska ocena. Nie ma się jednak czego obawiać, urządzenie jest w pełni sprawne, a oceny zaniżane są z powodu długiego czasu oczekiwania w okresie letnim. Jeśli jesteśmy nad Gardą w miesiącach wakacyjnych na wjazd na Monte Baldo będziemy musieli poczekać nawet do 1,5 godziny! Problem ten znika zimą czy wczesną wiosną. Poza weekendami liczba chętnych na wjazd gwałtownie maleje. Warto jednak sprawdzić w jakie dni wagoniki nie kursują (jest to również uzależnione od warunków pogodowych).

Za najciekawszy zabytek miejscowości uznaje się zamek della Scala. Średniowieczna forteca powstała najprawdopodobniej jeszcze w czasach Longobardów, ale nosi nazwisko rodu którego przedstawiciele odnowili ją w XIII wieku. Dziś w zamkowych murach mieści się muzeum ze zbiorami dotyczącymi historii i przyrody regionu (osobna sala poświęcona została Goethemu, który przebywał w Malcesine podczas swojej włoskiej podróży). Można również wejść na wieżę, z której będziemy mogli podziwiać panoramę okolicy. Obiekt udostępniany jest do zwiedzania od marca do listopada (informacje na temat wstępu i biletów znajdziemy tutaj: LINK [aktualizacja kwiecień 2019]).

Na terenie Starego Miasto zachowało się kilka zabytkowych budowli. Poza domem, w którym przez krótki czas mieszkał Goethe (45°45'59.0"N 10°48'31.6"E) możemy zobaczyć także dawną siedzibę gubernatorów miasta czyli Palazzo dei Capitani (Via Capitanato 4). Pałac zbudowany na fundamentach rzymskiej willi utrzymany został w stylu weneckiego gotyku i pochodzi z końca XV wieku.

Z zabytkowego centrum możemy przejść jeszcze do kościoła św. Szczepana (Chiesa di S. Stefano, Via Parrocchia 14). Świątynia przebudowana została w XVIII wieku i nosi obecnie neoklasyczny rys. Co ciekawe każdego roku pod koniec lutego odprawiane jest tu specjalne nabożeństwo za dusze cierpiące w czyśćcu. Na zabytkowym ołtarzu układa się wtedy kilkaset świec, które zostają zapalone podczas uroczystości (w serwisie Youtube znajdziecie nagranie z tej uroczystości, film nosi tytuł "Chiesa di Malcesine, festa delle candele").

Czas zwiedzania (łącznie z wjazdem na Monte Baldo i zwiedzaniem zamku): około 4 godziny.

Nago-Torbole

Strome skały wznoszące się nad jeziorem były zamieszkiwane przez człowieka już w czasach prehistorycznych. Strategiczne położenie miejscowości wykorzystali w XV wieku Wenecjanie. Podczas wojny z rodem Viscontich Serenissima przeprowadziła tu operację "Galeas per montes" polegającą na przeciągnięciu przez góry floty wojennej. Dzięki sile ludzkich mięśni, zwierzętom pociągowym i specjalnym urządzeniom udało się zwodować tu ponad 30 łodzi. Wprawdzie poniosły one klęskę w bitwie na wodach jeziora, ale dało to Wenecji czas na budowę w Nago-Torbole kolejnej floty, która zapewniła im ostateczne zwycięstwo. Turyści na dużą skalę zaczęli przybywać tutaj dopiero po drugiej wojnie światowej. Miłośnicy windsurfingu mają świetne warunki do uprawiania sportu - wiatry są dość silne i co najważniejsze stałe. Nic więc dziwnego, że w 1980 roku zorganizowano w Nago-Torbole Mistrzostwa Świata w windsurfingu.

Położenie miasta sprawiło, że władze austriackie podjęły decyzję o budowie sieci fortyfikacji. Fakt ten był spowodowany drugą wojną o niepodległość Włoch, którą Austro-Węgry przegrały. Linia obrony przebiegała między innymi przez Nago-Torbole. Powstało wtedy kilkadziesiąt obiektów, z których na terenie miasta przetrwał m.in. fort Nago (lokalizacja 45°52'39.0"N 10°53'13.3"E) - zachowany w dobrym stanie i wyremontowany.

Nieco mniej szczęścia miał położony kilkaset metrów dalej zamek Penede. Założony na miejscu prehistorycznych budowli obronnych przetrwał do XVIII wieku kiedy to został podpalony przez wojska francuskie. Dziś zabezpieczony w formie trwałej ruiny, umożliwia podziwianie panoramy jeziora (lokalizacja: 45.873926, 10.886446).

Geologiczną ciekawostką jest "Marmitte dei giganti" czyli marmit lub garniec lodowcowy. Jest to rodzaj zagłębienia powstałego poprzez działanie lodowca. Obiekt znajduje się przy zakręcie drogi z More (45°52'49.8"N 10°53'08.0"E). Przed wizytą w tym miejscu warto zdać sobie sprawę, że dla większość laików w tutejszym marmicie zobaczy jedynie stromą skałę.

Można odwiedzić również kościół św Andrzeja (Chiesa di S. Andrea, Via Della Chiesa 3) z XVIII wieku z elementami architektonicznymi pochodzącymi z poprzedniej świątyni. Ci, którym mało zapierających dech w piersiach widoków mogą udać się na spacer specjalną ścieżką widokową (Sentiero Busatte Tempesta). Czas przejścia całej drogi to godzina i 15 minut.

Uwaga! Planując spacer po mieście bierzmy pod uwagę różnice wysokości. Pomiędzy centrum Nago a Torbole wynosi ona około 200 metrów!

Peschiera del Garda

Miasto-twierdza wpisane na listę UNESCO to jeden z tych punktów podczas pobytu nad Gardą, który uznawany jest za obowiązkowy. Strategiczne położenie osady niejako wymusiło budowę fortyfikacji. W XVI wieku zostały one w znaczący sposób rozbudowane przez Wenecjan. Co ciekawe przysporzyło to miastu sporo problemów - podupadł handel, a część mieszkańców opuściła potężne mury. Do naszych czasów przetrwała większość ówczesnych umocnień, obecnie odrestaurowanych i przystosowanych do ruchu turystycznego. Nie spodziewajmy się jednak zobaczyć tu klasycznej twierdzy z muzeum, przewodnikiem i wystawami. Wały, bastiony czy bramy są obecnie naturalnymi fragmentami miasta - można spacerować po dawnych umocnieniach i podziwiać rozciągające się z nich widoki.

!Umocnienia - Peschiera del Garda (miasteczko nad jeziorem Garda)
Umocnienia - Peschiera del Garda (miasteczko nad jeziorem Garda)

Dwie placówki muzealne w centrum miasta to: dawne więzienie Caserma XXX Maggio (via XXX Maggio) oraz Muzeum Rybołówstwo i Tradycji (Museo della Pesca e delle Tradizioni Lacustri, Caserma d'Artiglieria di Porta Verona). Trzy kilometry od centrum możemy zwiedzić Forte Ardietti (Via Valscarpina 3) zbudowany przez Austriaków w połowie XIX wieku.

Główną świątynią miasta jest kościół św. Marcina (Chiesa di San Martino, Piazza Ferdinando di Savoia) zbudowany w XIX wieku w stylu neoklasycznym. Poprzedni został rozebrany po zdewastowaniu w czasach wojen napoleońskich. Freski na suficie obrazują życie błogosławionego Andrzeja z Peschiery dominikanina, który w XV wieku angażował się w pomoc tutejszym ubogim.

!Dawne więzienie w Peschiera (miasteczko nad jeziorem Garda)
Dawne więzienie w Peschiera (miasteczko nad jeziorem Garda)

Cztery kilometrów za miastem możemy zwiedzić jeden z najważniejszych ośrodków kultu religijnego nad jeziorem czyli Madonna del Frassino Sanctuary (Loc. Frassino 4). Według legendy w tym miejscu rósł jesion, na którym jeden z mieszkańców odnalazł drewnianą figurkę Maryi. Wybudowany kościół został poważnie uszkodzony w XIX wieku, a następnie przebudowany. Na szczęście do naszych czasów przetrwała otoczona kultem rzeźba.

Na północ od Peschiery działa duże wesołe miasteczko - Gardaland. To jeden z większych tego rodzaju obiektów na terenie kraju (7 kolejek górskich, zamki strachów, kina 4d i inne atrakcje). Informacje o biletach, godzinach wstępu i aktualnej tematyce znajdziecie na oficjalnej stronie obiektu: LINK.

Czas zwiedzania: samo stare miasto bez muzeów - ok. 1,5 godziny

!Kościół św. Marcina w Pescheria del Garda
Kościół św. Marcina w Pescheria del Garda

Riva del Garda

Ważne centrum turystyczne nad jeziorem Garda może poszczycić się rzymskim rodowodem. Już w czasach cesarstwa istniała tu ważna osada i najprawdopodobniej ufortyfikowana twierdza. W czasach nowożytnych o panowanie nad Rivą rywalizowało kilka dużych rodów. Dopiero po I wojnie światowej miasto znalazło się w granicach Włoch.

Nad samym jeziorem znajduje się niewielki zamek rodu della Scala - Rocca di Riva. W jego wnętrzu działa jedno z nielicznych nad Gardą muzeów prezentujących zbiory sztuki - MAG Museo Alto Garda (Piazza Cesare Battisti 3/A). Obejrzymy tu głównie dzieła włoskich artystów, dla zwiedzających przygotowano także wystawę historyczną. Więcej informacji tutaj: LINK.

!Riva del Garda (miasteczko nad jeziorem Garda)
Riva del Garda (miasteczko nad jeziorem Garda)

Za prawdziwą perełkę architektury baroku uznawany jest kościół Najświętszej Maryi Panny (Chiesa di S. Maria Inviolata, Viale Roma 50). Wybudowany został w latach 1603-1639, a w jego wnętrzu będziemy mogli obejrzeć wiele interesujących dzieł malarskich. Co ciekawe wysmakowane zdobienia kopuły wykonał pochodzący z terenów ówczesnej Polski (najprawdopodobniej ze Lwowa) malarz Martino Teofilo Polacco.

Z XVIII wieku pochodzi świątynia pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (Chiesa di Santa Maria Assunta, Piazza Cavour 10). Budowla powstała na fundamentach średniowiecznego kościoła. W ścisłym centrum warto zobaczyć jeszcze średniowieczną wieżą Apponale (Piazza III Novembre) - istnieje możliwość wejścia na jej szczyt. Ciekawostką jest dawny kościół św. Józefa przerobiony na bramę miejską (Porta San Giuseppe). Warto wybrać się również do XV-wiecznych fortyfikacji zwanych Bastione, które wybudowano ok. 200 metrów ponad miastem. Można podziwiać stamtąd panoramę całej miejscowości.

Czas zwiedzania (bez muzeum): 1,5-2 godzin

Salo

Wprawdzie nie znajdziemy tu tak wielu zabytków jak chociażby w Sirmione czy Peschierze, ale trzeba przyznać, że stare centrum wraz z szeroka promenadą należy do najbardziej malowniczych w okolicy. Znane już w średniowieczu miasto przez wieki walczyło o niezależność od lokalnych władców. Mieszkańcy Salo postanowili związać swój los z Wenecją i był to bardzo dobry wybór. Zwycięska Serenissima dała tutejszym mieszczanom spore przywileje. Ten okres w historii przypomina stojąca w porcie kolumna z Lwem św. Marka. II wojna światowa to czas niesławnej Włoskiej Republiki Socjalnej zwanej też Republiką Salo. Było to marionetkowe państwo włoskie kontrolowane przez Hitlera (część urzędów mieściła się właśnie w Salo). Więcej o tamtych czasach dowiecie się z wystaw w MuSa (Museo di Salò, Via Brunati 9). Informacje na temat dni i godzin otwarcia znajdziecie tutaj: LINK.

!Salo (miasteczko nad jeziorem Garda)
Salo (miasteczko nad jeziorem Garda)

Będąc w Salo koniecznie wejdźcie do kościoła Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny (Church of Santa Maria Annunziata, Via Canottieri 2). Świątynia może poszczycić się pięknym, pełnym zabytków wnętrzem. Kamień węgielny położono jeszcze w XV wieku, a całość konsekrowano w 1502 roku. Łączy w sobie styl późnogotycki, renesansowy i barokowy (wyposażenie). Co ciekawe nigdy nie ukończono fasady świątyni. Front sprawia więc wrażenie nieco surowego, poza renesansowym portalem autorstwa Gasparo Cairano i Antonio Mangiacavalliego. Tonące w mroku wnętrze skrywa kilka prawdziwych skarbów. Trzeba tu wspomnieć o średniowiecznym ołtarzu Bartolomeo da Isola Dovarese (rzeźby stworzył Pietro Bussolo). W prezbiterium zachowały się freski Iacopo Nigreti przedstawiające sceny z życia Maryi. Jednak w prawdziwy zachwyt wprawia turystów kaplica Najświętszego Sakramentu - późnorenesansowa zdobiona stiukami i malowidłami Giovanniego Battisty Trotti. Warto zwrócić też uwagę na zespół rzeźb ("Opłakiwanie") umieszczonych w kaplicy św. Hieronima.

!Chiesa di Santa Maria Annunziata - Salo, nad jeziorem Garda
Chiesa di Santa Maria Annunziata - Salo, nad jeziorem Garda

Z całą pewnością warto przespacerować się szeroką promenadą (Lungolago Di Salo), z której poza wodami jeziora dojrzymy również położone na przeciwległym brzegu wioski Magnolie-Porticcioli i Portese. Na terenie starówki przetrwało kilka zabytkowych pałaców mieszczańskich, jak chociażby Palazzo Fantoni (Via Fantoni 49) czy Palazzo Podesta (Lungolago Zanardelli 55). Wiele uroku zachowała Wieża Zegarowa (Torre dell'Orologio, Piazza Angelo Zanelli 20), która w dawnych wiekach była główną bramą miasta. Salo posiada wiele połączeń autobusowych z Brescią.

Czas zwiedzania: 1,5-2 godziny (bez wizyty w muzeum).

Sirmione

Co tu dużo mówić - będąc w południowej części regionu Sirmione po prostu zobaczyć trzeba. Ze względu na swoje malownicze położenie do miasta już w czasach rzymskich ściągali arystokraci aby cieszyć się pięknymi widokami i zażywać kąpieli w wodach termalnych. Z tamtego okresu pochodzą imponujące ruiny rzymskiej willi (Grotte di Catullo, Piazza Orti Manara 4) przez niektórych łączone z osobą poety Katullusa. Zapomniane ujęcia gorącej wody uruchomiono ponownie w XIX wieku. Dziś można z nich korzystać w luksusowym SPA (Piazza Don A. Piatti 1).

!Sirmione - Groty Katullisa
Sirmione - Groty Katullisa

Na terenie zabytkowego centrum przetrwał malowniczy zamek rodu della Scala wybudowany po ujarzmieniu tutejszej gminy katarskiej. Ciekawym elementem fortyfikacji jest zamkowy dok, w którym niegdyś stacjonowała flota wojenna.

Na terenie niewielkiego miasteczka zachowały się trzy zabytkowe kościoły: kościół św. Piotra (Chiesa San Pietro in Mavino, Via S. Pietro in Mavino - średniowieczne freski), kościół parafialny pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny (Chiesa Santa Maria della Neve, Via S. Maria Maggiore 17 - renesansowe elementy wyposażenia) i kościół św. Anny (Sant'Anna della Rocca, Piazza Castello 1 - przepiękne stiuki i freski w prezbiterium).

Więcej na temat Sirmione przeczytacie w osobnym artykule: Sirmione - zwiedzanie, atrakcje i informacje praktyczne.

Czas zwiedzania: z wizytą w antycznej willi lub w zamku ok. 3 godziny

Toscolano-Maderno

Współczesne duopolis to efekt połączenia się w 1928 roku dwóch miasteczek rozdzielonych rzeką Toscolano. Historia osadnictwa na tym obszarze sięga czasów rzymskich - przykładem są ruiny rzymskiej willi Nonii Arrii (Piazza SS. Maria del Benaco). Budowla należała do jednej z najbardziej wpływowych rodzin tego regionu - w sezonie turystycznym w weekendy można zwiedzić odnalezione przez archeologów resztki domostwa. Tutejsze osady słynęły niegdyś z produkcji papieru - szacuje się, że już w XIV wieku w okolicy prężnie działały papiernie. Zakłady takie powstawały nad miejscowym potokiem - dziś ta dolina zwana jest Valle delle Cartiere (dosł. Dolina Papierni) można wybrać się na pieszą wycieczkę szlakiem turystycznym. Podczas naszej wyprawy będziemy mogli zwiedzić również Muzeum Papieru (Museo della Carta, Via Valle delle Cartiere) - więcej informacji na temat zwiedzania i godzin otwarcia znajdziemy tu LINK.

Z zabytków sakralnych wymienić należy romański kościół pw. św. Andrzeja Apostoła w Maderno (Chiesa di Sant'Andrea Apostolo, Piazza San Marco 16) oraz położone kilka kilometrów od centrum Santuario di Supina (ośrodek kultu maryjnego). Budownictwo świeckie reprezentują: Palazzo Gonzaga (Via Benamati 18) i Palazzo Bulgheroni (Via Benamati 79). Z Maderno przez cały rok kursują promy do Torri del Benaco.

Torri del Benaco

To jedna z tych miejscowości, która spodoba się zarówno szukającym ciekawostek architektonicznych jak i miłośnikom spotkań z naturą. Najbardziej znanym i imponującym zabytkiem jest zamek rodu della Scala czyli Castello Scaligero (Viale Fratelli Lavanda 2). Jego historia jest dość typowa dla tego rodzaju budowli - we wczesnym średniowieczu na fundamentach rzymskiego castrum powstaje zamek, który następnie zostaje rozbudowany przez władców z Werony. Jest jednak coś co wyróżnia fortecę z Torri del Benaco: w XVIII wieku, kiedy rozwój techniki uczynił zamki bezużytecznymi, całość przebudowano na hodowlę cytrusów. Stąd właśnie nietypowy wygląd Castello Scaligero. Dziś zwiedzający mogą obejrzeć wystawę poświęconą regionalnym tradycjom oraz zobaczyć działającą nadal uprawę zwaną "limonaia".

Najważniejszą świątynia miasta jest kościół pw. Piotra i Pawła (Chiesa SS Pietro E Paolo, Vicolo Chiesa) wybudowany w XVIII wieku na miejscu starszej świątyni. Wspomnieć należy jeszcze o kościele pw. Trójcy Świętej (piazza Calderini 7) - wybudowanym w XIV wieku, ale poważnie zniszczonym podczas I wojny światowej. Dzisiejsza świątynia to efekt odbudowy z 1920 roku. Dla regionu istotny jest kult bł. Józefa Nascimbeni, urodzonego właśnie w Torri del Benaco, księdza i założyciela zgromadzenia Małych Sióstr Św. Rodziny.

Około sześć kilometrów na północ od Torri del Benaco można zwiedzić Grotta La Tanella z częściowo zachowaną szatą naciekową (jaskinia była intensywnie eksploatowano przez mieszkańców w XX wieku). Z Torri del Benaco przez cały rok przepłyniemy promem do Toscolano-Maderno.


Reklama