Szybenik (Šibenik) - zwiedzanie, zabytki oraz atrakcje turystyczne

Nieco podupadły po zapaści gospodarczej z lat 90. Szybenik dziś stawia przede wszystkim na turystykę. Coś dla siebie znajdą tu przede wszystkim miłośnicy fortyfikacji i gotyckich katedr.

Szybenik (Šibenik) - pochodzenie nazwy

Średniowieczni mieszkańcy wywodzili nazwę swojego miasta od chorwackiego słowa "šiba" oznaczającego pale opasującej miasto palisady. W niektórych dokumentach pojawia się też nazwa Sibinicum (np. w dziele włoskiego humanisty Francesco Sansovino "Venetia, città nobilissima, et singolare" opisującym historię Wenecji). Według części badaczy pierwotnie oznaczała ona las porastający okolice miasta.

!Fasada Katedry św. Jakuba w Szybeniku
Fasada Katedry św. Jakuba w Szybeniku

Szybenik (Šibenik) - historia

Zdaniem wielu Chorwatów Szybenik jest miastem założonym przez ich średniowiecznych przodków. Tezę tę potwierdzać ma brak znalezisk archeologicznych z okresu wpływów rzymskich (i wcześniejszych) na terenie dzisiejszej starówki. O ile rzeczywiście nie odnaleziono tu dowodów na istnienie starożytnego miasta, o tyle na terenie współczesnej twierdzy św. Michała (lub św. Anny) umocnienia istniały już w epoce żelaza, a także w czasach gdy tym obszarem rządzili Liburnowei (plemię iliryjskie).

!Kościół św. Jana w Szberniku
Kościół św. Jana w Szberniku

Pierwszy dokument w jakim wspomina się Szybenik ("Castrum Sebinici") wydał w 1066 roku król Piotr Krzesimir IV Wielki bawiąc na tutejszym zamku. Kolejne średniowieczne zapiski potwierdzają istnienie ufortyfikowanego wzgórza oraz kościoła zamkowego. Miasto, przez wzgląd na swoje strategiczne położenie, było wielokrotnie najeżdżane przez Wenecjan, którzy rywalizowali o nie z władającymi Węgrami i Chorwacją Arpadami. Przez jakiś czas w Szybeniku przebywali templariusze (część tutejszych kościołów to ich dzieło), ale w 1255 roku na skutek buntu mieszczan musieli oni opuścić miasto. Według źródeł zniszczono wtedy należące do templariuszy umocnienia ("munitionibus et fortilitis"). Walki z Wenecją kilka razy skończyły się splądrowaniem Szybenika, ale mieszkańcom miasta z reguły udawało się obronić twierdzę.

!Starówka w Szybeniku
Starówka w Szybeniku

W 1387 roku odparto atak weneckiej floty, a na propozycję poddania z dumą odpowiedziano, że "uległość można wymusić mieczem, a nie słowem". Wenecja kupiła Szybenik wraz z całą Dalmacją Bizantyjską w 1409 roku, ale załoga twierdzy odmawiała uznania układu jeszcze przez półtora roku wytrzymując długie oblężenie. Ostatecznie jednak przyjęto zwierzchność wenecką, co zresztą wyszło miastu na dobre bo nowi władcy wspierali rozbudowę tutejszych fortyfikacji. W XVI wieku na wyspie Ljuljevac wzniesiono twierdzę św. Mikołaja (obiekt z listy UNESCO), zaś w wieku XVII zezwolono na budowę twierdz: św. Jana i Barona.

!Głowy mieszczan na Katedrze św. Jakuba w Szybeniku
Głowy mieszczan na Katedrze św. Jakuba w Szybeniku

Niedługo potem miasto przetrwało dwa duże oblężenia tureckie. Kolejne lata przyniosły regres gospodarczy. Po likwidacji republiki weneckiej rządzili tu Francuzi, potem Austriacy, a po pierwszej wojnie światowej Włosi (ich marynarka wojenna ostrzeliwała miasto w 1918 roku). Ostatecznie jednak Szybenik znalazł się w granicach Jugosławii, podczas drugiej wojny światowej w Niepodległym Państwie Chorwackim, a po jego upadku w socjalistycznej Jugosławii.

W czasie chorwackiej wojny o niepodległość katedra św. Jakuba i tutejsza starówka zostały ostrzelane przez serbskie siły zbrojne. Katedrę odrestaurowano, ale na wielu domach nadal widać ślady po kulach. Miasto w czasach socjalistycznych było ważnym ośrodkiem przemysłowym jednak zapaść gospodarcza lat 80. i 90. doprowadziła do zamknięcia większości zakładów. Dziś stawia się tu przede wszystkim na turystykę, a nieco zapomniany Szybenik pięknieje z roku na rok.

!Ratusz w Szybeniku
Ratusz w Szybeniku

Szybenik (Šibenik) - zwiedzanie

Najciekawszym obiektem w Szybeniku jest katedra św. Jakuba. Tutejsza starówka sprawia wrażenie nieco "przykurzonej", ale również może poszczycić się kilkoma ciekawymi zabytkami. Twierdza św. Michała (św. Anny) znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie starego miasta, pozostałe fortyfikacje są już od niego oddalone.

Katedra św. Jakuba w Szybeniku

(Katedrala sv. Jakova u Šibeniku, Trg Republike Hrvatske 1)

Eksperci UNESCO, którzy w 2000 roku wpisali katedrę na listę światowego dziedzictwa określili ją jako "unikatowa i wyjątkowa budowla, w której z powodzeniem połączono elementy gotyckie i renesansowe". Nie ma w tym zdaniu odrobiny przesady - katedra świętego Jakuba w pełni zasługuje na docenienie.

!Wnętrze Katedry św. Jakuba w Szybeniku
Wnętrze Katedry św. Jakuba w Szybeniku

W 1298 roku Szybenik otrzymał prawa miejskie oraz własną diecezję. Niewielki kościół św. Jakuba szybko okazał się za mały dla rozrastającego się miasta. Budowę nowego rozpoczęto w 1431 roku dzięki staraniom biskupa Bogana Pulšića. Pierwsi architekci: Francesco di Giacomo, Antonio Di Pierpaolo Busato i Lorenzo Pincino pochodzili z Wenecji i działali do roku 1440. Na skutek problemów finansowych prace wstrzymano na około rok po czym zatrudniono mistrza Giorgio da Sebenico (Juraj Dalmatinac), którego wizja na trwałe odcisnęła się na wyglądzie katedry. Mieszczanie doszli do wniosku, że projekt jest mało reprezentacyjny więc architekt dobudował nawy, baptysterium i absydę.

!Twierdza św. Jana w Szybeniku
Twierdza św. Jana w Szybeniku

Za materiał posłużył wyłącznie kamień pozyskiwany z chorwackich wysp (m. in. Brač i Krk). Giorgio pracował w Szybeniku do swojej śmierci w 1473 roku. Kolejnym kierownikiem prac został Niccolò di Giovanni Fiorentino, który dokończył fasadę, prezbiterium oraz kierując się wskazówkami poprzednika, zbudował wspaniałą ośmiokątną kopułę. Następni architekci dokonali już tylko niewielkich zmian. Całość konsekrowano w roku 1555.

Katedra została ostrzelana podczas wojny o niepodległość Chorwacji przez serbską flotę wojenną. Naprawa uszkodzeń dachu potrwała kilka lat - okazało się, że współcześni budowniczy nie potrafią odtworzyć systemu łączeń kamiennych płyt jakie stosował Giorgio da Sebenico (Juraj Dalmatinac). W kilku miejscach trzeba było użyć cementu (Giorgio de Sebenico nie stosował zaprawy!). Mimo to kilka lat później budowlę wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

!Ołtarz Katedry św. Jakuba w Szybeniku
Ołtarz Katedry św. Jakuba w Szybeniku

Katedra jest charakterystyczną dla średniowiecza (i wczesnego renesansu) konstrukcją bazylikową, na planie krzyża łacińskiego, nakrytą kopułą. Według jednej z koncepcji Giorgio da Sebenico (Juraj Dalmatinac) zaprojektował świątynię tak aby linie jakie można przeprowadzić z niej ku innym znanym budowlom ówczesnego świata tworzyły pentagram. Oś główna łączyła katedrę świętego Jakuba z nieistniejącym dziś kościołem Zbawiciela w Szybeniku oraz katedrą św. Jana w Trogirze (oraz z Jerozolimą). Oś poprowadzona od portalu z lwami wskazywała na miasto Szybenik, a z drugiej strony na miasto Siponto (powiązany z Szybenikiem dzięki szlakom handlowym). Linie poprowadzone przez rogi naw bocznych wskazują na katedrę św. Marka w Wenecji oraz bazylikę Haga Sophia. Koncepcja ta potrzebuje naukowego opracowania, ale świadczyć za nią może fakt, że symbol pentagramu został umieszczony przez architekta w szybenickim baptysterium. Pamiętajmy też, że w średniowieczu pentagramowi nie nadawano aż tak mrocznych znaczeń jak dziś (uważano go za symbol doskonałości oraz pięciu ran Chrystusa).

!Katedra św Jana w Szybeniku - dach i kopuła
Katedra św Jana w Szybeniku - dach i kopuła

Ciemne wnętrze kościoła (wynik zanieczyszczeń - stopniowo usuwanych) na pierwszy rzut oka wydaje się puste i pozbawione ozdób. Jednak w środku zachowało się kilka godnych uwagi zabytków. Wymienić należy przede wszystkim sarkofagi i grobowce tutejszych biskupów np. Ivana II Stafilicia po lewej stronie od wejścia (stanowisko piastował w latach 1528-1557, dokonał poświęcenia katedry), kamienne stalle czy barokowy ołtarz. Jednak prawdziwym arcydziełem sztuki rzeźbiarskiej późnego średniowiecza jest baptysterium z chrzcielnicą Giorgio da Sebenico (Juraj Dalmatinac). Nikłe światło wydobywa z mroku rzeźby świętych ze Starego i Nowego Testamentu. W centralnym punkcie, tuż nad misą chrzcielną artysta wyrzeźbiła Boga Ojca z Duchem Świętym w otoczeniu aniołów.

!Nagrobek biskupa Ivana II Stafilicia - Katedra w Szybeniku
Nagrobek biskupa Ivana II Stafilicia - Katedra w Szybeniku

Historycy sztuki dostrzegają nowatorskość rozwiązań zastosowanych przy budowie dachu (którego kształt określa się czasem jako podobny do dna łodzi) i kopuły (wzorowanej na słynnej katedrze we Florencji). Co ciekawe nawy główna i boczne nadają fasadzie kształt koniczyny, który w architekturze XV wieku pojawiał się niezwykle rzadko.

!Kamienny lew z bocznego portalu - Katedra w Szybeniku
Kamienny lew z bocznego portalu - Katedra w Szybeniku

Na zewnątrz warto zwrócić uwagę na rzeźby umieszczone poniżej kopuły: św. Jakuba (patrona), św. Marka (patrona Wenecji) oraz św. Michała triumfującego nad diabłem (herb Szybenika). W portalu nad wejściem głównym przedstawiono Chrystusa unoszącego dłoń w geście błogosławieństwa, w portalu lewej nawy Adama i Ewę oraz rzeźby lwów. Zdaniem badaczy lwy mogą pochodzić ze starszego romańskiego kościoła lub powstały podczas pierwszego etapu wznoszenia katedry (ich autorem mógł być Bonin z Mediolanu). Jednym z najciekawszych zabytków są głowy 71 szybenickich mieszczan, które zdobią absydy oraz część ściany północnej i wschodniej. Najprawdopodobniej przedstawiają one wpływowych mieszkańców miasta i/lub donatorów budowy. Przy lewej absydzie dostrzeżemy dwa putta pod stopami, których widnieje podpis budowniczego Giorgio da Sebenico (Juraj Dalmatinac). Pomnik architekta znajduje się obok głównego wejścia do katedry. Autorem statuy jest słynny chorwackiego rzeźbiarz Ivana Meštrović.

!Portal z rzeźbami Adama i Ewy - Katedra w Szybeniku
Portal z rzeźbami Adama i Ewy - Katedra w Szybeniku

Wstęp do katedry jest płatny i kosztuje 20 kun (około 11,40 zł) - bilet normalny i 10 kun (około 5,70 zł) - bilet ulgowy. Katedra otwarta jest codziennie: zimą od 08:30 do 12:00 i od 16:00 do 18:00, latem od 8:30 do 20. [aktualizacja grudzień 2018]

!Katedra św Jana w Szybeniku - baptysterium
Katedra św Jana w Szybeniku - baptysterium

Stare Miasto w Szybeniku

Tutejsza starówka nie jest z pewnością tak imponująca jak ta w Dubrowniku czy w Splicie, i zdecydowanie potrzebuje remontu, ale jej wąskie uliczki mają w sobie wiele uroku. Na placu za katedrą zobaczymy renesansowy ratusz miejski zniszczony podczas alianckich nalotów w czasie drugiej wojny światowej, a następnie odbudowany. Za prawą nawą katedry znajduje się kościół św. Barbary (Crkveni muzej sv. Barbare, ul. kralja Tomislava 19), który dziś mieści muzeum sztuki sakralnej. Obok możemy zwiedzić Muzeum Miejskie (Muzej grada Šibenika Ul. Gradska vrata 3 - bilet wstępu 30 kun (około 17,10 zł) [aktualizacja grudzień 2018]).

!Kościół św. Barbary - Starówka w Szybeniku
Kościół św. Barbary - Starówka w Szybeniku

Na terenie starego miasta zachowało się wiele zabytkowych kościołów. Doliczono się 24 zabytkowych świątyń, z których tuzin nadal funkcjonuje - reszta pełni dziś inne zadania lub jest zamknięta.

Do najważniejszych należą:

  • Kościół i klasztor św. Wawrzyńca (Samostan sv. Lovre, ul. Andrije Kačića Miošića 11 - średniowieczny budynek z pięknym ogrodem, wstęp do ogrodu płatny - 15 kun (około 8,55 zł) [aktualizacja grudzień 2018]);

  • Kościół św. Chryzogona (Sveti Krsevani, ul. don Krste Stošića 10 - obecnie w środku znajduje się Galeria Sztuki);

  • Kościół św. Jana (Trg Ivana Pavla II - średniowieczny kościół, który dawniej nosił wezwanie świętej Trójcy, świadczy o tym napis nad jednym z wejść "Sancta trinitas unus deus" z wizerunkiem Boga Ojca podtrzymującego ukrzyżowanego Jezusa);

  • Cerkiew Zaśnięcia Bogarodzicy (Crkva Uspenie Bogomatere, ul. Zagrebačka).

!Cerkiew Zaśnięcia Bogarodzicy - Szybenik
Cerkiew Zaśnięcia Bogarodzicy - Szybenik

Twierdza św. Mikołaja (Tvrđava Sv. Nikole)

Wybudowano ją w XVI spodziewając się rychłej inwazji tureckiej. Na wyspie znajdował się wcześniej kościół benedyktynów, który został rozebrany podczas wznoszenia umocnień (wybudowano nową kaplicę). Niestety samo położenie oraz niewielkie rozmiary wyspy wymuszały na budowniczych prowizoryczność rozwiązań. Historycy twierdzą, że nigdy nie było możliwości prowadzenia skutecznego ostrzału z murów gdyż zbyt silne drgania mogłyby doprowadzić do ich pęknięcia. Trudno powiedzieć czy z ustawionych tu armat kiedykolwiek wystrzelono (według miejscowych przewodników miało to miejsce tylko raz w całej historii). Do twierdzy można dojść od strony dzielnicy Zablaće (częściowo przez kładki, kawałek przez płytką wodę) lub przypłynąć łodzią z nabrzeża w Szybeniku.

W 2017 roku obiekt trafił na listę UNESCO.

!Twierdza św. Michała (św. Anny) - Szybenik
Twierdza św. Michała (św. Anny) - Szybenik

Twierdza św. Michała (św. Anny)

Położona blisko starówki twierdza przez wiele lat chroniła Szybenik od północy. Opierała się atakom weneckim i tureckim, ale zniszczyło ją uderzenie pioruna w 1663 roku (wybuchł wtedy magazyn prochu). Dawniej tuż obok fortecy wznosił się niewielki kościół św. Michała. Od tej świątyni pochodzi nazwa fortyfikacji. Później obok murów ustawiono figurę św. Anny, która miała chronić twierdzę od piorunów. Następnie na tym obszarze zaprojektowano cmentarz nazwany imieniem św. Anny (można go dziś zwiedzić). To właśnie z tego powodu twierdza ma dziś dwóch patronów.

!Twierdza św Michała - Szybenik
Twierdza św Michała - Szybenik

Twierdza św. Jana (ul. Sedmog kontinenta 27) i Twierdza Barona (nazywana także Twierdzą Šubićevac - Put Vuka Mandušića)

Obydwie fortece górujące nad Szybenikiem wzniesiono w XVII wieku kiedy do miasta dotarły wieści, że Turcy szykują się do zaatakowania miasta (trwała tzw. wojna kandyjska). Wprawdzie wenecjanie odmówili finansowania budowy umocnień, ale dali mieszczanom wolną rękę przy ich wznoszeniu. Pod wodzą barona Christopha Martina von Degenfelda (od niego fortyfikacje wzięły swoją nazwę) oraz architekta ojca Antonio Leni w niecałe dwa miesiące zbudowano dwie potężne twierdze które wydatnie przyczyniły się do odparcia armii tureckiej. Zniszczoną Twierdzę Barona przystosowano do zwiedzania, zaś w Twierdzy św. Jana planuje się dalsze prace rewitalizacyjne. Z obu budowli rozciąga się piękny widok na okolice.

!Twierdza św. Jana w Szybeniku
Twierdza św. Jana w Szybeniku

Na wszystkie tutejsze twierdze (również św. Michała (św. Anny)) obowiązuje jeden bilet - 50 kun (około 28,50 zł) normalny, 30 kun ulgowy (około 17,10 zł), 110 kun rodzinny (około 62,70 zł). [aktualizacja grudzień 2018]

!Twierdza Barona w Szybeniku
Twierdza Barona w Szybeniku

Szybenik (Šibenik) - informacje praktyczne

  • Tanie piwo lub niedrogi obiad możemy zamówić w restauracjach w okolicach dworca kolejowego. Turyści nie docierają tu zbyt często, za to chętnie przychodzą miejscowi. Warto zjeść w barze Šimun (ul. fra Jerolima Milete 17).

  • Znalezienie miejsca do parkowania na terenie Szybenika w sezonie letnim może okazać się dość trudne. Duże parkingi znajdują się obok dworca kolejowego (Ul. fra Jerolima Milete 19) oraz przy nabrzeżu (Paring Luka - Obala hrvatske mornarice). Mniejsze parkingi możemy znaleźć obok targowiska miejskiego np. przy ul. Sedam Omelića 11 (dojazd wąskimi uliczkami) lub przy ul. Draga 7.

!Katedra św. Jakuba w Szybeniku - widoczna rzeźba Michała Archanioła
Katedra św. Jakuba w Szybeniku - widoczna rzeźba Michała Archanioła
  • Rezerwując hotel w mieście sprawdźmy koniecznie czy istnieje możliwość zaparkowania samochodu. Na niektóre uliczki starówki nie da się wjechać!

  • Szybenik posiada dobre połączenia z najważniejszymi miastami Chorwacji, dojedziemy stąd chociażby do Splitu i Zadaru. Miasto posiada również linię kolejową łączącą je z Kninem i Splitem (przesiadka do skomunikowanego pociągu).

  • W pobliżu miasta znajduje się słynący z malowniczego wodospadu Park Narodowy Krka. Aby się tam dostać należy dojechać do miasta Skradin.

!Szybenik - pomnik Ivana Mestrovica
Szybenik - pomnik Ivana Mestrovica

Szybenik (Šibenik) - ciekawostki

  • Miasto zagrało w słynnym serialu "Gra o Tron". Kręcono tu cześć ujęć z wątku rozgrywającego się w kupieckim mieście Bravos. W dziewiątym odcinku piątego sezonu można dostrzec portal katedry z posągami Adama i Ewy.

  • Brama Lwów z rzeźbami Adama i Ewy jest często pokazywana turystom jako przykład "błędu" średniowiecznych rzeźbiarzy. Pierwsi rodzice posiadają bowiem pępki choć na większości ówczesnych wizerunków są ich pozbawieni.

  • Część wyrzeźbionych głów mieszczan na ścianie katedry ma utrącone nosy. Prawdopodobnie jest to wynik aktów wandalizmu z XV wieku. Część badaczy wskazuje, że na tych obszarach mogła być jeszcze żywa pamięć czasów bizantyjskich gdzie nosy obcinano upokorzonym przeciwnikom politycznym.

!Głowy mieszczan na Katedrze w Szybeniku
Głowy mieszczan na Katedrze w Szybeniku

Szybenik (Šibenik) - noclegi

Infrastruktura turystyczna w Szybeniku nastawiona jest raczej na wycieczki objazdowe lub przyjezdnych z okolicznych miejscowości. W ścisłym centrum trudno będzie znaleźć tani obiekt o zadowalającym poziomie.

Turyści zmotoryzowani mogą zdecydować się na Hotel Panorama położony przy drodze z Zadaru do Splitu ok. 4,5 km. od centrum miasta (Šibenski Most 1, cztery gwiazdki, pokoje ze śniadaniami i łazienkami).

!Starówka - Szybenik
Starówka - Szybenik

Zdecydowanie łatwiej będzie znaleźć tani i położony w centrum apartament jak chociażby Jerry & Oli's Apartments (Grgura Ninskog 11, samo centrum miasta, pokoje z łazienkami, parking miejski dodatkowo płatny).

Blisko niewielkiej (kamienistej) plaży miejskiej można wynająć pokój w Apartments & Rooms Krecak (Drniških žrtava 12a, pokoje z łazienkami, parking darmowy na terenie posesji!).

Sprawdź więcej możliwości noclegowych w Szybeniku.

!Portal główny Katedry w Szybeniku
Portal główny Katedry w Szybeniku

Reklama


Zobacz nasze inne artykuły z Chorwacji