Twierdza Boyen w Giżycku: jak zaplanować zwiedzanie?

Twierdza Boyen (niem. Feste Boyen) w Giżycku to jedna z najpopularniejszych atrakcji na Mazurach, którą każdego roku odwiedzają tłumy turystów.

Rozległy kompleks powstał w XIX wieku na terenie niemieckiej prowincji Prusy Wschodnie, w sąsiedztwie miasta Lötzen (obecne Giżycko). Wzniesiono go na powierzchni około 100 ha, na przesmyku pomiędzy jeziorami Kisajno oraz Niegocin.

Twierdza Boyen w Giżycku

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Historia i architektura

Przygotowania do budowy twierdzy Boyen rozpoczęto z rozkazu króla Fryderyka Wilhelma IV w 1843 roku, a kamień węgielny pod budowę kompleksu położono 4 września 1844 roku. Prace budowlane trwały do 1875 roku. Do wzniesienia twierdzy wykorzystano nawet 16-17 milionów cegieł.

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Celem strategicznym twierdzy było wzmocnienie wschodniopruskiej linii obrony na obszarze Wielkich Jezior Mazurskich. Niemieccy stratedzy planowali stworzyć długą na około 180 km linię umocnień i fortyfikacji, która miała rozciągać się od Szczytna do Węgorzewa.

Twierdza Boyen w Giżycku

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Twierdza swoją nazwę zawdzięcza pruskiemu generałowi Hermannowi von Boyen, który był głównym orędownikiem jej wzniesienia, i nawet położył kamień węgielny pod jej budowę. Na cześć dowódcy nazwano również sześć bastionów. Trzy otrzymały jego imiona (Leopod, Ludwig, Hermann), a pozostałe wywodzą się od jego herbu rodowego. Są to: Schwert, Recht, Licht, czyli kolejno Miecz, Prawo, Światło.

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Twierdza Boyen (będąca fortem artyleryjskim) powstała na planie sześcioboku. Na jej teren prowadziły cztery bramy wjazdowe: Giżycka, Kętrzyńska, Prochowa i Wodna. Całość otoczona była rozległym pierścieniem muru Carnota (ceglanym murem ze strzelnicami) o długości 2303 m. Na terenie twierdzy stacjonowało około 3000 żołnierzy. W szpichlerzach na terenie twierdzy przechowywano 2 tys. ton zboża oraz do 1200 beczek sucharów. Zapasy te umożliwiały utrzymanie twierdzy bez zewnętrznych dostaw nawet przez kilka miesięcy.

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Twierdza Boyen w Giżycku

Po wojnie i włączeniu Mazur do Polski twierdza była wykorzystywana najpierw przez Ludowe Wojsko Polskie, a następnie przekształcono ją do celów rolniczych. Większość pruskiej zabudowy niszczała i została bezpowrotnie stracona. Obecnie trwa jej rewitalizacja - zachowane budynki są remontowane, a niektóre odbudowywane. Wciąż jednak pozostaje wiele do zrobienia - część budynków straszy tylko znakami informującymi o możliwości zawalenia.

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Twierdza Boyen w Giżycku

Twierdza Boyen: jak zwiedzać?

stan na sierpień 2020

Twierdzę Boyen zwiedzamy samodzielnie. Kompleks ma formę placu (nazywanego majdanem), który otoczony jest wysokimi wałami oraz pierścieniem murów. Chcąc zobaczyć większość założenia powinniśmy przygotować się na wchodzenie po schodach oraz strome podejścia, ale możliwe jest również wybranie prostszej ścieżki.

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Podczas wizyty w twierdzy zwiedzimy puste budowle (korytarze, dawne magazyny) oraz obiekty wystawowe. W trakcie zwiedzania kompleksu warto mieć pod ręką latarkę (wystarczy nam wersja dostępna w telefonie), ponieważ podczas eksploracji będziemy mogli zajrzeć do wielu nieoświetlonych pomieszczeń czy korytarzy.

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Dla odwiedzających wytyczono trzy szlaki o różnym poziomie trudności, które częściowo się pokrywają.

  • szlak niebieski (czas przejścia ok. godziny) - najprostszy ze wszystkich, który nie posiada schodów ani stromych podjazdów, i może zostać pokonany nawet z wózkiem dziecięcym lub przez osoby z mniejszą mobilnością.

  • szlak czerwony (ok. 1,5 godziny) - trasa trudniejsza (ze schodami i spacerem wałami), która pozwala jednak na zobaczenie wszystkich najważniejszych zabytków oraz obiektów wystawowych.

  • szlak zielony (ok. 2 godzin) - najdłuższy ze wszystkich szlaków, w trakcie spaceru będziemy mogli odkryć kilka ciemnych korytarzy i pomieszczeń.

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Szlaki możemy łączyć, a nawet odnaleźć kilka budowli, które nie znalazły się na ich trasie. My połączyliśmy szlak czerwony z zielonym, oraz przespacerowaliśmy po miejscach, które nie były uwzględnione na żadnym ze szlaków.

Twierdza Boyen w Giżycku

Żeby obejść cały teren i zwiedzić wszystkie obiekty wystawowe potrzebować będziemy nawet do 3 godzin. Nie zawsze warto jednak przemierzać całą twierdzę, ponieważ niektóre fragmenty tras nie oferują żadnych specjalnych atrakcji.

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Parking znajdziemy naprzeciwko cmentarza wojennego (współrzędne: 54.034896, 21.753855). Aktualne ceny i godziny otwarcia można znaleźć tu i tu.

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Twierdza Boyen: zabytki, obiekty wystawowe

stan na sierpień 2020

Zabudowę Twierdzy Boyen możemy podzielić na dwie części. W najlepszym stanie zachowały się mury, fortyfikacje, schrony oraz budynki wzniesione przy wałach. Mniej szczęścia miały zabudowania na majdanie, lecz są one obecnie restaurowane oraz odbudowywane.

Cztery budynki pełnią funkcje obiektów wystawowych (niewielkich muzeów).

Poniżej przedstawiliśmy wybrane zabytki oraz opisaliśmy pokrótce obiekty wystawowe.

Twierdza Boyen w Giżycku

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Zabytki Twierdzy Boyen

  • Brama Giżycka - jedna z czterech bram wjazdowych do fortu - obecnie jest to brama wejściowa na teren twierdzy.

  • Stacja gołębi pocztowych - wciąż czekający na generalny remont trójkondygnacyjny budynek, którego dwa wyższe piętra zajmowały klatki z gołębiami pocztowymi. Zwierzęta te stanowiły podstawowy środek łączności pomiędzy twierdzą a światem zewnętrznym (zwłaszcza Królewcem), i to nawet po upowszechnieniu się telegrafu i rozwinięciu sieci dróg. W trakcie I wojny światowej gołębie miały umożliwiać szybki kontakt z pruskimi miastami na zachodzie.

  • Sala gimnastyczna (budynek ćwiczeń) - jedna z najstarszych budowli na terenie twierdzy, którą wyróżnia wykorzystanie ściany szkieletowej (ceglano-drewnianej), czyli popularnego muru pruskiego. Niestety, budynek ten również znajduje się w kiepskim stanie.

  • Szpichlerze - do naszych czasów przetrwała konstrukcja (ściany) dwóch szpichlerzy, które zostały strawione przez ogień. W środku zobaczymy pogorzelisko - m.in. spalone deski z wierzchy dachowej.

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

  • Kompleks piekarni - podłużny budynek, w którym oprócz piekarni znajdowały się również magazyny. Drzwi w dziewięciu (z jedenastu) pomieszczeń znajdują się w jednej linii. W budynku zachowały się dwa piece do wypiekania chleba.

  • Brama Wodna - naprzeciwko budynku piekarni znajduje się jedna z czterech bram prowadzących na teren twierdzy. Jak sama nazwa wskazuje, do bramy tej podpływały barki (o maksymalnej wyporności nawet 200 ton). Jeśli dobrze się przyjrzymy, to zobaczymy kamienny zwornik z datą 1853.

Twierdza Boyen w Giżycku

  • Kojce artyleryjskie , które wyróżnia ceglane sklepienie krzyżowe.

  • Korytarze, tunele, schrony i przejścia

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

Obiekty wystawowe

  • Koszarowiec - od razu po zakupie biletu możemy udać się do budynku koszarowego, w którym przygotowano muzeum przybliżające historię fortu oraz samego Giżycka. Z tablic informacyjnych dowiemy się więcej o krzyżackiej twierdzy, działaniach wojennych (zwłaszcza o okresie I wojny światowej), murze pruskim czy o tutejszej Solidarności. W jednej sal przygotowano wystawę regionalną, w której zobaczymy eksponaty etnograficzne, w tym bogato zdobioną szafę w stylu mazurskim z 1846 roku. W sumie na terenie twierdzy znajdują się trzy obiekty tego typu, ale tylko jeden z nich jest udostępniony do zwiedzania.

Twierdza Boyen w Giżycku

  • Laboratorium prochowe - na kilku salach zaprezentowano wystawę o twierdzach Prus Wschodnich (fortyfikacje między Wisłą a Niemnem 1700-1945), której towarzyszą różne eksponaty militarne (w tym: pistolety, bagnety)

  • Warsztat zbrojmistrza - odrestaurowane pomieszczenie zbrojmistrza oraz wystawa mundurów, płaszczów oraz hełmów/beretów/czapek. Niektóre z eksponatów: mundur oficera armii pruskiej z okresu I WŚ, bluza mundurowa z okresu Księstwa Warszawskiego, pasiak obozowy z Auschwitz, czapka bolszewicka, pruska czapka polowa.

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku

  • Stajnia - odbudowana stajnia jest jednym z ciekawszych budynków na terenie fortu. Budowla wyróżnia się konstrukcją ryglową (murem pruskim). Na parterze budynku wyświetlany jest odcinek programu Bogusława Wołoszańskiego oraz wystawione są pojedyncze eksponaty (m.in. kuchnia polowa czy powozy). Na piętrze organizowane są wystawy czasowe. 

Twierdza Boyen w Giżycku
Twierdza Boyen w Giżycku


Reklama