Orvieto: atrakcje, zwiedzanie, ciekawostki

Około 120 kilometrów na północ od Rzymu leży Orvieto - urokliwe miasto, pełne średniowiecznych zabytków. Spacer po jego ulicach to prawdziwa podróż w czasie. Pięknem Orvieto zachwycili się między innymi Zbigniew Herbert i Gabriele D’Annunzio.

!Orvieto - mury obronne
Orvieto - mury obronne

Rys historyczny

264 p.n.e - upadek Etrusków

Wielu historyków łączy Orvieto z Etruskim miastem Volsinii. Był to jeden z ważniejszych ośrodków oporu przeciw rozrastającej się republice rzymskiej. Mieściła się tu świątynia boga Voltumny, a Volsinii znane było z legendarnego bogactwa. Po serii klęsk militarnych doszło tu do przewrotu społecznego - zbuntowany plebs odsunął od władzy arystokratów, odebrał im przywileje i uwolnił niewolników. Przerażony władca miasta wysłał posłów do Rzymian z prośbą o interwencję. Pierwsza wyprawa wojenna zakończyła się porażką, ale rok później Marek Fulwiusz Flaccus zdobył miasto, a plebejuszy wziął do niewoli. Jest dość prawdopodobne, że wzięli oni udział w pierwszej udokumentowanej walce gladiatorów (na Forum Boarium w 264 roku p.n.e). Ze zdobytego Volsinii Rzymianie wywieźli liczne łupy (Metrodor ze Skopios oskarżył zdobywców o kradzież dwóch tysięcy posągów, ale liczba ta jest zapewne przesadzona). Flaccus dokonał też evocatio etruskich bóstw. Tych arystokratów, którzy przeżyli, Rzymianie przesiedlili nad jezioro Bolsena.

Orvieto - starówka
Orvieto - mury obronne

1264 - Corpus Domini

Średniowiecze było czasem gwałtownych sporów teologicznych o naturę Eucharystii. Po IV Soborze Laterańskim zatwierdzono dogmat o transsubstancjacji. Mimo to jeszcze jakiś czas istnieli zwolennicy przeciwnych doktryn. Według tradycji, w 1263 roku w miejscowości Bolsena doszło to tzw. "cudu eucharystycznego", w rękach wątpiącego księdza zaczęła krwawić hostia. Rok później, w uroczystej procesji, przeniesiono ją do Orvieto gdzie przechowywana jest w relikwiarzu. Niezależnie od tego, czy opowieść ta jest prawdziwa czy nie, Orvieto stało się jednym z głównych ośrodków kultu Bożego Ciała i znane jest z uroczystych procesji urządzanych tego dnia.

Orvieto - wnętrze katedry
Orvieto - fasada katedry

1281 - Papieska siedziba

Dzięki strategicznemu sojuszowi z Florencją, Orvieto szybko rosło w siłę. W 1281 roku na tron Piotrowy wstąpił Marcin IV. Nie cieszył się on poparciem mieszkańców Rzymu, którzy zamknęli przed nim bramy. Z tego powodu papież przeniósł się do Umbrii rezydując zarówno w Orvieto jak i w Perugii. Później miasto było rządzone przez możne rody, ostatecznie jednak znalazło się w granicach państwa papieskiego. To tutaj schronił się Klemens VII po zdobyciu Rzymu przez wojska cesarskie.

Orvieto - sufit katedry
Orvieto - wieża Torre del Moro

1860 - Królestwo Włoch

W czasie "Wyprawy Tysiąca" do Umbrii przybył Luigi Masi, który naprędce zorganizował oddział ochotników zwany "Cacciatori del Tevere". Wykorzystując słabość papieskiego garnizonu szybko zajęto Orvieto. Dzięki mediacjom z wojskami francuskimi w mieście przeprowadzono plebiscyt - większość mieszkańców opowiedziała się za przyłączeniem miasta do Królestwa Włoch.

!Orvieto - Twierdza Albornoz
Orvieto - Twierdza Albornoz

Wiek XX - inspiracja dla artystów

Już w XIX wieku Orvieto czasy świetności miało dawno za sobą, wzbudzało jednak zainteresowanie historyków, artystów i literatów. Często pisał o nim jeden z najsłynniejszych literatów włoskich XX wieku Gabriele D’Annunzio. Orvieto pojawia się w jego powieści "Triumf śmierci", twórca poświęcił mu również aż trzy liryki z serii "Miasta Ciszy". Polscy czytelnicy znają esej Zbigniewa Herberta "Il Duomo". Poeta odwiedził Orvieto w czasie swoich włoskich podróży.

Orvieto - wnętrze katedry
Orvieto - katedra, Ewa

Zwiedzanie

Wbrew pozorom zwiedzanie starówki Orvieto może zająć dość dużo czasu. Najlepiej przeznaczyć na pobyt w tym mieście cały dzień. Jeśli jednak będziemy chcieli wejść do wszystkich obiektów i muzeów nawet doba może okazać się niewystarczająca.

Katedra Wniebowzięcia NMP (Il Duomo, Cattedrale dell'Assunta)

(Piazza del Duomo 26)

To bez wątpienia jeden z najświetniejszych zabytków regionu, a może i nawet całych Włoch. Powstała w związku z rozwijającym się ruchem pielgrzymkowym po cudzie eucharystycznym w Bolzano. Budowano ją od 1290 do 1591 roku. Całość zachowuje jedność stylu gotyckiego, widoczne są jednak wpływy renesansu. Charakterystyczne dwubarwne pasy to efekt zastosowania naprzemiennych rzędów trawertynu i bazaltu. Widać dość wyraźne inspiracje katedrą w Sienie.

!Fasada katedry w Orvieto
Fasada katedry w Orvieto

Na co warto warto zwrócić uwagę podczas zwiedzania?

Fasada

Urzekający front kościoła to dzieło kilku różnych architektów. Według najnowszych badań prace nad fasadą zaczęły się jeszcze w XIII wieku, nie wiadomo jednak kto nimi kierował. Pierwszym znanym z imienia budowniczym był Lorenzo Maitani, który spędził w Orvieto dwadzieścia lat życia. To spod jego ręki wyszła większość płaskorzeźb oraz rzeźby przedstawiające symbole Ewangelistów. Kolejni architekci dodali iglice, rozetę, nisze i posągi apostołów. Warto bliżej przyjrzeć się monumentalnym płaskorzeźbom: te umieszczone wokół drzewa Jessego (rodowód Chrystusa) ukazują sceny z życia Jezusa i Maryi oraz Sąd Ostateczny, te oplecione winoroślami to wydarzenia ze Starego Testamentu. Prawdopodobnie całość została wykonana przez dwa różne warsztaty rzemieślnicze.

Orvieto - fasada katedry
Orvieto - fasada katedry

Uwagę zwracają również barwne mozaiki. Niestety żadna z nich nie pochodzi z XIII wieku. Oryginalne zdobienia zostały zdemontowane podczas prac remontowych w XVIII i XIX stuleciu. Część pierwotnych mozaik zobaczymy w lokalnym Museo dell 'Opera del Duomo oraz w.... Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie.

Orvieto - mozaika na katedrze
Orvieto - fasada katedry

Wnętrze

Zostało przeprojektowane w XVI wieku. Wtedy wykonano większość dekoracji rzeźbiarskich oraz fresków. Wyróżniającym się rzeźbiarzem był Ippolito Scalza, który stworzył niektóre posągi Apostołów (św. Tomasz i św. Jan Ewangelista). Jednak, za jego najważniejszą pracę uznawana jest słynna Pieta (za Maryją stoi Nikodem z drabiną), która została wyrzeźbiona z jednego bloku marmuru (nie licząc lewego ramienia Nikodema i górnej części drabiny).

Orvieto - katedra,
Orvieto - wnętrze katedry

Freski w prezbiterium powstały w XIV pod kierunkiem Ugolino di Prete Ilario, ale około sto lat później zlecono ich odnowienie Pintoricchio. Malarz był jednak rozchwytywany przez papieży i często opuszczał Orvieto (tworzył m.in. zdobienia w prywatnych apartamentach Aleksandra VI), zleceniodawcy grozili mu nawet karami finansowymi z powodu niewypełnienia warunków umowy. Do naszych czasów przetrwały tylko dwa jego dzieła: św. Marek i św. Ambroży.

!Orvieto - katedra, fresk w prezbiterium
Orvieto - katedra, fresk w prezbiterium

Na ścianach naw bocznych zachowały się fragmenty malowideł, które pochodzą jeszcze z XV wieku. Zwróćcie uwagę na dwa elementy: w lewej nawie przetrwał piękny wizerunek Madonny z Dzieciątkiem (wykonany przez Gentile da Fabriano, prawdopodobnie był uznawany za cudowny dlatego nie został usunięty - dodano jednak postać św. Katarzyny ze Sieny, usuniętą podczas renowacji z XX wieku), w prawej nawie postacie świętych, na których zachowały się inskrypcje z datami powstania.

Orvieto - katedra,
Orvieto - wnętrze katedry

Kaplica Nowa

Nie da się ukryć, że tym co przyciąga turystów do katedry są przede wszystkim freski Luca Signorelliego. Malowidła są barwne i pełne życia, mówi się że wywarły one duży wpływ na twórczość Michała Anioła. Projekt przyozdobienia kaplicy malowidłami pojawił się w 1447 roku. Pierwsze freski wykonał sam Fra Angelico (na suficie: "Sąd Chrystusa" i "Prorocy"). Niestety, tak słynny malarz musiał zająć się innymi zleceniami, dlatego opuścił Orvieto nie kończąc pracy. Od 1447 do 1499 roku nie udało się znaleźć nikogo kto chciałby kontynuować dzieło. Dopiero po półwieczu do Orvieto przybył Signorelli, który zaczął od ukończenie fresków sufitowych zgodnie ze szkicami Fra Angelico. Następnie artysta rozpoczął prace nad dekoracją ścian. Powstało wtedy najsłynniejsze jego dzieło - szereg polichromii ukazujących czasy ostateczne. Są to (po wejściu od lewej strony): "Kłamstwa Antychrysta", "Zgromadzenie zbawionych", "Zbawienie i potępienie" (za ołtarzem), "Kaźń potępionych" (po prawej stronie bliżej ołtarza), "Zmartwychwstanie umarłych" i "Koniec świata" (nad wejściem). Zwróćcie uwagę zwłaszcza na "Koniec świata" - postacie uciekających (rażonych przez diabły strzałami przypominającymi lasery) wchodzą pomiędzy zdobienia kaplicy, nadając scenie efekt przestrzenności. Z kolei na "Kłamstwach Antychrysta" możemy dostrzec sylwetką twórcy i Fra Angelico (postacie w czerni, po lewej stronie).

Orvieto - katedra, fresk Signorelliego
Orvieto - katedra fresk Signorelliego

Poza tym artysta umieścił tu wizerunki czterech wielkich poetów: Dantego, Owidiusza, Horacego i Wergiliusza (otoczonych scenami z ich utworów). Po prawej stronie, w niewielkiej kapliczce, Signorelli stworzył fresk przedstawiający złożenie Chrystusa do grobu (obok w medalionach sceny śmierci św. Faustyna i św. Piotra z Parenzo). Po przeciwnej stronie kaplicy znajduje się późniejszy (barokowy) ołtarz z obrazem ukazującym św. Jana Ewangelistę w otoczeniu świętych.

Warto zwrócić uwagę na obraz w ołtarzu głównym - jest on starszy niż freski (pochodzi z XIII wieku) i przedstawia Madonnę z Dzieciątkiem. Co ciekawe, w miejscu serca małego Jezusa umieszczono relikwię krwi św. Piotra z Parenzo.

Orvieto - Owidiusz na fresku
Orvieto - katedra, fresk Signorelliego

Kaplica Korporału

Powstała w XIV i stanowi lewe przedłużenie transeptu. Zbudowana celem przechowywania cudownego korporału przeniesionego tu z Bolzano. Po lewej stronie od wejścia znajduje się XIV-wieczny relikwiarz wykonany przez sienieńskich rzemieślników. Co ciekawe, jego kształt odzwierciedla fasadę katedry. Sam cudowny korporał wystawiany jest w ołtarzu kaplicy. Na prawej ścianie widzimy tablice z łacińskim opisem cudownego wydarzenia. Jednak najciekawsze są średniowieczne freski wykonane przez grupę lokalnych malarzy. Stan zachowania malowideł jest różny, części z nich zaszkodziły XIX-wieczne próby konserwacji. Twórcy przedstawili sceny z Nowego Testamentu (tylna ściana) oraz historię cudu z Bolzano (prawa ściana). Na suficie zobaczymy m.in. sceny z Apokalipsy św. Jana.

!Orvieto - katedra - Kaplica Koronału
Orvieto - katedra - Kaplica Koronału

Jeśli przyjrzycie się podstawie ołtarza dojrzycie niewielki otwór. To miejsce pochówku św. Piotra z Parenzo - patrona miasta. Ów święty żył w XII wieku i był papieskim burmistrzem przysłanym do Orvieto. Próby zaprowadzenie porządku zakończyły się konfliktem z miejscowymi katarami, którzy zamordowali papieskiego wysłannika.

Wstęp do katedry jest płatny - więcej danych w sekcji "informacje praktyczne".

Studnia świętego Patryka

Budowa tego niezwykłego obiektu związana była z tzw. sacco di Roma. W 1527 roku Rzym został zdobyty przez wojska cesarskie, papież Klemens VII przebywał w Orvieto. Spodziewając się rychłego oblężenia miasta zalecił przygotowania do obrony. Potrzebna była studnia, która dostarczyłaby miastu wodę. Realizacji projektu podjął się Antonio da Sangallo (architekt, który kierował również pracami nad Bazyliką św. Piotra). Prace trwały do roku 1537. Powstała licząca ponad 50 metrów głębokości studnia z siedemdziesięcioma oknami. Lustro wody znajduje się na samym dwie, a prowadzą do niego tak skonstruowane schody, żeby mogły je pokonywać osły z beczkami na grzbietach. Studnia pełniła różne funkcje, a jej nazwa pochodzi prawdopodobnie od pokutników, którzy zamykali się tutaj na czas odbywania kary za grzechy (podobnie jak w irlandzkiej jaskini św. Patryka). Budowla jest również obecna w wielu włoskich powiedzeniach. Określenie "Pozzo di San Patrizio" bywa używana na coś co pochłania olbrzymie fundusze. O osobach rozrzutnych mówi się, że posiadają kieszeń głęboką jak studnia św. Patryka.

Orvieto - studnia św. Patryka
Orvieto - studnia św. Patryka


Wstęp do obiektu jest płatny - bilet kosztuje 5€. Wejściówki nabędziemy w kiosku po prawej stronie od górnej stacji kolejki. Aby wejść do studni należy przejść jeszcze kilkadziesiąt metrów skręcając za kioskiem w prawo. [stan na luty 2020]

Podziemia

Początki Orvieto sięgają czasów etruskich. Wzniesione na wysokiej skale miasto cierpiało z powodu utrudnionego dostępu do wody. Najprawdopodobniej już w czasach etruskich powstał system tuneli, który miał zapewnić osadzie dostęp do wody pitnej. Wykopano szereg studni i cystern, które umożliwiły miastu funkcjonowanie, a wykopaną ziemię i skałę zużyto przy budowie domostw. W okresie średniowiecza podziemia zyskały nową funkcję - wykorzystywano je jako zbiorniki na odpady. Tąpnięcia doprowadziły do zawalenia się sporej części studni. Do ponownego odkrycia tuneli doszło w czasach współczesnych. Dziś do zwiedzania udostępniono dwie trasy podziemne: Orvieto Underground (Piazza Duomo 23, wycieczki z przewodnikiem - bilet wstępu 7€ LINK) oraz tzw. Labirynt Hadriana (Via della Pace 26, inicjatywa prywatna, wstęp można zarezerwować na stronie www: LINK). [stan na luty 2020]

!Orvieto - katedra, fresk Signorelliego i Fra Angelico
Orvieto - katedra, fresk Signorelliego i Fra Angelico

Torre del Moro

(Corso Cavour 87)

Wieża wzniesiono została w XIII wieku i początkowo nazywana była "Papieską". Nazwę zmieniła w czasach kiedy w pobliżu swój pałac wzniósł Raffaele di Sante zwany właśnie "il Moro". W XIX wieku na jej szczycie zainstalowano obecne tu do dziś dzwony, a samą wieżę włączono w miejski system wodociągowy. Dziś jest to świetny punkt widokowy (bilet wstępu - 2,80€ [stan na luty 2020]), a pobliski Palazzo dei Sette mieści dziś wystawy czasowe. Sama wieża liczy 47 metrów wysokości.

!Orvieto - wieża Torre del Moro
Orvieto - wieża Torre del Moro

Dzielnica średniowieczna i mury obronne

Zarówno w starożytności jak i w średniowieczu Orvieto znajdowało się na styku różnych stref wpływu. Z powodu częstych konfliktów miasto musiało posiadać własny system obrony. Wzniesiono więc wysokie mury i liczne bramy utrudniające dostęp na wysoką skałę. Trudno powiedzieć kiedy powstały pierwsze umocnienie. Prokop z Cezarei, opisując zdobycie miasta przez Belizariusza, wspomina, że Orvieto posiadało tylko niewielką fortyfikację z czasów rzymskich, gdyż jego mieszkańcy pokładali ufność w dogodnym położeniu.

!Dzielnica średniowieczna - Orvieto
Dzielnica średniowieczna - Orvieto

Obok górnej stacji kolejki (po lewej stronie od wyjścia) znajduje się dobrze zachowana brama dawnej twierdzy Albornoz. Po przeciwnej stronie miasta możemy przejść koroną murów. Ta część miasta nazywana bywa "dzielnicą średniowieczną" (quartiere medievale) - ze względu na doskonale zachowany układ urbanistyczny z czasów świetności Orvieto. Ciekawą pamiątką po dawnych czasach jest inna studnia, której początki sięgają jeszcze starożytności - Pozzo della Cava (wstęp płatny, więcej informacji tutaj: LINK).

Całkiem niedawno wyznaczono również ścieżkę spacerową, która wiedzie dookoła skały, na jakiej wzniesiono miasto. Więcej informacji tutaj: LINK.

Orvieto - mury obronne
Orvieto - mury obronne

Kościoły

Na terenie Orvieto przetrwało kilkanaście zabytkowych kościołów. I chociaż żaden z nich nie może konkurować z miejscową katedrą, to na niektóre z nich warto zwrócić uwagę:

  • Kolegiata św. Andrzeja i Bartłomieja (Collegiata dei Santi Andrea e Bartolomeo) - pochodzi z XII wieku, wielokrotnie przebudowywana, utraciła większość zabytkowego wyposażenia. Zachowały się jednak fragmenty fresków, z których część powstała jeszcze w średniowieczu. Uwaga! Pod kościołem znajduje się, udostępniona do zwiedzania, krypta - wymagana jest jednak wcześniejsza rezerwacja wizyty. Obok świątyni przetrwała dziesięcioboczna wieża.

Orvieto - Kolegiata św. Andrzeja i Bartłomieja
Orvieto - Kolegiata św. Andrzeja i Bartłomieja

  • Santuario Madonna della Cava (Via della Cava 51) - jedno z najmniejszych sanktuariów maryjnych w całym kraju i rzadki przypadek barokowej architektury w średniowiecznym Orvieto.

  • Kościół św. Dominika (Chiesa dei San Domenico, Piazza Ventinove Marzo 13A) - należy do pierwszych świątyń zakonu dominikanów, które wzniesiono po śmierci założyciela zgromadzenia. Mieszkańcy z dumą podkreślają, że to właśnie przy tutejszym pulpicie św. Tomasz z Akwinu objaśniał zgromadzonym meandry teologii. Do naszych czasów przetrwały XIII-wieczny nagrobek kardynała de Braye oraz renesansowa kaplica rodu Petrucci.

  • Kościół św. Juwenalisa (Chiesa di San Giovenale) - położony przy samych murach miejskich, we wnętrzu zachowały się fragmenty średniowiecznych fresków.

!Orvieto - kościół św. Juwenalisa
Orvieto - kościół św. Juwenalisa

Etruskowie

Niewiele pozostało do naszych czasów po latach rządów tego tajemniczego ludu. W Orvieto będziemy mogli zwiedzić pozostałości dawnej nekropolii zwanej Crocifisso del Tufo. Więcej informacji na temat cmentarzyska tutaj: LINK. Jeśli nie chcemy kupować biletów, a interesuje nas kultura Etrusków możemy udać się do tzw. Belwederu. Są to pozostałości po świątyni boga burzy zwanego Tinia (odpowiednik rzymskiego Jupitera). Resztki starożytnego założenia znajdują się obok studni św. Patryka.

/system/gallery/images/images/000/013/638/large/Orvieto-Belweder.jpg?1584740087

Muzea

Na placu katedralnym (naprzeciwko świątyni) działa Museo Claudio Faina (Piazza del Duomo 29) posiadające jedną z najważniejszych kolekcji sztuki etruskiej we Włoszech (przedmioty z wykopalisk m.in. z Belwederu w Orvieto). Obok katedry w dawnym Pałacu Papieskim (charakterystycznym budynku z blankami na szczycie) funkcjonuje Muzeum Katedry, gdzie poznamy historię tego zabytku oraz obejrzymy część oryginalnego wyposażenia. W tym samym budynku znajduje się również inne Muzeum Archeologiczne - Museo Archeologico Nazionale Di Orvieto.

Orvieto - freski w prezbiterium
Orvieto - freski w prezbiterium

Wino

Będąc w Orvieto warto spróbować jednego z tutejszych win (oznaczenie - DOC Orvieto). Są to najczęściej wina białe, półsłodkie, deserowe. Gabriele D’Annunzio nazwał je "słońcem Włoch zamkniętym w butelce". Istnieje również mniej znane wino czerwone - Rosso Orvietano.

Informacje praktyczne

[stan na luty 2020]

  • Orvieto posiada dobre połączenie kolejowe z Rzymem. Dotrzemy tu pociągami regionalnymi (kursują też szybkie pociągi Intercity). Większość z nich dojeżdża do miasta bezpośrednio, czasem jednak będziemy musieli wybrać opcję z przesiadką w Orte. Podróż trwa niecałe 1,5 godziny.

  • Starówka położona jest na wysokiej skale. Droga do miasta jest dość okrężna (około 2 kilometry pod górę), dlatego lepiej skorzystać z niewielkiej kolejki linowo-terenowej. Jej stacja znajduje się tuż obok dworca kolejowego. Wjazd na górę kosztuje 1,50€.

!Detal katedry w Orvieto
Detal katedry w Orvieto
  • Dworzec autobusowy w mieście zlokalizowany jest przy placu obok dworca kolejowego. Tutaj zatrzymują się wszystkie autobusy podmiejskie. Nie pomylmy go z dworcem przy Piazza Cahen skąd wyjeżdżają linie miejskie!

  • Wstęp do katedry jest płatny. Bilety kupujemy w budynku Muzeum Katedry (Museo dell'Opera del Duomo di Orvieto, Piazza del Duomo 26). W lutym 2020 roku bilet normalny kosztował 4€. Można nabyć również bilet łączony: katedra + muzeum + kościół św. Augustyna. Więcej informacji na temat godzin otwarcia i cen biletów tutaj: LINK.

  • Uwaga! Kaplica Korporału jest dostępna tylko dla modlących się. Wchodzi się do niej przez drzwi po lewej stronie katedry (nie ma możliwości wejścia z nawy głównej). Dekoracja malarska jest jednak dobrze widoczna z wnętrza kościoła.


Reklama