Bazylika św. Piotra na Watykanie: zwiedzanie, historia, ciekawostki

Bazylika św. Piotra (wł. Basilica di San Pietro in Vaticano) to bez wątpienia jeden z najpiękniejszych kościołów świata. Spacerując pomiędzy nawami i kaplicami możemy poczuć się tak, jakbyśmy zwiedzali znamienite muzeum sztuki - świątynię ozdabiają dzieła takich mistrzów jak Gianlorenzo Bernini, Michał Anioł czy Antonio Canova.

W 1942 roku papież Pius XII ogłosił, że pod bazyliką odnaleziono grób świętego Piotra. Choć efekty tamtych prac archeologicznych nadal budzą wiele wątpliwości to dla wielu chrześcijan jest jasnym, że w podziemiach właśnie tego kościoła spoczęły szczątki pierwszego papieża.


Artykuł ten jest częścią naszego przewodnika po Watykanie, który znajdziecie tutaj: Watykan: zwiedzanie, zabytki i największe atrakcje.

Bazylika św. Piotra - Watykan

Historia i ciekawostki

Na początku był grób

Nie ma pewności czy święty Piotr był w Rzymie. Takie przekonanie wypływa z tradycji oraz z tajemniczego cytatu z Pierwszego Listu św. Piotra. Apostoł w zakończeniu pisze do chrześcijan: “Pozdrawia was ta, która jest w Babilonie razem z wami wybrana, oraz Marek, mój syn”. Problem polega na tym, że miasto Babilon leżało w gruzach od ponad stu lat. Tymczasem takie określenie stosowano w odniesieniu do stolicy cesarstwa Rzymskiego. Pobyt i męczeńską śmierć pierwszego papieża wspominają też niektórzy z pisarzy wczesnego chrześcijaństwa (np. św. Ireneusz z Lyonu). Żyjący na przełomie II i III wieku kapłan Gajusz wspominał o istnieniu "memorii Piotra" podając że znajdowała się ona na Watykanie. Według historyków miał to być pierwszy nagrobek apostoła. Być może jego pozostałością jest odnaleziony przez archeologów fragment czerwonego tynku z napisem PETR [...] ENI.


Zwycięski cesarz

W 313 roku cesarz Konstantyn Wielki wydał edykt mediolański gwarantujący każdemu chrześcijaninowi swobodę wyznania. Była to pewna forma podziękowania za wsparcie podczas kampanii przeciw Maksencjuszowi. Na samym edykcie się jednak nie skończyło. Cesarz wraz z papieżem Sylwestrem wznieśli pięcionawową świątynię w miejscu gdzie znajdował się monument oznaczający lokalizację grobu świętego Piotra. Obudowano go marmurowym relikwiarzem i umieszczono wewnątrz nowego kościoła. Na nieszczęście budowla znalazła się poza murami Rzymu i w IX wieku została ograbiona przez piratów. Ówczesny papież wybudował więc mur obronny chroniący tę jedną z najważniejszych świątyń chrześcijańskiego świata.
 


Największa z wielkich

W XVI wieku stara bazylika Konstantyna była w opłakanym stanie. Dlatego też papież - mecenas Juliusz II podjął decyzję o jej zburzeniu i wystawieniu w tym miejscu godnego kościoła. 18 kwietnia 1506 roku papież osobiście położył kamień węgielny pod budowę świątyni. Prace architektoniczne miały trwać 120 lat i objąć pontyfikaty 20 papieży! Zmieniali się architekci i projekty budowli. Budowę nadzorowali między innymi: Donato Bramante, Rafael Santi, Michał Anioł, Domenico Fontana i Carlo Maderno. Kościół konsekrował w 1626 roku papież Urban VIII.

W chwili zbudowania była to największa katolicka świątynia na świecie. W 1989 w RPA zbudowano Bazylikę Matki Boskiej Królowej Pokoju, która zdetronizowała rzymskiego giganta. Jednak pod względem kubatury prymat pierwszeństwa nadal dzierży "święty Piotr".

!Widok na Bazylikę św. Piotra na Watykanie
Widok na Bazylikę św. Piotra na Watykanie

Plac i kolumnada

Plac świętego Piotra i charakterystyczna kolumnada są prawdopodobnie jednym z najłatwiej rozpoznawalnych miejsc na świecie. Na jego kształt składają się dwie figury geometryczne: trapez i elipsa. Całość otoczona jest kolumnadą z rzeźbami 140 świętych. Wśród nich znajdziemy jednego Polaka - świętego Jacka Odrowąża. Ponoć jej architekt Gianlorenzo Bernini zamierzał pierwotnie zamknąć cały plac, ale po śmierci Aleksandra VII wycofano się z realizacji tego projektu.

Z prawej strony znajduje się słynna Spiżowa Brama, która prowadzi na teren państwa watykańskiego.

!Wieczorny widok na Bazylikę św. Piotra na Watykanie
Wieczorny widok na Bazylikę św. Piotra na Watykanie

Fasada i kopuła

Charakterystyczny kształt placu sprawia, że jeśli zatrzymamy się u wejścia, to przez kolumnadę będziemy mogli podziwiać w pełni piękno bazyliki. Fasada powstała w 1607 na miejscu poprzedniej, a jej autorem był architekt papieski Carlo Maderno. Na niej umieszczono trzynaście posągów - w centrum znajduje się Jezus, a po jego lewej i prawej stronie rzeźby Apostołów (brak jest jednak świętego Piotra).

Kopułę zaprojektował Michał Anioł, ale nie zdołał jej ukończyć. Prace kontynuowali: jego uczeń Giacomo della Porta i inny wybitny architekt Domenico Fontana. To co powstało było w założeniach wierne projektowi Michała Anioła, ale wzbogacone zostało o pomysły następców. Na przykład latarnie na kopule to dzieło autorskie Fontany. Wnętrze kopuły ozdobiono mozaikami. Możemy na nich podziwiać: czterech ewangelistów, Boga Ojca, aniołów, Chrystusa z Matką i świętymi oraz patriarchów i biskupów. Kopułę podtrzymują cztery pilastry. U ich podnóża umieszczono posągi: świętego Longina, świętej cesarzowej Heleny, świętej Weroniki i świętego Andrzeja. Stąd możemy zejść do Grot Watykańskich. 


Atrium i pomnik konny Konstantyna Wielkiego

Zanim wejdziemy do środka Bazyliki musimy przedostać się przez przedsionek wzniesiony podczas przebudowy pod auspicjami Carlo Maderno. Nad wejściem do świątyni widać płaskorzeźbę ze sceną mianowania Piotra pierwszym papieżem. Z drugiej strony umieszczono kopię "Navicelli" - mozaiki Giotta, przedstawiającą łódź z apostołami i Chrystusa podtrzymującego tonącego Piotra.
 


Na obu końcach przedsionka zainstalowano rzeźby konne, choć obecnie trudno podziwiać je w pełnej krasie. W południowym końcu stoi posąg przedstawiający Karola Wielkiego z pierwszej połowy XVIII wieku. Prawdziwy skarb znajduje się jednak w północnym krańcu - jest to rzeźba dłuta Berniniego przedstawiająca cesarza Konstantyna Wielkiego. Niestety, posąg ten znajduje się za szybą, na trasie prywatnego przejścia, i możemy zobaczyć go jedynie z dalszej odległości.

Wnętrze

!Wnętrze Bazyliki św. Piotra - Watykan
Wnętrze Bazyliki św. Piotra - Watykan

Olśniewające swym przepychem i ogromem wnętrze najlepiej podziwiać rano (kiedy nie ma jeszcze zbyt wielu turystów) lub przed zachodem słońca (kiedy jest najlepsze światło). Na olbrzymiej marmurowej posadzce uwagę przykuwa okrągła płyta z czerwonego marmuru. Oznacza ona miejsce gdzie w dawnej świątyni klękali władcy chrześcijańskiego świata podczas uroczystych koronacji.

Po prawej stronie głównej nawy możemy dostrzec wykonany z brązu posąg świętego Piotra. Nie udało się dokładnie ustalić z jakiego okresu pochodzi rzeźba (prawdopodobnie jest to wczesne bądź pełne średniowiecze). 29. czerwca i 22. lutego posąg jest ubierany w ornat oraz tiarę.

!Posąg św. Piotra - Bazylika św. Piotra (Watykan)
Posąg św. Piotra - Bazylika św. Piotra (Watykan)

Wzrok turystów przykuwa umieszczony na wprost od wejścia monumentalny baldachim. Dzieło wybitnego rzeźbiarza i architekta Berniniego ma prawie 29 metrów wysokości! Tuż za nim znajduje się otwarta przeszklona przestrzeń przez którą możemy spojrzeć w dół i zobaczyć Konfesję wraz z Grobem świętego Piotra.


!Dzieło Berniniego - monumentalny baldachim w Bazylice św. Piotra
Dzieło Berniniego - monumentalny baldachim w Bazylice św. Piotra

!Górna część baldachimu Berniniego w Bazylice św. Piotra na Watykanie
Górna część baldachimu Berniniego w Bazylice św. Piotra na Watykanie

Dokładnie po przeciwnej stronie od wejścia, na drugim końca kościoła umieszczono jedną z najważniejszych relikwii chrześcijaństwa - drewniany tronu świętego Piotra. Od greckiej nazwy tego sprzętu pochodzi określenie katedra (czyli kościół w którym rezyduje biskup). 


Ołtarze

Najważniejsze ołtarze Bazyliki świętego Piotra to:


  • Ołtarz Matki Bożej Nieustającej Pomocy - z prawej strony bazyliki, za jednym z pilastrów. W jego centrum umieszczono ikonę Matki Bożej pochodzącą jeszcze ze starej świątyni.

  • Ołtarz świętego Bazylego - z prawej strony bazyliki, pomiędzy pilastrem a ścianą. Nazwa pochodzi od mozaiki przedstawiającej świętego, który odprawia mszę w obecności cesarza. W urnie pod ołtarzem spoczywają doczesne szczątki polskiego świętego Jozafata Kuncewicza.
  • Ołtarz Michała Archanioła - z prawej strony, za pilastrami. W jego centrum znajduje się mozaika z wizerunkiem archanioła depczącego szatana.
 - Ołtarz św. Leona Wielkiego - z lewej strony bazyliki, za pilastrami. Zawdzięcza nazwę płaskorzeźbie przedstawiającej spotkanie papieża Leona z wodzem Hunów. Attyla jest przerażony wizją świętego Piotra i Pawła. Pod ołtarzem spoczął święty Leon - pierwszy papież, który został pochowany na Watykanie (poza świętym Piotrem).

  • Ołtarz Maryi Matki Kościoła - z lewej strony bazyliki obok ołtarza św. Leona. Wprawdzie znajdujący się w nim fresk pochodzi jeszcze z dawnej świątyni to jednak nazwa jest współczesna. Nadał ją Matce Bożej papież Paweł VI podczas II Soboru Watykańskiego (1964).

  • Ołtarz Ukrzyżowania świętego Piotra - z lewej strony bazyliki. Mozaika w nim umieszczona wyobraża śmierć patrona świątyni - przez ukrzyżowanie do góry nogami.

  • Ołtarz papieski - w centralnym punkcie bazyliki, nad grobem św. Piotra.

Watykan - Bazylik św. Piotra - podczas zwiedzania

Kaplice

  • Kaplica Piety - z prawej strony bazyliki, blisko wejścia. Zawiera słynną rzeźbę Michała Anioła. Ponoć nieznany wtedy artysta wściekł się kiedy usłyszał, że jego dzieło przypisywane jest komuś innemu. W przypływie złości wyrzeźbił na Madonnie swój podpis. Rzeźba została poważnie uszkodzona w 1972 roku. Szaleniec podający się za Jezusa, odrąbał rękę i zniszczył twarz posągu. Podczas odtwarzania zniszczonego dzieła wzorowano się na kopii pochodzącej z poznańskiego kościoła Matki Bożej Bolesnej.

!Pieta - rzeźba Michała Anioła w Bazylice św. Piotra na Watykanie
Pieta - rzeźba Michała Anioła w Bazylice św. Piotra na Watykanie
  • Kaplica świętego Sebastiana - z prawej strony bazyliki, obok Piety. W jej centrum umieszczono obraz przedstawiający św. Sebastiana przykutego do drzewa i naszpikowanego strzałami. UWAGA! To tutaj znajduje się grób świętego Jana Pawła II.

!Grób Jana Pawła II w Bazylice św. Piotra - Watykan
Grób Jana Pawła II w Bazylice św. Piotra - Watykan
  • Kaplica Najświętszego Sakramentu - z prawej strony bazyliki, za powyższymi kaplicami. W jej centrum znajduje się obraz przedstawiający Trójcę Świętą. Ta kaplica przeznaczona jest dla modlących się - tutaj odbywa się adoracja Najświętszego Sakramentu.

  • Kaplica chóralna - z lewej strony bazyliki, naprzeciw kaplicy świętego Sebastiana.

!Watykan - Bazylika św Piotra - Kaplica św. Sebastiana i grób papieża-Polaka Jana Pawła II
Watykan - Bazylika św Piotra - Kaplica św. Sebastiana i grób papieża-Polaka Jana Pawła II

Inne

Wśród licznych grobów, rzeźb i innych części bazyliki znajdziemy tam również polskie ślady, np.: Nagrobek Marii Klementyny Sobieskiej.

!Nagrobek Marii Klementyny Sobieskiej w Bazylice św. Piotra na Watykanie
Nagrobek Marii Klementyny Sobieskiej w Bazylice św. Piotra na Watykanie

Zwiedzanie Bazyliki św. Piotra

Wejście do wnętrza świątyni jest darmowe. Zanim jednak dostaniemy się do środka będziemy musieli przejść przez kontrolę bezpieczeństwa podobną do tych lotniskowych. Kontrola odbywa się w prawej kolumnadzie i trudno ją przegapić - rano łatwo zauważymy sprzęt do kontroli, a w dalszej części dnia wystarczy podążać za tłumem.

Każdego dnia przed prawą kolumnadą ustawiają się ogromne kolejki, które wydają się nie przesuwać, lecz mimo tak wielu odwiedzających wszystko idzie dosyć sprawnie.

Do bazyliki zostaniemy wpuszczeni tylko w odpowiednim stroju, czyli zakrywającym kolana oraz ramiona. Jeśli nie zastosujemy się do tej reguły możemy zostać nie wpuszczeni do środka, lub nawet wyproszeni.

Na wizytę dobrze jest zaplanować od 30 do 60 minut.

Jeśli wybierzemy się do świątyni w szczycie dnia pilnujmy dobrze swoich rzeczy. Tłok jest naturalnym środowiskiem dla kieszonkowców.

W środku należy zachowywać się odpowiednio i nie przeszkadzać wiernym. W kaplicach przeznaczonych wyłącznie na modlitwy nie powinniśmy rozmawiać ani robić zdjęć.

Dni i godziny zwiedzania

Stan na luty 2020

  • od 1 kwietnia do 30 września - 07:00 - 19:00
  • od 1 października do 31 marca - 07:00 - 18:30

Kiedy najlepiej odwiedzić Bazylikę św. Piotra?

Mimo że niewielkie kolejki potrafią formować się jeszcze przed otwarciem świątyni, to przychodząc w pierwszej godzinie od otwarcia nie powinniśmy stracić zbyt dużo czasu w oczekiwaniu, a w środku będziemy jednymi z nielicznych.

Trudno jednoznacznie określić ile czasu spędzimy w kolejce w środku dnia. Co oczywiste - w sezonie letnim lub w okolicy świąt chrześcijańskich postoimy dłużej, a poza sezonem kolejka będzie poruszać się zdecydowanie szybciej.

Z naszego doświadczenia i obserwacji większość osób do środka dostaje się już w około 30-45 minut od zajęcia miejsca w kolejce. Nie jest to jednak regułą i w szczycie dnia możemy być zmuszeni do dłuższego oczekiwania.

Najlepszym sposobem na ominięcie kolejek jest przyjście rano albo pod koniec czasu odwiedzin, gdy większość zorganizowanych wycieczek odjechała już z Watykanu.

Groty Watykańskie

Odwiedzając świątynię nie zapomnijmy zajrzeć do Grot Watykańskich, czyli do obszaru rozciągającego się bezpośrednio pod bazyliką. Jest to miejsce spoczynku 90 papieży oraz członków rodzin królewskich (m.in. Krystyny Wazówny, królowej Szwecji).

Wizyta w Grotach Watykańskich jest darmowa. Wejście znajduje się tuż obok słynnego baldachimu projektu Berniniego, przed statuą przedstawiającą św. Andrzeja.

Więcej: Groty Watykańskie: wejście oraz wskazówki

Taras widokowy na kopule bazyliki

Jedną z najpopularniejszych atrakcji bazyliki jest możliwość wdrapania się na monumentalną kopułę, skąd rozpościera się widok na Plac Świętego Piotra oraz Wieczne Miasto. Określenia wdrapanie użyliśmy nieprzypadkowo - nawet jeśli wybierzemy niewiele droższą opcję wjazdu windą, to i tak będziemy mieć do pokonania ponad 300 schodów.

Więcej informacji o kopule znajdziecie w naszym artykule Kopuła Bazyliki św. Piotra: wejście oraz historia

!Widok z kopuły Bazyliki św Piotra na Watykan - Plac św. Piotra
Widok z kopuły Bazyliki św Piotra na Watykan - Plac św. Piotra

W tym artykule skupiamy się na Bazylice św. Piotra na Watykanie. Jeśli chcesz poznać inne bazyliki papieskie sprawdź nasz artykuł: bazyliki papieskie w Rzymie.


Reklama