Watykan - zwiedzanie, zabytki i informacje praktyczne

Watykan to siedziba władz kościelnych i najmniejsze państwo świata: zarówno pod względem powierzchni, jak i ludności. Na co dzień mieszka tu mniej niż tysiąc osób, choć jednocześnie jest to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc na świecie. Szczególnie w miesiącach letnich oraz w okresie świątecznym i około świątecznym Plac św. Piotra z Bazyliką św. Piotra oblegane są przez dziesiątki tysięcy wiernych oraz turystów.

Położony na wzgórzu Watykan praktycznie w całości otoczony jest murem. Wyjątkiem jest oczywiście olbrzymi Plac św. Piotra, który powstał naprzeciwko przedniej fasady słynnej bazyliki. Całość tego niewielkiego państwa możemy obejść dookoła dość szybko, ale z powodu wysokości muru nie uda nam się zobaczyć nic więcej niż fragment kopuły Bazyliki św. Piotra.

Wybierasz się do Rzymu? Sprawdź nasz artykuł: Gdzie spać w Rzymie? Najlepsze dzielnice i przykładowe hotele.

Wieczorny widok na Bazylikę św. Piotra - Watykan

Historia

Historia Watykanu jest bogata i płynnie łączy ze sobą starożytny świat rzymski z nowym porządkiem chrześcijańskim. Na wstępie części historycznej warto przypomnieć, że Watykan jest główną siedzibą głowy kościoła od stosunkowo niedawna, bo od drugiej połowy XIV wieku. Przez wcześniejsze tysiąc lat oficjalna siedziba kościoła katolickiego mieściła się na Lateranie, na terenach przekazanych kościołowi przez cesarza Konstantyna Wielkiego.

Więcej: Lateran w Rzymie - pierwsza siedziba papiestwa

Co więcej, słynna Bazylika św. Piotra nie jest wcale najważniejszym z rzymskich kościołów. Ten laur dzierży zbudowana chwilę wcześniej Arcybazylika świętego Jana na Lateranie, która nosi dumny tytuł Sacrosancta lateranensis ecclesia omnium urbis et orbis ecclesiarum mater et caput czyli Najświętszy kościół laterański, Matka i Głowa kościołów całego Miasta i Świata. To właśnie świątynia na Lateranie jest rzymskim kościołem katedralnym, czyli siedzibą biskupa Rzymu.

Więcej: Arcybazylika świętego Jana na Lateranie - bazylika papieska w Rzymie

Wzgórze Watykańskie w czasach antycznych

Watykan wykorzystywany był już przez starożytnych Rzymian, ale znajdował się na uboczu i nie został nawet włączony w granicę III-wiecznego Muru Aureliana. W pierwszej połowie I wieku cesarz Kaligula rozpoczął na tym terenie budowę cyrku, której nie udało mu się jednak ukończyć za życia (mimo znacznych postępów). Jego starania kontynuował cesarz Neron i to właśnie jego imieniem nazwano nową budowlę.

Archeolodzy i historycy są zgodni, że Cyrk Nerona znajdował się w podobnym miejscu co Bazylika św. Piotra. Jego północna granica położona była mniej więcej w połowie bazyliki (na wysokości statuy św. Piotra, której stopy dotykane są przez większość odwiedzających świątynie), a południowy koniec leżał mniej więcej na wysokości dobudowanej w XVIII wieku zakrystii.

Na środku cyrku wznosił się wysoki na niemal 30 metrów i niepokryty hieroglifami egipski obelisk. Ten wysoki słup początkowo ozdabiał egipską świątynie w mieście Heliopolis i następnie forum w Aleksandrii. Dopiero około 37 roku obelisk przywieziono do Rzymu na polecenie samego Kaliguli.

Na szczycie obelisku umieszczono pozłacaną kulę, która dziś wystawiona jest w Pałacu Konserwatorów w Muzeach Kapitolińskich. Według legend w środku kuli znajdowały się prochy samego Juliusza Cezara.

Obelisk Watykański jest prawdopodobnie jedynym antycznym obeliskiem, który od czasów starożytnych się nie przewrócił. Monument stał nienaruszony tuż obok bazyliki wybudowanej przez cesarza Konstantyna i dopiero pod koniec XVI wieku papież Sykstus V zlecił przeniesienie kolumny oraz postawienie jej na środku Placu św. Piotra. Cała operacja wymagała olbrzymich nakładów finansowych oraz pracy setek osób. Na szczycie obelisku umieszczono pozłacany krzyż we wnętrzu którego znalazły się fragmenty relikwii Krzyża Świętego.

Przy północnej granicy Cyrku Nerona prowadziła antyczna droga Via Cornelia, wzdłuż której powstała nekropolia, czyli cmentarzysko wypełnione wolno stojącymi mauzoleami. W pierwszej połowie poprzedniego wieku pod powierzchnią Grot Watykańskich udało się odnaleźć fragmenty tych okazałych rzymskich budowli nagrobnych, w których w dobrym stanie zachowały się freski i mozaiki. Więcej o stanowisku archeologicznym pod Bazyliką św. Piotra napisaliśmy w dalszej części artykułu.

Miejsce śmierci i grób św. Piotra

Cyrk Nerona stał się jednym z miejsc, gdzie odbywały się rytualne mordy i prześladowania chrześcijan. Wyznawcy Jezusa Chrystusa byli paleni żywcem lub krzyżowani głową do dołu. Według tradycji jednym z męczenników był apostoł Piotr, który po śmierci został pochowany tuż przy rzymskiej nekropolii.

Miejsce to stało się na tyle popularne wśród wyznawców nowej wiary, że przybywały tu pielgrzymki, a wiele osób chciało być pochowanym w okolicy świętego. Prawdopodobnie około I lub II wieku w miejscu pochówku postawiono niewielkie oratorium/świątynię, z której do dnia dzisiejszego zachował się zaledwie fragment kolumny.

Określenie grób św. Piotra jest dziś jednak pewnym nadużyciem. Chrześcijańscy historycy są zgodni, że w tym miejscu musiał znajdować się grób, którzy chrześcijanie uważali za miejsce pochówku świętego. W końcu powstała w tym miejscu świątynia, a w IV wieku również bazylika wzniesiona przez cesarza Konstantyna. Innym dowodem ma być to, że w trakcie prac archeologicznych odnaleziono puste miejsce, które równomiernie otaczały chrześcijańskie groby. Ma to świadczyć o tym, że wokół grobu pierwszego papieża chcieli spocząć inni śmiertelnicy.

Niestety, mimo zaawansowanych prac archeologicznych nigdy oficjalnie nie potwierdzono odnalezienia fizycznego grobu - trumny czy ciała. Podczas wycieczki do stanowiska archeologicznego pracownik Watykanu użył argumentu, że św. Piotr został prawdopodobnie złożony do grobu będąc owiniętym jedynie w materiał, więc trumna i tak nie powinna istnieć. Sytuacje komplikuje też fakt, że zgodnie z tradycją podczas prześladowań chrześcijan przeniesiono kości św. Piotra i św. Pawła do katakumb św. Sebastiana. Jeśli tak rzeczywiście było, to pozostaje otwarte pytanie o to, kiedy i jak szczątki świętego wróciły na Watykan?

Co jednak warte wspomnienia, podczas prac archeologicznych w latach 50. poprzedniego wieku natrafiono na ścianę, na której znalazły się napisy modlitewne skierowane do św. Piotra. W ścianie tej odnaleziono fragmenty szkieletu - ale bez stóp. Kości skierowano na badania z których wyszło, że nalezą do jednej osoby - starszego mężczyzny i pochodzą z I wieku. Brak stóp ma potwierdzać tezę, że szczątki mogą należeć do pierwszego papieża. Może to brzmieć na pierwszy rzut oka nielogicznie, ale Rzymianie chcąc ułatwić sobie pracę odcinali stopy ukrzyżowanym ofiarom, które wisiały głową do dołu. Dzięki temu łatwiej było zdjąć ciało z krzyża. Nie jest więc bezpodstawnym założenie, że odnaleziono szczątki jednego z męczenników.

Mimo kilku logicznych tropów papież zdecydował ostatecznie o przerwaniu śledztwa i odstawieniu szczątków na pierwotne miejsce.

Dzisiejsza kaplica w Grotach Watykańskich nazywana potocznie grobem św. Piotra odwrócona jest tyłem do wspomnianej wcześniej świątyni z I lub II wieku i znajduje się przynajmniej jeden poziom wyżej niż miejsce, gdzie prawdopodobnie pochowano świętego.

Bazylika Konstantyna

Decyzją cesarza Konstantyna Wielkiego około 324 roku w miejscu świątyni wzniesionej nad grobem św. Piotra rozpoczęto budowę tzw. Bazyliki Konstantyna. Była to druga bazylika (po świątyni na Lateranie) wzniesiona w Rzymie po ogłoszeniu Edyktu mediolańskiego, który wprowadził do cesarstwa wolność wyznania. Konstrukcja ta jak na swoje czasy była imponująca: składała się z pięciu naw i mogła pomieścić nawet 10 000 osób.

Ksiądz dr Wincenty Smoczyński w swojej książce "Rzym. Jego kościoły i pomniki" pisał, że cesarz Konstantyn Wielki sam brał udział w początkowym wykopywaniu fundamentów i na część dwunastu apostołów na własnych plecach przeniósł 12 koszy z piachem.

Świątynia powstała powyżej wcześniejszej antycznej zabudowy. Przygotowując fundamenty nowej bazyliki wykorzystano m.in. mauzolea przy wspomnianej wcześniej drodze Via Cornelia, których dachy oczyszczono i użyto jako podporę.

Bazylika istniała do początku XVI wieku, ale do dziś niewiele się z niej zachowało. Schodząc do Grot Watykańskich lub wybierając się na wycieczkę do stanowiska archeologicznego zobaczymy podstawy fundamentów tej wczesnochrześcijańskiej świątyni.

W tym miejscu warto wspomnieć, że Groty Watykańskie powstały pomiędzy poziomem wcześniejszej bazyliki a podłogą obecnej.

Mimo że Watykan nie był w tamtym czasie siedzibą papiestwa, to w trakcie pontyfikatu Symmachusa (początek VI wieku) bezpośrednio przy bazylice powstała niewielka rezydencja, w której głowa kościoła i jego świta mogli zatrzymać się podczas odwiedzin

O ważności bazyliki może świadczyć fakt, że właśnie tutaj koronowano pierwszego cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Karola Wielkiego. Ceremonia odbyła się 25 grudnia 800 roku. Innym cesarzem koronowanym w bazylice był Otton I Wielki.

Mury Leona

846 rok był jednym z bardziej ponurych w całej historii katolickiego Watykanu. To właśnie wtedy wojska Saracenów napadły na Rzym i splądrowały Bazylikę św. Piotra. Tak jak wspomnieliśmy wcześniej, Watykan nie był ogrodzony Murem Aureliana, więc wejście na teren świątyni i do rezydencji nie stanowiło żadnego problemu.

Jednym z nielicznych uratowanych skarbów ze starej bazyliki jest VI-wieczny relikwiarz nazywany Krzyżem Watykańskim (łac. Crux Vaticana), który znajduje się dziś w skarbcu św. Piotra. Krzyż ofiarował bazylice cesarz Justyn II.

Efektem najazdu muzułmańskiej armii była decyzja papieża Leona IV o budowie wysokiej fortyfikacji otaczającej bazylikę, przylegające rezydencje oraz większą część wzgórza Watykańskiego, czyli obszar gdzie dziś znajdują się Ogrody Watykańskie. Mury ciągnęły się aż do Zamku Świętego Anioła (zbudowanego na bazie antycznego Mauzoleum Hadriana, choć w IX wieku zamek nie miał jeszcze obecnego kształtu i służył bardziej jako twierdza niż rezydencja), a ich budowa trwała od 848 do 852 roku. Mury te wzmocniono i przebudowano w drugiej połowie XVI wieku. Imponująca fortyfikacja w dużej mierze zachowała się do dziś i otacza większość Watykanu oraz ciągnie się do Zamku Świętego Anioła.

Nie każdy zdaje sobie sprawę, że mur prowadzący od imponującego Zamku św. Anioła aż do Pałacu Watykańskiego miał nie tylko zastosowania obronne. W górnej części fortyfikacji w XIII wieku wybudowano kryty korytarz, którym papież mógł uciec ze swojej rezydencji do tego warownego zamku. Przejście to nazywane jest Passetto (Passetto di Borgo) i nie raz uratowało życie głowy kościoła.

To właśnie tym korytarzem uciekł Klemens VII podczas napadu wojsk świętego cesarza rzymskiego Karola V, który prowadził zjednoczone siły francuskie, hiszpańskie i niemieckie. Atakujący nie mieli żadnych skrupułów, a ich głównym celem było jak największe złupienie miasta oraz wybicie sił papieskich. Papieża broniło 500 halabardników z Gwardii Szwajcarskiej, która od 1506 roku była gwardią przyboczną głowy Państwa Kościelnego, i z których atak przeżyło mniej niż 50. Udało im się jednak uchronić Klemensa na tyle długo, że ten uciekł korytarzem do Zamku św. Anioła, gdzie ukrywał się do czasu ustalenia warunków kapitulacji.

Atak wojsk pod wodzą Karola V nastąpił 6 maja 1527 roku i nazywany jest Sacco di Roma, czyli Złupieniem Rzymu. Na część bohaterskiej postawy XVI-wiecznych gwardzistów nowi rekruci są zaprzysięgani właśnie 6 maja, choć oczywiście dzisiejsza Gwardia Szwajcarska nie ma wiele wspólnego z tą średniowieczną.

Siedziba papiestwa i Pałac Watykański

Mimo ogromnego znaczenia Bazyliki św. Piotra i strategicznego położenia w obrębie wybudowanych w IX wieku murów Watykan wciąż nie pełnił funkcji stałej siedziby papiestwa. Kompleks pałacowy był rozbudowywany m.in. w XII wieku, ale wciąż była to raczej dodatkowa rezydencja niż pełnoprawna siedziba.

Kres Lateranu nastąpił trochę niespodziewanie i związany był z konfliktem papiestwa z monarchią Francji. Polityczne zamieszanie ostatecznie doprowadziło do wyboru na papieża francuskiego kardynała, który przyjął imię Klemensa V. Decyzją nowej głowy kościoła jego siedzibę przeniesiono do leżącego we Francji miasta Awinion (w którym do dziś zachował się imponujący Pałac Papieski). Okres rezydowania papieży we Francji, nazywany niewolą awiniońską (mimo że byli tam z własnej woli), trwał od 1309 do 1377 roku. Decyzje o powrocie do Rzymu podjął Grzegorz XI, na którego czekały jednak spore trudności: Pałac Laterański po wielkim pożarze nie nadawał się do zamieszkania!

Papież ze swoją świtą przebywali najpierw na Zatybrzu, później przy Bazylice Matki Bożej Większej na wzgórzu Eskwilin. Ostatecznie wylądowali jednak na Watykanie, który stał się najważniejszą i jedyną siedzibą Namiestników Chrystusa.

Obecny Pałac Watykański, nazywany też Pałacem Apostolskim, nie powstał jednak od razu. Budowano go etapami, zaczynając od przebudowy Mikołaja V w połowie XV wieku. Pałacową Kaplicę Sykstyńską zbudowano w latach 1477-1480 za pontyfikatu Sykstusa IV. Przebudowa rezydencji trwała więcej niż sto lat; prace budowlane zakończono dopiero na początku XVII wieku.

Obecnie Pałac Watykański połączony jest długimi galeriami z dawnym Pałacykiem Belwederskim, i oba budynki tworzą kompleks Muzeów Watykańskich. Nie każdy zdaje sobie jednak sprawę, że pod koniec XV wieku obie konstrukcje były od siebie niezależne i oddzielał je po prostu długi pusty obszar. Pałacyk Belwederski, nazywany również Willą Belwederską, był malutką rezydencją wypoczynkową zbudowaną przez papieża Innocentego VIII.

Obie budowle połączono długimi galeriami dopiero w trakcie pontyfikatu Juliusza II na początku XVI wieku. Za projekt odpowiadał Donato Bramante. Oprócz budowy długich korytarzy przebudowano również samą Willę Belwederską, na dziedzińcu której wystawiono najważniejsze antyczne rzeźby i znaleziska będące w rękach kościoła.

Nowa Bazylika św. Piotra

Budowla zbudowana przez Konstantyna Wielkiego służyła chrześcijanom przez 12 stuleci. Konstrukcja nie należała jednak do najlepiej zaprojektowanych i w XV wieku stwierdzono, że ściany są na tyle przechylone, że w razie jakiejkolwiek klęski żywiołowej (np. lekkiego trzęsienia czy niesamowicie mocnego wiatru) większość konstrukcji może się zwyczajnie zawalić.

Pierwszą poważną analizę stanu bazyliki wykonano podczas pontyfikatu Mikołaja V w połowie XV wieku, czego efektem była decyzja o wzmocnieniu budowli. Papież wraz ze swoim architektem chcieli przetransportować na Watykan bloki kamienne z Koloseum (które podobnie jak inne budowle rzymskie służyło władcom Państwa Kościelnego jako kamieniołom) i wzmocnić nimi ściany świątyni. Projekt ten nie doszedł jednak do skutku.

Na podjęcie w kolejnym wieku decyzji o budowie całkowicie nowej bazyliki wpłynęły dwa czynniki. Po pierwsze, papież Juliusz II okazał się nad wyraz kompetentnym władcą. Pod jego rządami Państwo Kościelne zwiększyło dochody oraz wzmocniło swoje znaczenie na świecie, a sam papież lubował się w architekturze i sztuce; w końcu był jednym z największych adoratorów talentu Michała Anioła. Drugi czynnik był natury ambicjonalnej. Jedna z najpiękniejszych chrześcijańskich świątyń, leżąca w Konstantynopolu Hagia Sophia, została zamieniona przez Turków na meczet po zdobyciu przez nich miasta w 1453 roku. Nowa bazylika w Rzymie miała być jasnym przesłaniem dla świata chrześcijańskiego i muzułmańskiego, że kościół katolicki ma się wciąż dobrze.

Juliusz do współpracy zaprosił architekta Donato Bramante, który podjął się zadania zaprojektowania nowej świątyni oraz zburzenia starej. Jego projekt nie został jednak wdrożony w pełni, a prace architektoniczne i budowlane trwały 120 lat. W tym czasie nad projektem czuwali m.in. Rafael Santi oraz Michał Anioł, który zaprojektował podziwianą do dziś kopułę.

Więcej o historii bazyliki napisaliśmy w artykule: Bazylika św Piotra na Watykanie - zwiedzanie, historia oraz informacje praktyczne

Zwiedzanie Watykaniu

Wielu turystów myśląc o zwiedzaniu Watykanu ma na myśli trzy rzeczy: stanięcie na Placu św. Piotra, wejście do Bazyliki św. Piotra oraz zwiedzenie kompleksu Muzeów Watykańskich. W stolicy kościoła katolickiego znajdziemy jednak znacznie więcej atrakcji, które mogą zapełnić nam nawet dwa dni.

Są to m.in.:

  • możliwość wejścia na kopułę Bazyliki św. Piotra, skąd rozpościera się piękny widok na plac i okolicę,
  • wejście do skarbca Bazyliki św. Piotra, w którym nie ma co prawda aż tak wielu eksponatów, ale turyści zainteresowani sztuką sakralną odnajdą w nim wiele skarbów,
  • możliwość zejścia (za darmo) do Grot Watykańskich, czyli do krypty pod bazyliką, gdzie pochowano wielu papieży i członków rodów królewskich,
  • wycieczka z przewodnikiem do Ogrodów Watykańskich,
  • wycieczka z przewodnikiem do stanowiska archeologicznego z pozostałościami po rzymskiej nekropolii odnalezionej bezpośrednio pod obecną kryptą bazyliki; w trakcie wycieczki staniemy tuż obok domniemanego grobu pierwszego papieża, a przewodnik opowie nam więcej o pracach archeologów i wnioskach historyków na temat miejsca pochówku apostoła Piotra.

Minusem przy zwiedzaniu Watykanu są na pewno ceny. Chcąc odwiedzić wszystkie z wymienionych miejsc i wziąć udział we wszystkich wycieczkach musimy liczyć się z dużym wydatkiem. Na szczęście wypełniona skarbami renesansowych i barokowych mistrzów bazylika otwiera swoje drzwi dla każdego bez żadnych opłat.

Plac św. Piotra

Plac św. Piotra jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc na świecie. Jego dzisiejszy wygląd został zaprojektowany przez słynnego Gian Lorenzo Berniniego, a jego kształt według kościelnych źródeł ma przypominać "matczyne ręce kościoła wyciągnięte do wiernych".

Celem projektu było umożliwienie jak największej ilości wiernych możliwości zobaczenia papieża w trakcie obrzędów. Plac otoczony jest niemal w całości kolumnadą, nad którą umieszczono rzeźby 140 świętych. Wśród nich znajdziemy jednego Polaka - świętego Jacka Odrowąża.

Na plac można wejść o każdej porze dnia i nocy. Plac otoczony jest barierkami, możemy jednak wejść na niego albo od ulicy Largo degli Alicorni (naprzeciwko Bazyliki), albo od ulicy Via Paolo VI (pomiędzy kolumnami).

W środku dnia plac jest zawsze pełen ludzi, jednak po 19:00 bardzo często zaczyna robić się pustawo, a po 21:00 jest niemal pusto. Podobnie rano, przychodząc o godzinie 6:30-7:00 plac zapewne będzie niemal pusty. Są to najlepsze godziny, jeśli chcemy zrobić dobre zdjęcia lub na spokojnie podziwiać fasadę bazyliki, fontanny oraz rzeźby umieszczone na dachach kolumnady.

Na środku placu stoi egipski obelisk sprowadzony do Rzymu przez cesarza Kaligulę. Obelisk postawiono tu na blisko 100 lat przed projektem Berniniego. Na bokach znajdują się dwie fontanny. Pierwszą z nich jest fontanna stworzona przez Carlo Maderno (po lewej stronie, patrząc w kierunku Bazyliki). Druga z nich jest niemal kopią pierwszej, i stworzył ją sam Bernini.

Przeczytaj więcej w osobnym artykule: Plac Świętego Piotra na Watykanie - kolumnada Berniniego, fontanny oraz egipski obelisk.

Bazylika św. Piotra

Bazylika św. Piotra w środku wręcz zachwyca swoim przepychem, rzeźbami czy pięknymi kaplicami. Najbardziej znanymi elementami są 29 metrowy baldachim autorstwa Lorenzo Berniniego oraz Pieta Michała Anioła, która znajduje się za specjalną szybą.

!Wnętrze Bazyliki św. Piotra na Watykanie
Wnętrze Bazyliki św. Piotra na Watykanie

Więcej informacji o tym, na co zwrócić uwagę podczas odwiedzin Bazyliki, możecie znaleźć w artykule Bazylika św. Piotra na Watykanie.

Podczas odwiedzin warto zastanowić się nad wypożyczeniem przewodnika audio w cenie 5€. W przeciwieństwie do Muzeów Watykańskich, posiada on wersje polską.

Informacje praktyczne (aktualizacja październik 2019)

Dni i godziny zwiedzania:

  • kwiecień - wrzesień - 07:00 - 18:30
  • październik - marzec - 07:00 - 19:00

Wejście do bazyliki jest darmowe. Zanim wejdziemy do środka zostaniemy poddani kontroli, podczas której sprawdzana jest zawartość plecaków. Całość przypomina kontrolę na lotnisku, choć w ograniczonej formie. Kontrola odbywa się przy kolumnadzie po prawej stronie.

Niestety, kolejki do bazyliki (zwłaszcza w najbardziej oblegane miesiące) potrafią być bardzo długie, nawet na godzinę lub dłużej. Najlepiej przyjść na miejsce chwilę przed otwarciem - jeśli będziemy mieć szczęście, to oprócz nas w kolejce i potem w samej bazylice będzie najwyżej kilkanaście osób. Po godzinie lub dwóch po otwarciu zaczynają tworzyć się dłuższe kolejki.

Wnętrze Bazyliki św. Piotra na Watykanie
Wnętrze Bazyliki św. Piotra na Watykanie

Na powyższych zdjęciach zobaczycie jak wyglądała bazylika podczas odwiedzin o 7:00, i kilka godzin później. Od razu po otwarciu byliśmy niemal sami, a w dalszej części dnia oprócz nas były dziesiątki innych odwiedzających.

Odwiedzając świątynię pamiętajmy, że jesteśmy w miejscu kultu - w środku należy zachowywać się odpowiednio i nie przeszkadzać wiernym. W kaplicach przeznaczonych wyłącznie na modlitwy nie powinniśmy rozmawiać ani robić zdjęć. Wchodząc do środka musimy być odpowiednio ubrani: kobiety powinny mieć zakryte ramiona oraz kolana, podobnie mężczyźni.

Po prawej stronie bazyliki, na zewnątrz, znajdują się toalety oraz przechowalnia bagażu.

Warto uważać na swoje rzeczy w tłumie, niestety grasuje tu wielu kieszonkowców.

W środę, w dniu audiencji papieskiej, są największe tłumy, a sama Bazylika jest zamknięta w trakcje audiencji i chwilę przed i po - mniej więcej od 10:00 do 13:00 - warto brać to pod uwagę przy planowaniu wizyty.

Wejście na kopułę

Jednym z najciekawszych widoków na Plac św. Piotra jest widok ze słynnej kopuły Bazyliki. Możliwe są dwa warianty dostania się na górę, albo na piechotę od początku (6€), albo do połowy windą (do poziomu dachu), i dalej pieszo (8€). Wejście jest niestety ciasne i mało wygodne, a do pokonania mamy minimum 300 schodów. Sam widok z góry rekompensuje jednak te trudności.

!Watykan - widok z kopuły Bazyliki św. Piotra na Plac św. Piotra
Watykan - widok z kopuły Bazyliki św. Piotra na Plac św. Piotra

Interesującym doświadczeniem jest spacer po dachu, na którym znajduje się również sklepik - jest w nim mniej klientów niż np w sklepach Muzeów Watykańskich, oraz duży wybór produktów religijnych.

Wejście na kopułę możliwe jest codziennie od 8:00 do 18:00 od kwietnia do września, lub od 8:00 do 16:45 w pozostałe miesiące. Wejście znajduje się na prawo od głównych drzwi.

Skarbiec

Będąc w środku Bazyliki możemy pomyśleć o odwiedzeniu skarbca oraz zakrystii. Wejście znajduje się w środku, po lewej stronie, niedaleko ołtarza - pod pomnikiem Piusa VIII. W środku, w kilku pomieszczeniach, znajdziemy mały wycinek religijnych skarbów watykańskich, takich jak relikwiarze, przedmioty wykorzystywane do mszy oraz ceremonii, czy np. rzymski sarkofag. Za jeden z największych skarbów uważany jest wykonany z brązu nagrobek papieża Sykstusa IV.

Skarbiec otwarty jest od 9:00 do 18:15 od kwietnia do września, oraz od 9:00 do 17:15 w pozostałe miesiące. Bilet normalny kosztuje 7€, a ulgowy 5€. Pomimo tłumów w samej bazylice, w skarbcu jest z reguły mniej osób, chyba, że trafimy akurat na wycieczkę z przewodnikiem.

Grób św. Jana Pawła II

Wielu polskich turystów zwiedzających Watykan poszukuje grobu papieża-Polaka. Wbrew powszechnemu przekonaniu nie znajduje się on w Grotach Watykańskich, ale na terenie Bazyliki Świętego Piotra, przy kaplicy św. Sebastiana, po prawej stronie, kawałek od Piety Michała Anioła, jest to druga kaplica z kolei od wejścia.


Przy grobie naszego rodaka modli się wielu wiernych, a porządku pilnuje straż, dzięki czemu nawet przy dużym tłoku każdy może spokojnie podejść i się pomodlić.

!Grób św. Jana Pawła II - bazylika św. Piotra na Watykanie
Grób św. Jana Pawła II - bazylika św. Piotra na Watykanie

Więcej w artykule Grób św. Jana Pawła II - Watykan.

Groty Watykańskie

Słynna krypta Bazyliki św. Piotra, nazywana czasem Kryptą Papieży (wł. Tombe dei Papi), jest miejscem spoczynku 90 papieży oraz członków rodzin królewskich z całej Europy (m.in. Krystyny Wazówny, królowej Szwecji). Zgodnie z tradycją Watykan był miejscem pochówku św. Piotra, a najważniejsi z przywódców kościoła pragnęli spocząć jak najbliżej pierwszego papieża.

To, co może zaskoczyć odwiedzających, to różnorodność grobowców. Są to zarówno majestatyczne pomniki, jak i sarkofagi pochodzące z czasów antycznych. W grotach będziemy mieć również okazję zobaczyć masywne pozostałości po kolumnach, które były częścią wczesnochrześcijańskiej bazyliki. Warto w tym miejscu przypomnieć, że Groty nie znajdują się pod ziemią, a na poziomie zerowym istniejącej w tym miejscu starej bazyliki Konstantyna.

Do Grot Watykańskich wejdziemy za darmo. W grotach obowiązuje zakaz fotografowania. Wejście znajduje się w środku bazyliki, tuż obok słynnego baldachimu, przy figurze św. Andrzeja. Po przejściu całego labiryntu korytarzy wyjdziemy poza bazylikę, więc najlepiej zachować zwiedzanie grot na sam koniec. W innym przypadku będziemy musieli się wracać.

Uwaga! Mimo że według oficjalnych informacji zejście do grot możliwe jest już od godziny 7:00, to podczas jednej z naszych wizyt nie było to niestety możliwe i musieliśmy wrócić później. Trudno nam jednak potwierdzić jak często się to zdarza.

Możliwość zobaczenia papieża na żywo

Chcąc zobaczyć Głowę Kościoła na żywo możemy uczestniczyć w papieskiej audiencji (w środę o 9:30) lub odwiedzić Plac św. Piotra w trakcie modlitwy Anioł Pański (niedziela 12:00).

Niestety, nie zawsze uda nam się zobaczyć papieża na żywo. Czasami zwierzchnik kościoła nie przebywa w Rzymie z powodu swoich obowiązków. Aktualny kalendarz mszy oraz audiencji możemy sprawdzić na oficjalnej stronie Watykanu pod tym adresem.

Audiencja u papieża [aktualizacja październik 2019]

Audiencja u papieża odbywa się w niemal każdą środę na Placu św. Piotra (jeśli Głowa Kościoła przebywa w Rzymie) o godzinie 9:30, choć zgodnie z informacją na oficjalnej stronie Watykanu papież rozpoczyna przemieszczanie się pomiędzy sektorami już o 9:00. W zimę lub w deszczowe dni audiencja organizowana jest w Holu Papieża Pawła VI.

Na audiencje wymagane są darmowe bilety. Bilety możemy zarezerwować faksem - formularz oraz numer telefonu znajdziecie tutaj. Najlepiej zrobić to jak najszybciej, ponieważ wejściówek może zabraknąć. Bilety możemy odebrać dzień wcześniej od 15:00 do 19:00 lub w dniu wizyty po 7:00. Punkt odbioru znajduje sie przy Spiżowej Bramie (wł. Portone di bronzo) w prawej kolumnadzie, a bilety wydają Gwardziści Szwajcarscy.

Niestety, nie można złożyć rezerwacji poprzez wiadomość e-mail.

Audiencja trwa mniej niż 2 godziny. Warto przyjść wcześniej, żeby spróbować zająć jak najlepsze miejsce. Tym bardziej, że przed wejściem czeka nas kontrola bezpieczeństwa, a bilety nie są numerowane. Jeśli audiencja odbywa się na Placu św. Piotra będziemy oczywiście mogli uczestniczyć w spotkaniu nawet bez biletów, ale stojąc za barierkami.

Modlitwa Anioł Pański [aktualizacja październik 2019]

W niemal każdą niedzielę o godzinie 12:00 papież pojawia się w oknie, błogosławi wiernych i odmawia z nimi modlitwę Anioł Pański. Uczestniczenie w niedzielnej mszy nie wymaga posiadania biletów, ale powinniśmy spodziewać się wtedy tłumów i przyjść odpowiednio wcześniej.

Więcej informacji o modlitwie, a także filmy z poprzednich mszy znajdziecie na tej stronie.

Rzymska nekropolia i grób św. Piotra

Antyczną nekropolię odkryto stosunkowo niedawno, w trakcie prac archeologicznych w latach 1940-1949, i nie ma ona nic wspólnego z opisanymi wcześniej Grotami Watykańskimi. Prace archeologiczne zlecił papież Piusa XI, który pragnął zostać pochowanym jak najbliżej św. Piotra. Dzięki jego staraniom odkryto miejsce, w którym prawdopodobnie znajdował się grób Apostoła, oraz pozostałości po rzymskiej nekropolii.

Nie była to jednak podziemna nekropolia przypominająca znajdujące się poza murami starożytnego Rzymu katakumby, a otwarty cmentarz w formie ulicy, wzdłuż której wzniesiono mauzolea bogatszych rodów.

Obecnie stanowisko archeologiczne (wł. scavi) pod bazyliką dostępne jest dla turystów jedynie w trakcie wycieczki z przewodnikiem. Niestety, liczba miejsc jest ograniczona do 250 osób dziennie, a zwiedzanie odbywa się w grupach liczących kilkanaście osób. Jeśli chcemy odwiedzić nekropolie, powinnismy wysłać prośbę o rezerwacje odpowiednio wcześniej mailem (scavi@fsp.va) lub faksem - więcej informacji na tej stronie. Koszt pojedynczego biletu to 13€. Groty otwarte są codziennie od 7:00 do 18:00 od kwietnia do września, w pozostałe miesiące od 7:00 do 17:00.

W styczniu 2019 roku proces rezerwacji miejsca wyglądał tak, że należało wysłać zwykłą wiadomość pod podany wyżej adres e-mail, razem z listą osób oraz planowanymi datami. My na wszelki wypadek wysłaliśmy zakres trzydniowy. Po pewnym czasie otrzymaliśmy dwie wiadomości w języku włoskim. W jednej z nich było potwierdzenie rezerwacji, a w drugiej link do płatności online. Po zapłaceniu na adres e-mail otrzymaliśmy vouchery.

W dniu wizyty należy udać się do znajdującego się w lewej kolumnadzie (patrząc w stronę bazyliki) stanowiska kontroli obsługiwanego przez policję. Po przejściu kontroli podobnej do tej na lotnisku ruszamy w stronę gwardzisty, który sprawdzi wydrukowany przez nas voucher. Jeśli nie będzie mieć żadnych obiekcji ruszamy w stronę drzwi, nad którymi widnieje napis Ufficio Scavi. Tam wymienimy nasz voucher na bilety i będziemy mogli czekać na rozpoczęcie zwiedzania. Mając chwilkę czasu do wizyty możemy zajrzeć na cmentarz Campo Santo Teutonico, czyli cmentarz niemiecki.

Wycieczka podzielona jest na trzy części. Najpierw dowiemy się więcej o samej bazylice i jej poprzednim, wczesnochrześcijańskim wcieleniu. Przewodnik pokaże nam makiety oraz pozostałość po kolumnie z czasów Konstantyna. Drugą częścią wycieczki to przejście przez nekropolię, czyli ulicę wypełnioną mauzoleami. Ich wnętrza, w tym freski, zachowały się w dobrym stanie. Jeśli jednak odwiedziliśmy wcześniej Muzeum Narodowe, to malowidła te nie zrobią na nas aż tak dużego wrażenia. Ostatnia część wycieczki to możliwość stanięcia tuż obok domniemanego grobu św. Piotra. Niestety, samego grobu nie zobaczymy, ale przewodnik opowie nam o hipotezach oraz o tym, w jaki sposób znaleziono kości, które mogą należeć do pierwszego papieża.

W środku nie wolno robić zdjęć, a zwiedzanie trwa niecałe 2 godziny. Do środka nie wejdziemy z żadnymi bagażami, więc musimy je zostawić przed wybraniem się na miejsce. Na terenie stanowiska archeologicznego jest gorąco i duszno.

Muzea Watykańskie

Muzea Watykańskie nie bez przyczyny uważane są za jedną z najważniejszych placówek kulturalnych świata. Samo określenie Muzea Watykańskie może być też trochę mylące, wszakże częścią kompleksu jest również ozdobiona freskami Michała Anioła Kaplica Sykstyńska (znajdziemy ją na końcu trasy zwiedzania) oraz oficjalne apartamenty papieskie, nazywane z włoskiego stanze, gdzie zobaczymy zapierające dech w piersiach freski ścienne Rafaela Santiego i jego uczniów.

Niektóre z kolekcji dostępnych w Muzeach Watykańskich:

  • Muzeum Pio-Clementino z jedną z najważniejszych kolekcji antycznych rzeźb (m.in. Grupa Laokoona, Tors Belwederski czy Apollo Belwederski),
  • Pinakoteka, czyli galeria obrazów, gdzie wystawiono prace z motywami sakralnymi pędzla największych mistrzów (m.in. Caravaggio, Giotto, Gudio Reniego, Michała Anioła czy Rafaela),
  • Wystawa powozów oraz karoc z papieskimi powozami, pojazdami oraz informacjami opisującymi nieudany zamach na Jana Pawła II,
  • Muzeum Egipskie z cieszącymi się olbrzymim zainteresowaniem mumiami oraz innymi artefaktami z Egiptu, a także rzymskimi wyrobami wzorowanymi na tych egipskich,
  • Galeria Współczesnej Sztuki Sakralnej z pracami takich mistrzów jak Vincent van Gogh, Henri Matisse czy Marc Chagall.

Jak łatwo się domyślić - mnogość różnorodnych kolekcji powoduje, że w środku możemy spędzić od kilku godzin do nawet całego dnia!

W Muzeach Watykańskim natrafimy również na nasze polskie akcenty, w tym słynny obraz Jana Matejki "Jan Sobieski pod Wiedniem", o którym więcej przeczytacie w naszym artykule Jan Sobieski pod Wiedniem - historia powstania obrazu Matejki z Muzeum Watykańskiego w Rzymie

!Jan Sobieski pod Wiedniem - obraz Jana Matejki w Muzeum Watykańskim
Jan Sobieski pod Wiedniem - obraz Jana Matejki w Muzeum Watykańskim

W celu ułatwienia zwiedzania Muzeów Watykańskich przygotowaliśmy praktyczny przewodnik, w którym umieściliśmy podstawowe informacje o kolekcji i zbiorach razem z praktycznymi wskazówkami dotyczącymi biletów, ubioru czy sposobu zwiedzania.

Więcej: Muzea Watykańskie - zwiedzanie, kolekcja oraz informacje praktyczne

Zwiedzanie Ogrodów Watykańskich

Nie każdy turysta zdaje sobie sprawę, że istnieje możliwość zwiedzenia słynnych Ogrodów Watykańskich, ale opcja ta dostępna jest tylko podczas około dwugodzinnej wycieczki z przewodnikiem. Rezerwując wycieczkę kupujemy od razu bilet do Muzeów Watykańskich, do których możemy udać się po zakończeniu zwiedzania.

Wizytę musimy zarezerwować na konkretny dzień i godzinę korzystając z oficjalnego systemu sprzedażowego Watykanu dostępnego tym adresem. Po dokonaniu płatności otrzymamy voucher z kodem do skanowania, który musimy pokazać na miejscu.

Uwaga! Liczba miejsc jest ograniczona i możemy nie dać rady zarezerwować wycieczki będąc już w Rzymie lub chwilę przed wyjazdem, więc nie zostawiajmy zakupu na ostatnią chwilę.

Istnieje możliwość uczestniczenia w zwiedzaniu z przewodnikiem w języku polskim, ale liczba takich wycieczek jest ograniczona. W takim przypadku najlepiej zakupić bilet nawet 4-6 tygodni wcześniej.

Cena wizyty dla osoby dorosłej to 33€. Dostępne są również bilety ulgowe w cenie 24€, które dostępne są m.in. dla dzieci i młodzieży od 6. do 18. roku życia i dla studentów z międzynarodową legitymacją do 25. roku życia. Jeśli na miejscu nie pokażemy ważnego dokumentu, to będziemy musieli dopłacić do pełnej ceny.

Ceny biletów oraz wycieczek

Tabelka została zaktualizowana w styczniu 2019 roku.

Rodzaj biletu Cena
Wejście do Bazyliki św. Piotra darmowe
Wejście do Grot Watykańskich darmowe
Wycieczka do stanowiska archeologicznego (Scavi) pod Grotami Watykańskimi 13€
Zwiedzanie Ogrodów Watykańskich oraz bilety do Muzeów Watykańskich 33€
Zwiedzanie Ogrodów Watykańskich oraz bilety do Muzeów Watykańskich - bilet ulgowy 24€
Bilet do Muzeów Watykańskich 17€
Bilet do Muzeów Watykańskich zakupiony online 21€
Bilet ulgowy do Muzeów Watykańskich (dla osób poniżej 18. roku życia lub studentów do 25. roku życia z ważną legitymacją) 8€
Bilet ulgowy do Muzeów Watykańskich zakupiony online 12€
Przewodnik audio w języku angielskim po Muzeach Watykańskich 8€
Przewodnik audio w języku angielskim po Muzeach Watykańskich - wypożyczenie online 7€

Bazyliki papieskie

Pamiętajmy, że w Rzymie poza Watykanem znajdziemy także inne bazyliki papieskie - a trzy z nich noszą nazwę “bazyliki większej” (czwartą jest "bazylika mniejsza"). Co ciekawe, wchodząc do każdej z bazylik papieskich.. wchodzimy na teren Państwa Watykan, z powodu ich eksterytorialności.

Więcej o Bazylikach papieskich znajdziecie w artykule: Bazyliki papieskie w Rzymie.


Reklama