Podróże po Europie

Świątynia Apollina w Bassaj

Ostatnia aktualizacja: 9 czerwca 2024

Wzniesiona na wysokości 1131 m świątynia Apollina (gr. Ναός Επικουρίου Απόλλωνος) w Bassaj jest najlepiej zachowanym starożytnym obiektem sakralnym Peloponezu.

Budowla powstała na uboczu, w jałowych górach zachodniej Arkadii. Nazwa Bassaj wywodzi się od starogreckiego słowa bassai oznaczającego wąwóz i w sposób bezpośredni nawiązuje do okolicznego krajobrazu.

Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Świątynia Apollina uważana jest za jeden z najważniejszych przykładów architektury greckiego okresu klasycznego. Możemy nawet spotkać się z przydomkiem peloponeski Partenon. Doceniła to organizacja UNESCO wpisując zabytek w 1986 roku na listę światowego dziedzictwa kulturowego.

Artykuł jest częścią naszego przewodnika po największych atrakcjach Peloponezu.

Namiot ze Świątynią Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Namiot ze Świątynią Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Historia

Fundatorami sanktuarium Apollina Epikuriosa byli mieszkańcy arkadyjskiego miasta Figaleia, którego ruiny oddalone są o około 13 km od świątyni. Chcieli oni w ten sposób podziękować swojemu opiekunowi za pomoc w odbiciu terytorium z rąk Spartan (VII w. p.n.e.). Przydomek Epikurios (Pomocnik) oznaczał w tym przypadku wspierającego w trudach wojen. Na terenie stanowiska archeologicznego odnaleziono pozostałości po pierwotnym przybytku, który powstał w VII wieku p.n.e. i był przynajmniej dwukrotnie przebudowywany w dwóch kolejnych stuleciach.

Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Podziwiany dziś zabytek pochodzi z okresu klasycznego, kiedy mieszkańcy czcili swojego opiekuna (pod tym samym przydomkiem) już jako wspierającego w walce z chorobą, gdyż to właśnie jego boskiej interwencji przypisywali pokonanie śmiertelnej zarazy nawiedzającej miasto od 429 do 427 roku p.n.e.

Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Z wdzięczności wznieśli mu nową, imponującą świątynię. Według żyjącego w II wieku n.e. geografa Pauzaniasza zbudowano ją według projektu architekta Iktinosa w latach 420-400 p.n.e.

Budowlę wykorzystywano w również w okresie hellenistycznym oraz rzymskim, po czym została porzucona i powoli popadała w ruinę.

Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Architektura

Chociaż świątynia Apollina pochodzi z okresu klasycznego, to posiada kilka cech archaicznych, a do tego odnajdziemy w niej atrybuty typowe dla tradycyjnej architektury sakralnej Arkadii.

Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Budowla powstała na planie doryckiego peripterosu z kolumnadą o rozmiarze 6 na 15 (podczas gdy "standardem" tamtych czasów był stosunek 6 do 13) i wzniesiono ją na specjalnie do tego przygotowanym tarasie skalnym. Nietypowa jest także orientacja według osi północ-południe. Była to rzadkość w greckiej architekturze sakralnej, lecz musiała być związana z lokalnymi tradycjami, ponieważ wiele innych arkadyjskich świątyń również nie podąża za ogólnie przyjętą orientacją wschód-zachód.

Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

O wyjątkowości budowli świadczy też fakt, że występowały w niej wszystkie trzy greckie porządki architektoniczne: dorycki, joński oraz koryncki. Jest to zresztą pierwsza (najstarsza) ze znanych budowli, w której wykorzystano ostatni z wymienionych.

Głównym budulcem był szary lokalny wapień. Marmur wykorzystano jedynie w fragmentach dachu, głowicach w wewnętrznej celi oraz przy rzeźbionych metopach (płaskorzeźbach ozdabiających fryz).

Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Najbardziej dekoracyjnym elementem założenia był joński fryz ozdabiający wewnętrzną cellę wykonany prawdopodobnie przez Pajoniosa z Mende (twórcę słynnego marmurowego posągu Nike z Olimpii). Miał on długość około 23 m i składał się z 23 metop. Dwanaście z nich przedstawiało wyobrażenie wojny Greków z Amazonkami (amazonomachia), a pozostałe skupiały się na starciach centaurów z Lapitami (centauromachia).

Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Świątynia Apollina współcześnie

Świątynię w Bassaj spotkał los podobny do Akropolu ateńskiego. Na początku XIX stulecia zaczęli eksplorować ją zagraniczni archeolodzy, którzy zabrali do swoich ojczyzn (lub po prostu sprzedali) najcenniejsze z dekoracji architektonicznych. Opisane wcześniej metopy (razem z marmurami z Akropolu) zobaczymy dziś w Muzeum Brytyjskim (British Museum) w Londynie.

Z zapisków pozostawionych przed badaczy wiemy o tym, że wewnątrz celli odnaleziono najstarszą głowicę koryncką. Niestety, została ona zagrabiona i przepadła.

O oryginalnej budowli w dobrym stanie przetrwała cella oraz duża część kolumnady. Z uwagi na surowe, górskie warunki atmosferyczne zabytek osłoniony został specjalną membraną. Z kolei kolumny zabezpieczono i wzmocniono podporami oraz metalowymi prętami.

Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Świątynia Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Zwiedzanie

Świątynia Apollina została udostępniona do zwiedzania. Musimy jednak liczyć się z tym, że z powodu ochronnej membrany nie będzie nam dane zobaczyć jej w całej okazałości. Możemy za to wejść do monumentalnego "namiotu" i obejrzeć ją z obu krańcowych stron i częściowo też z boków.

Widok na namiot ze Świątynią Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Widok na namiot ze Świątynią Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Na spokojne zwiedzenie zabytku wystarczy nam około 15 minut. Wokół świątyni zachowały się niewielkie pozostałości po sąsiednich zabudowaniach sanktuarium.

Informacji o cenach biletów wstępu oraz dniach i godzinach otwarcia można szukać na oficjalnej stronie greckiego ministerstwa kultury. (Uwaga! Czasami aktualizacje na tej stronie wprowadzane są z lekkim poślizgiem).

Stanowisko archeologiczne przy Świątyni Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Stanowisko archeologiczne przy Świątyni Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Dojazd

Parking znajduje się tuż przy drodze nr 76. Współrzędne: 37.429773, 21.900955.

Miejsce postojowe oddalone jest o niecałe 200 m od świątyni a ścieżka prowadzi lekko pod górę. W przypadku deszczowej pogody warto mieć dobre buty, żeby się nie ślizgać.

Zwierzęta na terenie stanowiska Świątyni Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)
Zwierzęta na terenie stanowiska Świątyni Apollina w Bassaj (Peloponez, Grecja)

Zabytek znajduje się w górach, więc dojazd, w zależności od warunków atmosferycznych oraz skąd przyjeżdżamy, może sprawić nam trochę trudności. My jechaliśmy między innymi przez fragment niezadbanej szutrowej drogi oraz przez osady z drogami mieszczącymi ledwo jeden pojazd, a w pewnym momencie trasę na dłuższy moment zablokowało nam… stado kóz. Są to jednak atrakcje wpisane w zwiedzanie górskich, odludnych zakątków Peloponezu.

Na pewno warto jednak tak zaplanować dzień, żeby nie musieć wracać po zmroku.

Cześć!

author

Cieszymy się, że udało Ci się dotrzeć do końca naszego artykułu i mamy nadzieję, że okazał się przydatny. Więcej informacji o naszym blogu znajdziesz na podstronie o nas.

W przypadku natrafienia na nieaktualne dane lub błędy prosimy o wiadomość - dane adresowe dostępne są w zakładce kontakt.

Aśka i Sławek - autorzy bloga Podróże Po Europie (podrozepoeuropie.pl)

Reklama