Kotor (Czarnogóra) - zwiedzanie, zabytki oraz atrakcje turystyczne

Bajkowy Kotor to prawdziwa turystyczna mekka - już od lat przybywają tu liczni zwiedzający, aby chociaż na chwilę zgubić się w plątaninie wąskich uliczek. Miasto kusi niezwykłym klimatem, a turystom towarzyszą stada przyjaznych kotów.

!Twierdza św. Jana w Kotorze
Twierdza św. Jana w Kotorze

Kotor - nazwa

Językoznawcy są zgodni, że współczesna nazwa miasta ma pochodzenie greckie. Najczęściej wywodzi się ją od starożytnej nazwy "Dekatera" - nie ma jednak zgody co do jej znaczenia. Według jednych jest to derywat utworzony od starogreckiego "katareo" czyli gorąco. Inni widzą tu zbitkę dwóch słów "deka" i "thira", co miałoby oznaczać "miasto o dziesięciu bramach".

W traktacie cesarza Konstantyna VII "O zarządzaniu państwem" można znaleźć jeszcze inne wyjaśnienie pochodzenia nazwy. Władca pisze:

"Miasto Decatera oznacza w języku Rzymian "ściśnięty i zduszony", ponieważ morze wkracza niczym ściśnięty język na 15 lub 20 mil, a miasto znajduje się na przylądku morskim".

!Kotor - Stare Miasto
Kotor - Stare Miasto

Kotor - historia

Powszechnie przyjmuje się, że Kotor ma pochodzenie Iliryjskie, chociaż część badaczy przesuwa jego początki na okres rzymski. Z pewnością w pobliżu istniała Iliryjska twierdza Kremalj (Mirac) - nie wiemy jednak na ile można utożsamiać ją z dzisiejszym Kotorem. Z całą pewnością w okresie cesarstwa notujemy wzmianki o mieści o nazwie Acruvium.

!Starówka - Kotor
Starówka - Kotor

Po podziale imperium dzisiejszy Kotor znalazł się w granicach Bizancjum (przyjęto grecką nazwę Dekaderon). W VI wieku wzniesiono nowe fortyfikacje. W związku z najazdami barbarzyńców, a później Saracenów miasto zaczęło odgrywać ważną rolę w strategicznym planie obrony imperium. Okres pełnego średniowiecza to częste zmiany przynależności państwowej dzisiejszego Kotoru. Rządzili tu Bułgarzy, Serbowie i Bośniacy. Co ciekawe przez jakiś czas mieszczanie szukali oparcia w protektoracie pobliskiego Dubrownika (Raguzy). Usiłowano stworzyć również niezależną republikę, ale wobec zagrożenia tureckiego zdecydowano się na protektorat Wenecji. Władza polityczna pozostawała jednak w rękach miejscowej szlachty. Najważniejsze decyzje (choć oczywiście konsultowane z Wenecją) podejmowała Wielka Rada, której członkowie wybierali również tzw. Tajną Radę (złożoną z dziewięciu przedstawicieli bez udziału Wenecjan). Wsparcie bogatego miasta doprowadziło do szybkiego rozwoju Kotoru, a potężne weneckie mury zapewniły ochronę przed wrogami (dwukrotnie odparto Osmanów). Miasto nawiedzały jednak zarazy i trzęsienia ziemi.

!Kotor - okolice Katedry
Kotor - okolice Katedry

W XIX wieku (po krótkim epizodzie francuskim i rosyjskim) Kotor wszedł w skład Austro-Węgier, gdzie pozostawał do końca I wojny światowej (będąc ważnym portem wojennym). Po upadku monarchii Habsburgów znalazł się w granicach państwa Jugosłowiańskiego. Krótka okupacja włoska z czasów II wojny światowej zakończyła się przyłączeniem całego tego obszaru do nowo powstałej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (w ramach Socjalistycznej Republiki Czarnogóry). Od 2003 roku funkcjonuje w ramach niezależnego państwa Czarnogóry. W 2016 doszło tu do krwawych wojen gangów narkotykowych i zamknięcia centrum miasta dla ruchu turystycznego. Wprawdzie nie zginął żaden ze zwiedzających, ale konflikt w miejscowym światku przestępczym nie został jeszcze zakończony.

!Droga na Twierdzę św. Jana - Kotor
Droga na Twierdzę św. Jana - Kotor

Kotor - zwiedzanie

Najważniejsze zabytki miasta znajdują się obrębie starówki zajmującej niecały kilometr kwadratowy. Pobieżne zwiedzanie Kotoru nie zajmie nam więcej niż 1,5 godziny. Jeśli jednak będziemy chcieli obejrzeć jakieś muzeum, wejść na najwyższe partie twierdzy św. Jana oraz zobaczyć kilka tutejszych świątyń to czas zwiedzania należy wydłużyć do połowy dnia. Najciekawsze zabytki miasta to:

!Starówka - Kotor
Starówka - Kotor

Katedra św. Tryfona (Katedrala Svetog Tripuna)

adres: Pjaca Sv. Tripuna

Według tradycji poświęcenie kościoła datuje się na rok 809. Jeden z mieszczan - Andrea Saracenis, miał kupić od podążających do Konstantynopola kupców część relikwii św. Tryfona, a potem sfinansować budowę świątyni. Historia tego przedsięwzięcia została opisana w krótkim dokumencie zwanym "Kartą Andrzeja", uznawanym za najstarszy przykład literatury czarnogórskiej.

Kościół był miejscem licznych pielgrzymek, a cesarz Konstantyn VII wspomina o dziejących się tu licznych cudach:

"W tym samym mieście spoczywają szczątki św. Tryfona, który leczył wszystkie choroby, szczególnie u osób opętanych przez nieczystego ducha; jego kościół zbudowano na planie koła."

!Katedra św. Tryfona - Kotor
Katedra św. Tryfona - Kotor

Kontrowersje budzi ostatnie zdanie ze wzmianki - zdaniem archeologów kotorska świątynia nigdy nie była okrągła. Być może cesarz się pomylił lub jego kronika została błędnie przetłumaczona (słowo rotunda mogło oznaczać kopułę świątyni). Kościół w obecnym kształcie wzniesiono w stylu romańskim w roku 1166 jako katedrę diecezji kotorskiej, która utrzymała się mimo schizmy wschodniej.

Kościół był kilkakrotnie niszczony przez trzęsienia ziemi i przebudowywany (w stylu renesansowym i barokowym). W XIX wieku katedrze groziło zawalenie. Rozpoczęto prace ratunkowe, a jednocześnie postanowiono przywrócić całości pierwotny wygląd (zmieniono portal wejściowy, a wieże z owalnych znów stały się czworokątne). Ostatni remont budowla przeszła po trzęsieniu ziemi z 1979 roku. Te prace zostały wyróżnione przez prestiżową fundację na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego - Europa Nostra.

Mimo licznych zmian i rekonstrukcji świątynia zachowała pierwotny kształt trójnawowej romańskiej bazyliki. Do naszych czasów nie przetrwała kopuła kościoła. Podczas prac rekonstrukcyjnych w czasach nowożytnych nie zdecydowano się na jej odtworzenie ze względu na słabą wytrzymałość podczas trzęsień ziemi. Również wtedy (ze względu na ograniczone środki) nie ukończono odbudowy jednej z wież (jest widocznie niższa). Wnętrze kościoła św. Tryfona może wydawać się puste i zimne. Do naszych czasów przetrwała jedynie część wyposażenia. Za najcenniejsze uważane jest marmurowe tabernakulum, które wykonał miejscowy rzeźbiarz Wit Kotoranin.

Zachowało się kilka innych przykładów sztuki sakralnej jak chociażby renesansowe sarkofagi, średniowieczna chrzcielnica i kilka nowożytnych obrazów. Z pochodzących z 1331 roku fresków przetrwały jedynie nieliczne fragmenty. Miłośnicy sztuki religijnej powinni dokładnie obejrzeć bogaty skarbiec - można doń wejść przez prawą nawę, a następnie przejść balkonem umieszczonym nad portalem wejściowym do drugiej części muzeum. W skarbcu znajduje się też najcenniejsza relikwia Kotoru - głowa św. Tryfona. Wstęp do kościoła jest płatny - koszt biletu 2,50€. [aktualizacja luty 2019]

Twierdza św. Jana i pozostałe umocnienia

Trudno powiedzieć kiedy na okolicznych wzgórzach pojawiły się pierwsze fortyfikacje - być może wzniesiono je już w czasach Ilirów, a może dopiero w epoce Bizancjum. Dość powiedzieć, że ich obecny kształt to efekt przejścia Kotoru pod protekcję Wenecji. Rozległe posiadłości bogatej republiki wymagały ochrony, wznoszono więc twierdze, które miały sprostać nowoczesnej sztuce wojennej. Wprawdzie nie dało się tu w pełni zrealizować tak lubianego przez Wenecjan systemu "twierdzy gwiazdy" - ale zastosowano część sprawdzonych już rozwiązań - głównie potężne bastiony, które mogły wytrzymać ostrzał z dział. W ciąg murów włączono część istniejących budynków wykorzystując również naturalną rzeźbę terenu - na wysokich skałach za miastem powstała Twierdza św. Jana.

!Kotor - Twierdza ś. Jana
Kotor - Twierdza ś. Jana

Umocnienia spełniły swoją rolę kilkukrotnie: w 1538 roku pozwoliły mieszkańcom przetrwać do czasu pojawiania się na wodach Boki floty weneckiej, a w 1657 roku wytrzymać dwa miesiące tureckiego oblężenia. Turcy próbowali zająć miasto również podczas zarazy w 1572, ale tu również przeszkodziła im szybka akcja weneckiej floty. W 1814 roku twierdza została zdobyta przez brytyjskiego admirała Williama Hoste. Ten jeden z najwybitniejszych kapitanów z czasów wojen napoleońskich nie zdecydował się na ostrzał ze statków. Nakazał zdjąć działa z okrętu, a następnie wciągnąć je wysoko na skały. Po realizacji tego trudnego przedsięwzięcia francuski garnizon utracił swoją przewagę, wynikającą z dogodnego położenia i został zmuszony do kapitulacji. Duże zniszczenia spowodowało trzęsienie ziemi z 1979 roku - do tego stopnia, że eksperci UNESCO uznali całą starówkę za obiekt zagrożony zniszczeniem. Na całe szczęście dzięki pomocy finansowej z zagranicy oraz staraniom Czarnogórców udało się przywrócić jej dawny blask.

!Kotor - widok z Twierdzy św. Jana
Kotor - widok z Twierdzy św. Jana

Do miasta można dziś wejść przez trzy bramy:

  • Bramę Morską (Morska Vrata) - pochodzi z XVI wieku, nad wejściem umieszczono tablicę z datą 21.11.1944 czyli datą wyzwolenie miasta spod okupacji nazistowskiej. Nieco wyżej wykuto motto: "Tuđe nećemo, svoje ne damo" czyli "Obcego nie chcemy, swojego nie oddamy" przypisywane Josipowi Broz Tito. Na samej górze widnieje herb antyfaszystowskiej organizacji AVNOJ;
  • Bramę Północną (Sjeverna Vrata) - powstałą po pierwszym oblężeniu miasta przez Turków;
  • Bramę Południową (Južna Vrata) - archeolodzy odnaleźli tu resztki umocnień z IX wieku.

W przeszłości istniały jeszcze dwie inne bramy, niezachowane do naszych czasów.

!Mury obronne Kotoru
Mury obronne Kotoru

Duże wrażenie robi przysadzista Wieża Kampana (nazywana również cytadelą, obok mostu na rzece Skurdzie) wraz z ciągnącymi się ku wschodowi murami. Na ten odcinek umocnień można wejść - mieści się tu restauracja Citadela. Od strony południowej miasta strzegł (dobrze zachowany) bastion Gurdić.

Największym wyzwaniem jest wejście na szczyt Twierdzy św. Jana. Idąc wzdłuż dawnej drogi, po której niegdyś wciągano na szczyt armaty, będziemy musieli przejść ponad 1500 stopni i dwieście metrów wysokości! Po drodze można odpocząć pod niewielkim kościołem Matki Bożej od Zdrowia (z XVIII-wiecznym ołtarzem).

!Kościół Matki Bożej od Zdrowia w Kotorze
Kościół Matki Bożej od Zdrowia w Kotorze

Wstęp na teren twierdzy jest biletowany (dwa wejścia: południowe: 42°25'25.3"N 18°46'19.3"E północne: 42°25'33.0"N 18°46'19.7"E) - koszt biletu to 8€. [aktualizacja luty 2019] Wycieczka na sam szczyt i zejście zajmuje od 1,5 do 2 godzin.

!Mury obronne Kotoru
Mury obronne Kotoru

Pałace mieszczańskie

Najważniejsze rody rządzące miastem wznosiły na terenie obecnej starówki godne siebie siedziby. Ponad wyszukane zdobnictwo ceniono użyteczność, stąd tutejszym fasadom daleko do barwnych pałaców barokowej Europy. Przy Placu Broni (zaraz za wejściem przez bramę Morską) znajduje się pochodzący z XVII wieku Pałac Książęcy. Tutaj rezydowali weneccy zwierzchnicy Kotoru. W XVIII wieku budowla zmieniła swoja funkcję - zamieszkiwali tu żołnierze i strażnicy murów, umieszczono tu również areszt.

Na placu zobaczymy także Wieżę Zegarową (czasomierz umieścili na niej Francuzi na początku XIX wieku), z przylegającym do niej pręgierzem w kształcie umieszczonej na postumencie piramidy. Nieco na północ mieszczą się dwa inne pałace: Beskuciów i Bizantich. Nad drzwiami tego pierwszego (obecnie mieści się tu Hotel Marija) zachował się rzeźbiony kamienny portal z herbem… Bizantich! Prawdopodobnie został on przeniesiony z sąsiedniej siedziby. Ozdobny balkon zobaczymy na fasadzie barokowo-renesansowego pałacu Prima (Trg od brasna). Inny przykład mieszczańskiej architektury z końca XVI wieku to Pałac Grubonja - należał niegdyś do noszącej to nazwisko bogatej rodziny, która prawdopodobnie przybyła tu z Zadaru. Pewne elementy zdobnicze (wąż, czaszka, mysz i szczur) mogą wskazywać na prowadzoną tu działalność farmaceutyczną. Obok pałacu znajduje się jedno z wejść na teren Twierdzy św. Jana, z zachowanym zabytkowym łukiem i łacińskim napisem informującym że znajdujemy się na głównej drodze do zamku na wzgórzu. W pobliżu katedry św. Tryfona przetrwał Pałac Drago, z zachowanymi elementami stylu gotyckiego (np. zdobienia okna).

!Kotor - Twierdza św. Jana
Kotor - Twierdza św. Jana

Świątynie Kotoru

Niewielka kotorska starówka poza dawnymi pałacami mieści również liczne świątynie. Skrupulatny turysta doliczy się nawet kilkunastu takich przybytków. Do najciekawszych należą:

  • Kościół św. Klary (Trg Sv. Luke) - Nawet jeśli nie jesteśmy zainteresowani zwiedzaniem kościołów do tej świątyni warto wejść ze względu na piękny barokowy ołtarz wyrzeźbiony z marmuru. Został on wykonany przez znanego barokowego rzeźbiarza Francesco Cabianca Penso (jego dzieła zdobią m.in. Wenecję, Duborwnik i Petersburg). Penso znajdował się wtedy u szczytu sławy, a za swe prace otrzymywał wysokie wynagrodzenie. Niestety artysta roztrwonił cały majątek wpadłszy w szpony hazardu. Kościół św. Klary był dawniej połączony z nieistniejącym już klasztorem franciszkańskim. Spuścizną po działalności tego zgromadzenia jest duża zabytkowa kościelna biblioteka.

  • Cerkiew św. Mikołaja (Crkva Svetog Nikole) - Niedaleko kościoła św. Klary wznoszą się dwie cebulaste wieże neobizantyjskiej (albo bizantyjsko-raszkańskiej) Cerkwi św. Mikołaja. Niegdyś mieścił się tu klasztor dominikanów, ale po wkroczeniu wojsk napoleońskich zakonnicy zostali usunięci z zajmowanej siedziby. Budowlę oddano ludności prawosławnej. Całość spłonęła w roku 1896. Obecną cerkiew wzniesiono w latach 1902-1906.

  • Cerkiew św. Łukasza (Crkva Svetog Luka, Trg Sv. Luke) - W centralnym punkcie Placu Świętego Łukasza widnieje niewielka świątynia (z charakterystycznym łukiem na fasadzie), która jest najprawdopodobniej najstarszym kościołem miasta. Do XVII wieku znajdowała się w rękach katolików - potem postanowiono podzielić się świątynią z prawosławnymi: cerkiew otrzymała całość dla siebie, ale jeden z ołtarzy został zarezerwowany dla katolików. Jest to jedna z nielicznych budowli miasta, która nie została uszkodzona przez trzęsienia ziemi w 1979 roku.

  • Kolegiata bł. Katarzyny Czarnogórskiej (nazywana również, kolegiatą św. Hosanny (Ozany) lub sv. Marije od Rijeke) - Kościół pochodzi z XIII wieku i przez dłuższy czas nosił wezwanie Matki Bożej. Sytuacja zmieniła się w XVI wieku kiedy do miasta przybyła bogobojna dziewica Katarzyna (Ozana lub Hosanna), twierdząc że objawił się jej Jezus. Kobieta wstąpiła do zakonu dominikanek i zebrała wokół siebie spore grono katoliczek. Podczas obrony miasta wraz z biskupem Kotoru i księciem Ivanem Bembą zachęcała ludność do obrony. Cieszyła się tak dużą szacunkiem, że gdy zmarła jej ciało obnoszono po całym Kotorze w uroczystej procesji. Dziś spoczywa na terenie kolegiaty w wykonanym w XX wieku sarkofagu. Pobożna zakonnica została beatyfikowana w 1927 roku. Na współcześnie wykonanych drzwiach przedstawiono sceny z życia błogosławionej. W prezbiterium świątyni zachowały się fragmenty fresków.

  • Kościół św. Michała (Sv. Mihaila) - Malutka świątynia niemal ginie pomiędzy przytłaczającymi ją okolicznymi budynkami. Prawdopodobnie wzniesiono ją na ruinach średniowiecznego klasztoru, choć wykopaliska archeologiczne wskazują na istnienie tu jeszcze starszej budowli. Współcześnie w środku działa niewielkie lapidarium, można też obejrzeć częściowo zachowane freski.

!Droga do Starego Miasta w Kotorze
Droga do Starego Miasta w Kotorze

Inne

Wprawdzie nazwa miasta nie pochodzi od kotów, ale jego mieszkańcy wykorzystują ją przy sprzedaży "kocich" pamiątek. W Kotorze działa również muzeum, które gromadzi pocztówki z kotami (Cats Museum: bilet normalny 1€, ulgowy 0,50€ [aktualizacja luty 2019]).

Inna tutejsza placówka muzealna to Muzeum Morskie (Pomorski muzej) z wystawą marynistyczną (bilet normalny 4€, ulgowy 1€ [aktualizacja luty 2019]).


Kilka interesujących budowli przetrwało na terenie dzielnicy Dobrota. Część tutejszych pałaców wymaga natychmiastowego remontu, ale okolica może okazać się dobrym miejscem na znalezienie noclegu.

!Kotor - starówka
Kotor - starówka

Kotor - informacje praktyczne

Wjazd do centrum miasta jest niemożliwy, a znalezienie sensownego parkingu może graniczyć z cudem. W takiej sytuacji warto skorzystać z parkingu przy centrum handlowym Kamelija (Square Mata Petrovića). Ceny nie są tu przesadnie wysokie, a dodatkowo można je obniżyć okazując paragon z jednego z tutejszych sklepów (w środku znajduje się restauracja i spożywcze delikatesy).

Warto przemyśleć wejście na Twierdzę św. Jana - droga jest trudna i wyczerpująca, ale widoki jakie będziemy podziwiać nie mają sobie równych. Jeśli już zdecydujemy się na wejście pamiętajmy o zapasie wody, prawdopodobnie będziemy wspinać się w pełnym słońcu. Zapasy można uzupełnić po drodze (w kilku punktach twierdzy można zakupić napoje), ale musimy się liczyć z mocno zawyżonymi cenami. Wody można nabrać z niewielkiej studni obok jednego z wejść. Podczas podróży uważajmy na podłoże - niektóre z kamieni są wyślizgane, nietrudno o upadek.

!Kotor - widok z Twierdzy św. Jana
Kotor - widok z Twierdzy św. Jana

Istnieją dwie drogi łączące Kotor z centralna częścią kraju - jedna przez góry Lovcen (kilkanaście ostrych zakrętów ale i niezapomniana panorama miasta) oraz druga, okrężna, przez Budvę i Cetynię.

Kotor posiada dobre połączenia autobusowe z innymi miastami Czarnogóry. Dojedziemy tu zarówno z Budvy jak i z Herceg Novi. Wokół Boki Kotorskiej również kursuje kilku przewoźników - przykładowe połączenia z Kotoru do innych miast Czarnogóry znajdziemy chociażby tutaj: link.

Miasto możemy zwiedzić również podczas jednej z wycieczek objazdowych, jakie oferuje się turystom podczas pobytu w Budvie czy Herceg Novi. Wprawdzie ceny są dość przystępne (ok. 15€), ale pamiętać trzeba, że na obejrzenie każdego z odwiedzanych miast biura podróży przygotowują maksymalnie 1,5 godziny.

!Widok na Bokę Kotorską z Twierdzy św. Jana w Kotorze
Widok na Bokę Kotorską z Twierdzy św. Jana w Kotorze

Kotor - noclegi

Baza noclegowa jest stosunkowo dobrze rozwinięta, choć ceny są niestety wyższe od tych w innych częściach kraju. W przypadku dłuższego pobytu w Czarnogórze lepiej zdecydować się chociażby na pobliską Budvę, a do Kotoru wybrać się na jednodniową wycieczkę. Jeśli jednak zdecydujemy się pozostać dłużej w tej czarnogórskiej perełce pamiętajmy, że sprawdza się tu stara zasada: im bliżej do centrum tym drożej.

Dobre położenie (bliskość niewielkiej plaży miejskiej i niewielka odległość od centrum) oraz stosunkowo korzystne ceny oferuje Montenegro Hostel 4U Party (Bokeljskih brigada bb). Obiekt posiada pokoje prywatne ze wspólnymi łazienkami i możliwością wykupienia śniadania.

!Kotor - widok na Stare Miasto
Kotor - widok na Stare Miasto

Prywatnymi łazienkami oraz równie dobrą lokalizacją będziemy mogli cieszyć się w Bjelica Apartments Kotor (Dobrota 24).

Jeśli jednak bardzo zależy nam na spędzeniu nocy na terenie historycznego centrum miasta (a przyznać trzeba, że może się to okazać magiczną przygodą) możemy zdecydować się na trzygwiazdkowy Hotel Marija (Old town 449). W cenie pokoju (prywatne łazienki) otrzymamy śniadanie.

Na niższe ceny możemy liczyć w położonej na północ od miasta Dobrocie (również z zabytkową zabudową). Turyści często polecają Joković Accommodation (Kriva ulica bb, pokoje z łazienkami).

Więcej noclegów w Kotorze.

!Stare Miasto - Kotor
Stare Miasto - Kotor

Ciekawostki o Kotorze

Kotor jako jedno z nielicznych miasta na świecie dwukrotnie znalazł się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Po raz pierwszy w roku 1979 wraz z innymi miejscowościami Boki Kotorskiej, po raz drugi w 2017 roku jako jeden z przykładów weneckich umocnień z przełomu XVI/XVII wieku.

Dwie szczególnie zasłużone dla miasta rodziny to Dabinović i Radimir. Z tego pierwszego rodu pochodzi potentat morski Bozo A. Dabinović, nazywany "Onasisem z Boki Kotorskiej". Wielokrotnie wspomagał swoje miasto między innymi łożąc na utrzymanie tutejszej szkoły morskiej. Z kolei rodzinę Radimir reprezentuje Zoran Radimir - miłośnik tutejszego folkloru, który zgromadził niezwykłą kolekcję etnograficznych pamiątek (prezentowana w kościele św. Michała w Dobrocie).

Kotor - podczas spaceru


Reklama


Zobacz nasze inne artykuły z Czarnogóry