Pompeje: zwiedzanie, historia, ciekawostki

Pompeje (łac. Pompeii, wł. Pompei) to znany na całym świecie symbol starożytności i jednocześnie jeden z najlepiej zachowanych mostów łączących nas z przeszłością. Wybuch Wezuwiusza, będący tragedią dla mieszkańców, umożliwił zachowanie w bardzo dobrym stanie niemal całego średniej wielkości rzymskiego miasta.

Stanowisko archeologiczne Pompejów (wł. Parco Archeologico di Pompei) znajdują się dziś na liście światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO i jest jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji we Włoszech. Pompeje leżą nieopodal Neapolu i możemy je zwiedzić w trakcie jednodniowego wypadu ze stolicy Kampanii.

Pompeje podczas zwiedzania

Wybierasz się do Neapolu?

Neapol

Gdzie spać w Neapolu? Najlepsze dzielnice i przykładowe hotele

Sprawdź nasz przewodnik po dzielnicach Neapolu. Dowiedz się gdzie i w jaki sposób szukać noclegu w stolicy włoskiego regionu Kampania.

Historia

Uważa się, że Pompeje zostały założone w VI wieku p.n.e. przez Osków, lud pochodzący z środkowej Italii. Przez kolejne dziesięciolecia miasto przechodziło po kolei w ręce Greków, Etrusków i Samnitów, a po zawarciu układu z Rzymem pod koniec IV wieku p.n.e. Pompeje zyskały autonomię. Był to kamień milowy umożliwiający rozwój miasta, które stało się w III i II wieku jednym z najważniejszych portów w regionie. Prawdopodobnie w tamtych czasach Pompeje pod względem bogactwa architektury były bardziej zachwycające od samego Rzymu.

W 89 roku p.n.e. w trakcie wojny sprzymierzeńczej (pomiędzy Republiką Rzymską, a konfederacją plemion italskich zwanych sprzymierzeńcami) Pompeje stanęły po stronie sprzymierzeńców. W przegranej wojnie Pompeje odegrały ważną rolę, tracąc jednak przychylność Rzymu. W 80 roku p.n.e., osiem lat po zakończeniu konfliktu, Pompeje zostały zdegradowane do pozycji pozbawionej autonomii rzymskiej kolonii o nazwie "Colonia Veneria Cornelia Pompeianorum”.

Paradoksalnie zmiana ta przyczyniła się to do kolejnego rozkwitu miasta. W tym czasie powstały m.in. łaźnie czy amfiteatr. W I wieku n.e. w Pompejach żyło aż 20 000 mieszkańców, w tym wielu bogatych Rzymian, którzy posiadali tu swoje posiadłości letnie.

Kształt miasta

Prawdopodobnie już na przełomie VI-V wieku cały teren miasta otoczono murami obronnymi. Zachodnia granica Pompejów leżała bezpośrednio przy wodzie (dziś linia brzegowa znajduje się zdecydowanie dalej).

Centralnym punktem miasta było Forum przy którym mieściły się najważniejsze budynki publiczne oraz świątynie. Pompeje były równo poprzecinane przez leżące równolegle do siebie ulice. Wzdłuż ulic ciągnęły się rzędy domów lub budynków użyteczności publicznej (sklepy, restauracje). Pompeje podzielone były na dziewięć stref, z których każda odpowiadała za inną część życia miasta. Przykładem jest dzielnica teatrów, na terenie której znajdowały się Wielki Teatr oraz Odeon.

Większość domów mieszkalnych miało podobny kształt. Centralne pomieszczenie (atrium) było odkryte, a na jego środku znajdowało się Impluvium, czyli zbiornik zbierający wodę deszczową. Wokół atrium rozlokowane były pokoje mieszkalne. Domy bogatszych mieszkańców posiadały więcej pomieszczeń, a czasem nawet olbrzymi ogród lub basen. Zdarzało się, że do domu dobudowywano kolejne piętro. Tutaj jako ciekawostkę warto podać fakt, że miasto posiadało system kanalizacji, a woda była dostarczana akweduktem. Domy w środku były udekorowane mozaikami na podłogach oraz freskami na ścianach - ich ilość oraz rozmiar określały pozycję społeczną rodziny.

Oprócz domów i budynków użyteczności publicznej na terenie miasto znajdowały się m.in. łaźnie, amfiteatr, teatry czy punkty handlowe i restauracyjne. Do dzisiaj zachowały się budynki piekarni oraz barów, które można poznać po piecach (w którym pieczono chleb, ale również protoplastę dzisiejszej pizzy) oraz specjalnych pojemnikach na wodę lub ziarna.

Wybuch Wulkanu

Dzień 24 sierpnia 79 roku zatrzymał historię miasta. W tym dniu nastąpił wybuch oddalonego o około 8 kilometrów wulkanu Wezuwiusz, a miasto zostało całkowicie zasypane wysoką warstwą popiołu i zniknęło z powierzchni ziemi na najbliższych 1700 lat. Wulkan wybuchł niespodziewanie, zasypując miasto rozpalonymi kamieniami z lawy oraz popiołem, a wielu mieszkańców nie zdołało się ewakuować - na miejscu znaleziono dotychczas około 2000 ciał, a według szacunków blisko 30% terenu nadal pozostaje do odkrycia. Niektóre zastygnięte ciała (ludzi oraz zwierzęta) można obejrzeć na wystawie przy Forum).

Przebieg wybuchu znany jest dzięki rzymskiemu żołnierzowi Pliniuszowi Młodszemu, który obserwował wybuch ze swojego statku i następnie opisał przebieg erupcji. Według jego słów w trakcie wybuchu nad wulkanem uniosła się ściana ognia, a dym zasłonił słońce. Erupcja miała trwać trzy dni, a popiół wulkaniczny dotarł aż do Rzymu.

Dzięki zasypaniu miasta popiołem zostało ono w pewien sposób zahibernowane, dzięki czemu w trakcie prac archeologicznych udało się wydobyć wiele dekoracji, takich jak freski czy mozaiki, w niemal nienaruszonym stanie. Podobnie sytuacja wyglądała z zabudowaniami, niektóre z budowli wyglądają tak, tak jakby od wybuchu minął zaledwie dzień.

Przykryte warstwą popiołu miasto pozostawało nienaruszone aż do 1748 roku, gdy to król Karol III Burbon zdecydował się rozpocząć poszukiwania antycznego miasta. Najpierw przeszukano wykopany nieopodal kanał wodny (XVI wiek) - w którym odnaleziono starożytne napisy. Od tego czasu, aż do dziś, trwają prace archeologiczne, które doprowadziły zasypany teren do obecnego kształtu - czyli do odsłonięcia większości antycznego miasta.

Najbardziej wartościowe z odnalezionych fresków oraz mozaik podłogowych zabezpieczono i przewieziono do Narodowego Muzeum Archeologicznego w Neapolu.

Zwiedzanie Pompejów

Zwiedzając Pompeje dobrze jest przygotować sobie wcześniej trasę i mieć ze sobą mapę, chociażby w smartfonie. Niektóre z miejsc są od siebie znacznie oddalone, jak na przykład Amfiteatr i Forum, a większość ulic wygląda podobnie - bardzo łatwo zgubić się w labiryncie przejść i niepotrzebnie stracić czas.

Zwiedzanie zaginionego miasta Pompeje

Będąc na miejscu możemy zakupić przewodnik papierowy lub odebrać darmową mapę. Przewodnik zakupimy w księgarni obok kasy biletowej lub przy dworcu. Przy wejściu od strony Porta Marina (i tylko tam) możemy wypożyczyć przewodnik audio (audioguide) w cenie €8 za osobę lub 13€ za dwie osoby [stan na 2018]. Niestety, podczas wypożyczenia musimy zostawić w zastaw dokument tożsamości i zwrócić przewodnik do 30 minut przed zamknięciem. Alternatywą jest skorzystanie z płatnej aplikacji na telefon Discover Pompeii, która oferuje sześć godzin nagrań. Plusem tego rozwiązania jest to, że aplikację możemy zakupić wcześniej i się z nią zapoznać.

Na miejscu możemy dołączyć do grupy z przewodnikiem w języku angielskim, co kosztuje około 10€ (oczywiście musimy zakupić również bilet wstępu). Wycieczkę z przewodnikiem możemy zarezerwować w punktach informacji przy Porta Marina oraz Piazza Esedra od 9:00 do 14:00 w dni robocze i od 8:30 do 13:30 w weekendy.

Spacerowanie po niektórych uliczkach jest mało wygodne i może okazać się niemożliwe dla wózków dziecięcych. Nie wolno również wnosić ze sobą dużych bagaży. Bagaże oraz wózki dziecięce możemy zostawić przy wejściu.

Mała wskazówka - nie zamykajmy się jedynie na domy i miejsca opisane na mapie czy w przewodnikach. Jeśli mamy więcej czasu spróbujmy zajrzeć do każdego z mijanych budynków - często w środku zobaczymy kawałek pięknego fresku, mozaiki, a czasem nawet mały ogród.

Na teren kompleksu prowadzą trzy wejścia: Porta Marina, Piazza Esedra oraz Piazza Anfiteatro.

Dostęp dla osób z ograniczoną mobilnością - projekt Pompeii for All

Niestety, teren nie jest w całości dostosowany do wizyty osób niepełnosprawnych. Władze parku archeologicznego przygotowały specjalną, trzy i pół kilometrową trasę dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, która prowadzi od Piazza Anfiteatro do świątyni Wenus.

Więcej informacji oraz szczegółową mapę można znaleźć na stronie projektu.

Przygotowanie się do odwiedzin

Teren Pompejów jest ogromny i bez chociaż pobieżnego przygotowania może okazać się trudny do zwiedzenia w krótkim czasie. Jeśli mamy okazję, warto wcześniej odwiedzić Narodowe Muzeum Archeologiczne w Neapolu (Museo Archeologico Nazionale di Napoli), gdzie zobaczymy mozaiki oraz freski przewiezione z Pompejów. W neapolitańskim muzeum obejrzymy też olbrzymią makietę pozwalającą na lepsze wyobrażenie sobie terenu.

Bez względu na wszystko warto wcześniej obejrzeć mapę, np. na stronie Google Maps.

Przed wejściem powinniśmy zaopatrzyć się również w wodę lub inny napój. W ciepły dzień możemy potrzebować płynów przy kilkugodzinnym spacerze.

Pamiętajmy również o odpowiednim nakryciu głowy, w gorące dni temperatura może przekraczać 30 stopni, a większość terenu jest odsłonięta i nie będziemy mieć gdzie się ukryć. Warto również zabrać ze sobą buty na twardej podeszwie, często drogi są wyboiste i bardzo łatwo skręcić nogę.

Kiedy najlepiej odwiedzić Pompeje?

Najwięcej turystów odwiedza Pompeje w weekendy, święta oraz pierwszą niedzielę miesiąca, gdy wejście jest darmowe. W sezonie letnim turystów również jest więcej niż zwykle. Jeśli mamy taką możliwość, odwiedźmy wykopaliska w tygodniu.

Liczba turystów zwiększa się w ciągu dnia, najlepiej więc zacząć z samego rana zaraz po otwarciu. Najwięcej turystów znajduje się zawsze w okolicy Forum oraz innych ważnych budynków. Jeśli zdecydujemy się trochę zboczyć z trasy to bardzo możliwe, że nawet w szczycie sezonu będziemy sami w niektórych miejscach.

Ile czasu poświęcić na zwiedzanie Pompejów?

Ciężko odpowiedzieć na to pytanie w sposób uniwersalny. Naszym zdaniem minimalny czas na zwiedzenie stanowiska archeologicznego to 3 godziny. Mając tyle czasu powinniśmy być w stanie z mapą i trzymając odpowiednie tempo obejrzeć wszystkie najważniejsze budowle.

Jeśli jednak chcemy samodzielnie pochodzić po uliczkach i pozaglądać również do zwykłych domów powinniśmy zaplanować około 4-5 godzin. Niektórzy jednak spędzają w Pompejach cały dzień i jest im mało!

Wybrane budowle i budynki. Co warto zobaczyć?

Poniżej przygotowaliśmy opis kilku wybranych zabytków oraz atrakcji, które zobaczycie podczas zwiedzania stanowiska archeologicznego. W nawiasie użyliśmy oryginalnej nazwy, dzięki czemu każdy z obiektów można łatwo znaleźć i oznaczyć na mapie.

Uwaga! Pamiętajmy, że nie wszystkie budynki będą zawsze możliwe do zwiedzenia - niektóre z nich mogą być remontowane lub zamknięte z powodu prac historyków lub archeologów.

Forum (Foro Civile di Pompei)

Najważniejsze miejsce w mieście, to tutaj mieściły się najważniejsze urzędy i świątynie, i toczyło się życie publiczne.

Świątynia Apollina (Tempio di Apollo)

Jedna z najlepiej zachowanych świątyń starożytnych w Pompejach, poświęcona greckiemu i rzymskiemu bogu Apollinowi. Znajduje się przy wschodnim boku Forum.

Budynek świątyni wzniesiono na podwyższeniu. Przed budowlą stały ołtarz oraz kolumna, na której wcześniej znajdował się zegar słoneczny. Świątynia otoczona była kolumnadą.

Wielki Teatr (Teatro Grande)

Jednym z najbardziej imponujących pompejańskich zabytków jest mieszczący blisko 5000 widzów teatr, który wzniesiono w III wieku p.n.e. na naturalnym wzgórzu. Jego obecny kształt jest efektem przebudowy z II wieku p.n.e.. Jest to najstarszy z zachowanych teatrów rzymskich.

Obiekt ma kształt podkowy, czym różni się od budowli wznoszonych w kolejnych wiekach, które miały bardziej półkolisty kształt.

Odeon (Mały teatr)

Odeon zbudowano tuż obok Wielkiego Teatru. Mimo że nie imponuje rozmiarem, to potrafi zachwycić swoim układem.

Budowlę wzniesiono w 80 roku p.n.e. i mógł pomieścić do 1500 widzów.

Świątynia Izydy (Tempio di Iside)

Świątynia Izydy znajduje się tuż obok Odeonu oraz Wielkiego Teatru. Wzniesiono ją w II wieku p.n.e. i jest to jedna z najlepiej zachowanych budowli na terenie stanowiska archeologicznego.

Amfiteatr (Anfiteatro di Pompei)

Pompejski Amfiteatr jest najstarszym zachowanym rzymskim amfiteatrem na świecie zbudowanym z kamienia (wcześniej budynki tego typu były drewniane). Warto w tym miejscu wspomnieć, że rzymskie Koloseum powstało powstał blisko 100 lat później.

Budowa amfiteatru zakończyła się w 80 roku p.n.e.. Trybuny areny mogły pomieścić około 20 000 widzów. Nie jest on jednak tak duży jak jego odpowiednik w Rzymie i osoby znające go z filmu “Pompeje” mogą czuć się trochę zawiedzione.

Amfiteatr możemy zwiedzić i swobodnie pospacerować po arenie, a także przejść korytarzami.

Naprzeciwko Amfiteatru znajduje się kawałem zielonego terenu należący do Gimnazjonu (Gymnasium). Odbywały się tu zawody sportowe, a na środku znajdował się basen.

Porta Marina

Najbardziej imponująca z siedmiu bram wjazdowych do miasta. Przechodząc przez bramę łatwo wyobrazić sobie jak olbrzymia była fortyfikacja antycznego miasta. Tuż za bramą znajduje się świątynia Wenus.

Porta Marina łączyła miasto ze znajdującym się obok portem.

Dom Loreiusa Tiburtinusa (Casa di Ottavio Quartione)

Jeden z najbardziej imponujących domów. Budowla wyróżnia się wieloma pokojami, ogromnym ogrodem oraz zachowanymi malowidłami.

Dom Fauna (Casa del Fauno)

Nazwa tego imponującego domu wzięła się od niewielkiej rzeźby z brązu przedstawiającej Fauna, bożka płodności i lasów górskich, a także opiekuna pasterzy.

Posąg tańczącego Fauna służył jako dekoracja impluvium (pojemnika zbierającego wodę deszczową). Obecnie w Pompejach zobaczymy jego kopie, a oryginał znajduje się w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Neapolu.

Dom Fauna, z powodu swojego rozmiaru oraz dopracowania szczegółów, uważany jest za jeden z najważniejszych przykładów antycznej architektury prywatnej posiadłości. W domu tym odnaleziono pozostałość po monumentalnej mozaice przedstawiającej Aleksandra Wielkiego oraz Dariusza III w trakcie bitwy pod Issos. Obecnie zobaczymy ją w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Neapolu.

Dom Wettiuszów (Casa dei Vettii)

Niewielki, lecz bogato zdobiony dom, w którym mieszkali dwaj bogaci kupcy.

W środku zobaczymy przepiękne i świetne zachowane kolorowe freski, oraz perystyl z ogrodem i kolumnami.

Dom antycznych polowań (Casa della Caccia Antica)

Kolejny z domów, w którym zobaczymy zachowane w dobrym stanie malowidła ścienne. W tym przypadku freski nawiązują tematem do polowań, stąd obecne nazwa budynku.

Łaźnie

Na terenie Pompejów znajdziemy trzy przykłady łaźni rzymskich. Najlepiej zachowane z nich znajdują się kawałek za Forum (Terme del Foro). W środku wyglądają na nienaruszone i są w całości przykryte dachem. Niestety, łatwo je przegapić, ponieważ wejście do nich jest niepozorne.

Pozostałe łaźnie to Łaźnie Centralne (słabiej zachowane) oraz łaźnie Stabiana (z ciekawymi dekoracjami).

Dom Tajemnic (Villa dei Misteri)

Rzymska willa z II wieku p.n.e.. Znajduje się kawałek poza murami i wymaga dłuższego spaceru. Budynek zachował się w bardzo dobrym stanie, w środku znaleziono wiele wspaniałych malowideł.

Dom Chirurga (Casa del Chirurgo)

Po drodze do Villa dei Misteri miniemy Dom Chirurga, czyli najstarszy oraz jeden z najsłynniejszych domów w całych Pompejach. Obecna nazwa wzięła się od antycznych sprzętów chirurgicznych znalezionych w środku.

Dom Menandro (Casa del Menandro)

Jeden z większych domów, i odkryty stosunkowo niedawno, bo w latach 1926-1932. Zajmował obszar 1800 metrów kwadratowych i był prawdopodobnie zamieszkały przez Quintusa Poppaeusa Sabinusa. W pomieszczeniach zachowało się wiele fresków. W środku zobaczymy też ogród otoczony portykami z kolumnami w stylu doryckim.

Zwiedzanie Pompei

Dojazd do Pompejów

Dojazd z Neapolu komunikacją publiczną

stan na luty 2020

Do Pompejów z Neapolu dojedziemy kolejką podmiejską Circumvesuviana. Jej stacja początkowa to Napoli Porta Nolana i to na nią sugerujemy się udać. Druga i lepiej znana ze stacji to Napoli Garibaldi, ale na niej (zwłaszcza w sezonie letnim) potrafią gromadzić się niezliczone tłumy. Jeśli będziemy ruszać ze stacji Napoli Garibaldi pamiętajmy, że stacja Circumvesuviana znajduje się poniżej głównego poziomu dworca - na dół zejdziemy schodami z głównej hali.

Powinniśmy wsiąść w pociąg w kierunku Sorrento i wysiąść na stacji Pompei Scavi (Villa Misteri). Po wyjściu z dworca skręcamy w prawo i udajemy się do bramy Porta Marina.

Czas przejazdu to około 30 minut. Do przejechania mamy około 20 stacji. Koszt biletu to 2,60€. Bilety kupimy w okienku na stacji.

Rozkład jazdy kolejki Circumvesuviana do Sorrento dostępny jest w wygodnej formie na tej stronie (uwaga! na rozpisce nie ma wszystkich stacji pośrednich) lub na oficjalnej stronie tutaj. W drugim przypadku klikamy ORARIO TRENI i następnie pobieramy interesujący nas rozkład.

Istnieje również możliwość wejścia z drugiej strony, od bramy Piazza Anfiteatro. Musimy wtedy skorzystać z linii jadącej do Poggiomarino i wysiąść na stacji Pompei (Santuario). Przystanek jest tuż obok sanktuarium Santuario della Beata Vergine del Rosario.

Dojazd samochodem

Jeśli wypożyczyliśmy samochód lub przyjechaliśmy własnym z Polski powinniśmy skorzystać z autostrady A3 w kierunku Salerno i zjechać z autostrady przy zjeździe Pompei Ovest.

Pompeje - bilety

stan na luty 2020

  • bilet pojedynczy: 16€,
  • bilet ulgowy dla osób w wieku 18-24: 2€,
  • karnet na trzy stanowiska archeologiczne (Pompeje, Oplontis, Boscoreale): 18€ [ważny 3 dni].

Osoby poniżej 18 roku życia wchodzą za darmo.

Aktualne ceny można sprawdzić na oficjalnej stronie.

Uwaga! Przed wejściem na teren stanowiska archeologicznego oraz w okolicy dworca kolejki Circumvesuviana grasują naciągacze, którzy próbują oszukiwać turystów i namówić ich na zakup droższej wejściówki. Najlepiej ich ominąć i udać się wprost do kasy.

Pompeje - dni i godziny otwarcia

stan na luty 2020

od 1 kwietnia do 31 października

  • poniedziałek - piątek: 9:00 do 19:30 (ostatnie wejście o 18:00),
  • sobota i niedziela: 8:30 do 19:30 (ostatnie wejście o 18:00),

od 1 listopada do 31 marca

  • poniedziałek - piątek: 9:00 do 17:00 (ostatnie wejście o 15:30),
  • sobota i niedziela: 8:30 do 17:00 (ostatnie wejście o 15:30).

Stanowisko archeologiczne jest zamknięte: 1 maja, 25 grudnia oraz 1 stycznia

Aktualne dni i godziny otwarcia można sprawdzić na oficjalnej stronie.

Wejście z kartą ArteCard

stan na luty 2020

Jeśli planujemy odwiedzić więcej atrakcji i korzystać z komunikacji miejskiej warto zastanowić się nad zakupem karty Campania ArteCard. Wersja 3 dniowa kosztuje 32€ (25€ dla uczniów i studentów), i zapewnia wejście do dwóch atrakcji za darmo, oraz do kolejnych ze zniżką (do 50%). Umożliwia również korzystanie z komunikacji miejskiej w Neapolu oraz z linii Circumvesuviana.

Co ciekawe, karta 7 dniowa kosztuje zaledwie 2€ więcej (34€) i umożliwia darmowe wejście aż do 5 atrakcji. Niestety, w przypadku karty ważnej 7 dni nie mamy możliwości korzystania z komunikacji publicznej i musimy dodatkowo uwzględnić koszty przejazdów.

Dokładne informacje o wariantach kart znajdziecie na oficjalnej stronie.


Reklama