Valle dei Templi (Dolina Świątyń) w Agrigento - zwiedzanie, historia i informacje praktyczne

Jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych całej Sycylii i jednocześnie jednym z najważniejszych śladów istnienia Wielkiej Grecji (Magna Graecia) jest Dolina Świątyń (Valle dei Templi).

Przed powstaniem i rozwojem Republiki Rzymskiej (później Cesarstwa Rzymskiego) to właśnie greckie kolonie były najważniejszymi ośrodkami w południowej części dzisiejszych Włoch. Dziś wszystkie z nich zaliczane są do Wielkiej Grecji (Magna Graecia), warto jednak pamiętać, że były one niezależne od siebie i od miast greckich.

Stanowisko archeologiczne znajduje się około trzy kilometry od współczesnego centrum Agrigento. Dolina to jednak niezbyt precyzyjnie określenie, zabytki znajdują się bardziej na lekkim wzniesieniu. Dolina Świątyń została w 1997 roku wpisana na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

!Świątynia Kastora i Polluksa - Dolina Świątyń w Agrigento (Valle dei Templi)
Świątynia Kastora i Polluksa - Dolina Świątyń w Agrigento (Valle dei Templi)

Więcej zdjęć w: Galeria zdjęć z Valle dei Templi (Dolina Świątyń) i Muzeum Archeologiczne w Agrigento.

Krótka historia

Kolonię o nazwie Akragas stworzyli prawdopodobnie w 581 roku p.n.e. greccy koloniści z Krety i Rodos. Ci sami, którzy wiek wcześniej założyli inny prężny ośrodek o nazwie Gela.

Akragas prężnie się rozwijało i w ciągu jednego wieku stało się z jedną z najważniejszych greckich kolonii. W historii zapisali się szczególnie dwa tyrani - Falaris (rządził od 570 do 554) i Teron (488-472). Falaris był pierwszym tyranem Akragasu i zaczynał jako zwykły urzędnik odpowiedzialny za budowę świątyni Zeusa. Jako tyran zasłynął jako pomysłodawca wymyślnego narzędzie tortur - byka z brązu. Przeciwników władcy umieszczano wewnątrz byka i zaczynano podgrzewać. Torturowany w pewnym momencie zaczynał wrzeszczeń z bólu tak głośno, że brzmiało to niczym prawdziwy ryk zwierzęcia.

Drugi z tyranów, Teron, zasłynął zwycięstwem w 480 roku p.n.e. nad Kartagińczykami w bitwie pod Himerą. Za jego rządów Akragas zyskało miano jednego z najważniejszych greckich ośrodków, głównie dzięki ambitnej rozbudowie i nowym pomysłom infrastrukturalnym. Świątynie będące dziś największą ozdobą stanowiska archeologicznego znajdowały się po południowej stronie antycznego miasta. Dzielnica mieszkalna oraz świątynie otoczone były długim murem obronnym.

!Nekropolie w Dolinie Świątyń (Valle dei Templi)
Nekropolie w Dolinie Świątyń (Valle dei Templi)

Kresem dynamicznego rozwoju Akragas był 406 rok p.n.e., kiedy to Kartagińczycy przez wiele miesięcy oblegali miasto i finalnie niemal zrównali je z ziemią. Akragas już nigdy nie odzyskało dawnej świetności. Przez kolejne dwa wieki miasto było niszczone podczas walk Greków z Kartagińczykami i Kartagińczyków z Rzymianami (w trakcie obu wojen punickich).

W 210 p.n.e. Akragas finalnie znalazło się w rękach Rzymian. Ci przemianowali je na Agrigentum i odbudowali. W trakcie odbudowy postawiono na nowo także świątynie, w których od tego momentu wyznawano bogów rzymskich.

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego teren antycznego Agrigento zaczął popadać w ruinę i był wielokrotnie niszczony - zarówno przez trzęsienia ziemi jak i przez ludzi szukających łatwego źródła materiałów budowlanych.

Dolina Świątyń w Agrigento (Valle dei Templi)

Zabytki

Najważniejszymi zabytkami obszaru archeologicznego są ruiny doryckich świątyń. Oprócz nich zobaczymy jeszcze kilka innych struktur, które wykorzystywano w czasach późniejszych.

Poza świątyniami Concordii i Junony reszta nie zachowała się niestety w dobrym stanie. Wpływ na to miała burzliwa historia regionu i występujące na przestrzeni wieków trzęsienia ziemi. Część ze świątyń zbudowano w czasach greckich i odbudowano podczas panowania Rzymian. Nazwy świątyń są współczesne i nawiązują w większości do mitologii rzymskiej. Sami historycy nie mają jednak pewności, czy na pewno wszystkie z nich są poprawne. Świątynie skierowane były w stronę wschodnią. W czasach antycznych wierzono, że wschód słońca symbolizuje światło i życie.

Duże zasługi dla Valle di Templi miał sycylijski historyk i dominikanin Tommaso Fazello, który w XVI wieku odkrył na nowo świątynie Zeusa i miał duży udział w zachowaniu greckiego dziedzictwa dla kolejnych pokoleń.

Zabytki na terenie Valle dei Templi:

  • Świątynia Concordii - jedna z najlepiej zachowanych świątyń greckich na świecie. Wzniesiono ją około 430 roku p.n.e. Budowla ma długość około 42 metrów i szerokość około 20 metrów. Świątynie w 597 roku zamieniono na chrześcijańską bazylikę - San Gregorio delle Rape. Dopiero w 1743 roku świątynia została włączona w poczet zabytków narodowych. Kilkadziesiąt lat później rozebrano chrześcijańskie dodatki i przywrócono budowli dawną świetność. Na pewno dzięki praktycznemu wykorzystaniu antycznej struktury zachowała się ona do dziś w tak dobrym stanie. Warto podkreślić, że nazwa świątyni pochodzi z XVI wieku i nawiązuje do inskrypcji znalezionej nieopodal, która nie musiała mieć żadnego związku ze świątynia. Nie ma żadnych innych śladów po tym jak świątynia nazywana była w czasach antycznych.

!Świątynia Concordii - Dolina Świątyń w Agrigento (Valle dei Templi)
Świątynia Concordii - Dolina Świątyń w Agrigento (Valle dei Templi)
  • Świątynia Junony - jedna z dwóch najlepiej zachowanych świątyń na obszarze Valle dei Templi. Wybudowano ją na wysokości 120 metrów n.p.m. i składała się z trzech pomieszczeń otoczonych kolumnadą. Zbudowano ją prawdopodobnie pomiędzy 450 i 440 rokiem p.n.e. W 406 roku p.n.e. zburzona przez Kartagińczyków i odbudowana już za czasów rzymskich. Do dziś stoi 30 kolumn. Świątynia w czasach greckich poświęcona była Herze, patronce małżeństw, i to właśnie w środku odbywała się część ceremonii ślubnej.

  • Świątynia Zeusa Olimpijskiego - z jednej z największych świątyń antycznego świata zostały dziś jedynie podstawy, fragmenty elementów oraz telamony. Jeden telamon leży przy świątyni, drugi stoi pionowo w Muzeum Archeologicznym. Ich wysokość to ponad 7 metrów. Sama budowla miała 113 metrów długości i 56 metrów szerokości. Jako jedyna ze świątyń w Akragas miała nieparzystą liczbę przednich kolumn - było ich 7. Świątynię wzniesiono na część zwycięstwo nad Kartagińczykami w 480 roku p.n.e.

!Leżący atlas ze Świątyni Zeusa Olimpijskiego w Dolinie Świątyń (Valle dei Templi)
Leżący atlas ze Świątyni Zeusa Olimpijskiego w Dolinie Świątyń (Valle dei Templi)
  • Świątynia Heraklesa - prawdopodobnie w czasach antycznych była to jedna z najbardziej imponujących świątyń greckich. Dziś z 38 oryginalnych kolumn zachowało się zaledwie 9. Kolumnada budowli była długa na 15 kolumn. Świątynia ozdobiona była rzeźbami, fragment jednej z nich możemy zobaczyć w Muzeum Archeologicznym.

  • Nekropolie łukowe (arcosolia) wykute w antycznych murach już w czasach bizantyjskich. Nekropolie i mury ciągną się przez dłuższy kawałek, z prześwitów możemy popatrzeć na okolicę.

  • Grotta Fragapane - wczesnochrześcijańskie katakumby/hypogeum stworzone w dawnych cysternach z czasów greckich. Cysterny połączone są przejściami i można pomiędzy nimi spacerować wydzieloną trasą. Zejście do katakumb znajdziemy nieopodal Villa Aurera. W ogrodach Villa Aurea zobaczymy również fragment innych podziemnych nekropolii.

  • Mauzoleum Terona - ta intrygująca konstrukcja według legend była grobowcem słynnego tyrana. Według historyków monument ten jest młodszy i postawili go Rzymianie w celu upamiętnienia kilkudziesięciu tysięcy poległych w trakcie oblężenia miasta w 262 roku p.n.e. podczas I wojny punickiej. Z poziomu stanowiska archeologicznego struktura widoczna jest jedynie z oddali.

  • Świątynia Kastora i Polluksa - z tej świątyni zachowały się zaledwie cztery kolumny połączone ze sobą fryzem. Obok możemy zobaczyć podstawę innej świątyni, z której nie zachowała się jednak żadna kolumna.

Na terenie obszaru archeologicznego możemy zobaczyć majestatyczną rzeźbę autorstwa Igora Mitoraja, artysty polskiego pochodzenia, który zasłynął z prac nawiązujących do czasów antycznych.

!Rzeźba autorstwa Igora Mitoraja w Dolnie Świątyń w Agrigento (Valle dei Templi)
Rzeźba autorstwa Igora Mitoraja w Dolnie Świątyń w Agrigento (Valle dei Templi)

Poza historycznymi murami miasta, na południe od Doliny Świątyń, znajdowało się antyczne sanktuarium do którego udawali się chorzy liczący na pomoc. Z sanktuarium zachowały się ruiny niewielkiej Świątyni Asklepiosa (wł. Tempio di Esculapio). W swoich zapiskach z Sycylii o świątyni wspominał rzymski polityk Cyceron. Dziś z budowli zachowały się fragmenty ścian i podstawy.

Muzeum Archeologiczne

Mniej więcej kilometr przed stanowiskiem archeologicznym stworzono Muzeum Archeologiczne (Museo Archeologico Regionale "Pietro Griffo" of Agrigento). Placówka jest bardzo nowoczesna i warto ją odwiedzić przed wybraniem się do samego stanowiska archeologicznego.

W środku zobaczymy m.in.: znaleziska z grobowców (np. wazy i monety), znaleziska z sanktuariów i świątyń (np. figurki) i pomieszczenia poświęcone świątyni Zeusa.

!Makieta Świątyni w Muzeum Archeologicznym w Agrigento
Makieta Świątyni w Muzeum Archeologicznym w Agrigento

Szczególnie warte uwagi są te ostatnie. W środku stworzono makietę oraz postawiono pionowo oryginalnego telamona/atlasa będącego częścią świątyni Zeusa. Jego rozmiar onieśmiela, szczególnie gdy uświadomimy sobie, że miał on prawdopodobnie wysokość zaledwie połowy kolumny. W muzeum spędzimy około 1 do 2 godzin. Muzeum dostosowane jest do osób z ograniczoną mobilnością.

!Muzeum Archeologiczne w Agrigento - atlas / telamon ze Świątyni Zeusa Olimpijskiego w Valle dei Templi (Dolina Świątyń)
Muzeum Archeologiczne w Agrigento - atlas / telamon ze Świątyni Zeusa Olimpijskiego w Valle dei Templi (Dolina Świątyń)

Muzeum zbudowano w miejscu, gdzie znajdował się obszar antycznego miasta i klasztor Cystersów już w czasach nowożytnych. Po drugiej stronie ulicy zobaczymy ruiny fundamentów rzymskiej dzielnicy mieszkalnej, a niemal do samego muzeum przylega struktura podobna do teatru. Był to Ekklesiasterion, czyli miejsce, gdzie cyklicznie odbywały się demokratyczne zgromadzenia decydujące o losie miasta. W czasach świetności zasiadało tu nawet 3000 osób rozmieszczonych w 22 rzędach. Teren rzymskiej dzielnicy mieszkalnej nie zawsze jest udostępniony dla zwiedzających, możemy jednak popatrzeć na wykopaliska z poziomu ulicy.

!Kościół św. Mikołaja stojący przed Muzeum Archeologicznym w Agrigento
Kościół św. Mikołaja stojący przed Muzeum Archeologicznym w Agrigento

Przy muzeum stoi Kościół św. Mikołaja (Chiesa di San Nicola). Świątynia powstała w XII wieku jako część zakonu Cystersów. W środku zobaczyć możemy też XVI-wieczne freski oraz dobrze zachowany sarkofag z II lub III wieku z czasów rzymskich. Sarkofag tak dobrze naśladuje styl grecki, że na początku uważany był za zabytek z czasów Wielkiej Grecji. Niestety, kościół nie zawsze jest otwarty i wielu turystów odbija się od zamkniętych drzwi. Wejść do środka można raczej w pierwszej połowie dnia, do godziny 13:00 lub przed (i po) niedzielnej mszy.

Muzeum Archeologiczne powstało na wzgórzu z którego dobrze widać oddaloną Dolinę Świątyń.

!Fragment ekspozycji w Muzeum Archeologicznym w Agrigento
Fragment ekspozycji w Muzeum Archeologicznym w Agrigento

Ogród Kolymberta

Na obszarze stanowiska archeologicznego znajdziemy dość oryginalną atrakcję - ogród botaniczny Kolymberta (wł. Il Giardino della Kolymbetra). Ogród znajduje się w naturalnej dolinie, którą w przeszłości przechodził akwedukt, poniżej poziomu stanowiska archeologicznego. Zejście do środka jest niestety dodatkowo płatne - cena to 5€. Wejście znajduje się na zachód od świątyni Kastora i Polluksa.

W ogrodzie oprócz roślin (m.in. migdałowce i cytrusy) możemy zobaczyć też nieliczne pozostałości po sztucznym basenie zbudowanym za czasów Terona. Basen miał długość ponad kilometra i do jego budowy zaciągnięto Kartagińczyków pojmanych po bitwie pod Himerą z 480 roku p.n.e. Nowy zbiornik otoczony bujną roślinnością był prawdopodobnie miejscem odpoczynku dla mieszkańców.

Zwiedzanie

Cały obszar stanowiska archeologicznego udostępniony jest do zwiedzania. Przed przyjazdem powinniśmy nastawić się na dość dużo chodzenia - pomiędzy dwoma oddalonymi najdalej od siebie świątyniami jest około 1,7 kilometra w linii prostej. Spokojnie możemy spędzić na miejscu do kilku godzin.

Obszar podzielony jest na część część zachodnią i wschodnią. Część wschodnia powoli pnie się w górę i to na jej końcu znajdziemy dwa najlepiej zachowane budynki - świątynie Concordii i świątynie Junony. Pomiędzy oboma obszarami możemy przemieszczać się specjalnym przejściem.

W kasach w 2017 roku nie można było otrzymać mapek. Te można było zakupić w prywatnych stoiskach niedaleko wejścia. Biorąc pod uwagę rozmiar stanowiska archeologicznego warto przed przyjazdem zapoznać się z jego układem.

Planując godziny odwiedzin Valle dei Templi powinniśmy pamiętać, że praktycznie całe stanowisko archeologiczne jest odsłonięte. W południe żar może być nieznośny. Jeśli mamy taką możliwość to warto najpierw odwiedzić Muzeum Archeologiczne i miasto, a dopiero później stanowisko archeologiczne. Za takim rozwiązaniem przemawia też to, że świątynie pięknie wyglądają o zachodzie słońca, a w ciemności są podświetlane i wyglądają całkiem inaczej niż w świetle dziennym.

Uwaga! Dni i godziny otwarcia oraz ceny mogą ulec zmianie

!Dolina Świątyń w Agrigento (Valle dei Templi)
Dolina Świątyń w Agrigento (Valle dei Templi)

Wejścia i kasy biletowe

Do Doliny Świątyń prowadzą dwa wejścia. Po stronie zachodniej wejście znajdziemy przy Porta Quinta (Valle Dei Templi Porta Quinta, położenie: 37.288911, 13.581720), a po stronie wschodniej niedaleko świątyni Junony (Ingresso e biglietteria Valle dei Templi - Tempio di Giunone, położenie: 37.289737, 13.600011).

Przy kasach znajdują się płatne parkingi - cena 3€ od samochodu. Turyści parkują też wzdłuż drogi, w takim wypadku można jednak otrzymać mandat.

Bilety

Stanowisko archeologiczne

  • Bilet dla osoby dorosłej - 10€
  • Bilet dla osób 18-25 lat (obywateli UE) - 5€
  • Bilet dla osób poniżej 18 roku życia (obywateli UE) - darmowy

Muzeum Archeologiczne

  • Bilet dla osoby dorosłej - 8€
  • Bilet dla osób 18-25 lat (obywateli UE) - 4€
  • Bilet dla osób poniżej 18 roku życia (obywateli UE) - darmowy

Bilet łączony stanowisko archeologiczne + Muzeum Archeologiczne

  • Bilet dla osoby dorosłej - 13,50€
  • Bilet dla osób 18-25 lat (obywateli UE) - 7€
  • Bilet dla osób poniżej 18 roku życia (obywateli UE) - darmowy

Dni i godziny otwarcia

Stanowisko archeologiczne otwarte jest codziennie od 8:30 do 19:00. Wejście możliwe jest do 30 minut przed zamknięciem.

W wakacje Dolina Świątyń możliwa jest do zwiedzania także wieczorem - od 19:00 do 22:00 można zakupić bilety, a do 23:00 trzeba opuścić teren. W weekendy wieczorne wejście przedłużone było o godzinę. Świątynie wieczorem są podświetlane. W 2017 nocne wejście możliwe było od połowy lipca do połowy września).

Muzeum Archeologiczne otwarte jest od poniedziałku do soboty od 9:00 do 19:00. W niedzielę i święta muzeum otwierane jest jedynie od 9:00 do 13:00.

Dojazd

Jeśli przyjechaliśmy samochodem możemy zaparkować na jednym z parkingów obok kas biletowych.

Do obszaru archeologicznego dojedziemy również regularnie kursującym autobusem komunikacji miejskiej spod każdego z dworców w centrum Agrigento (kolejowego i autobusowego). Linie 1 i 2 (LINEA 1 i LINEA 2) dowiozą nas niedaleko wejścia do świątyni i do Muzeum Archeologicznego.

Rozkłady i mapy znajdziemy na oficjalnej stronie miejskiego przewoźnika pod tym adresem (po włosku) . Po kliknięciu w trasę wyświetli się rozkład.

Bilety zakupimy w kioskach (umiejscowionych czasem wewnątrz barów) oznaczonych T (od Tabaccheria). Bilety musimy skasować po wejściu.

Z miasta do Valle dei Templi dojdziemy też pieszo. Trasa nie jest przyjemna i czeka nas trochę krętych uliczek i spacerowania góra/dół, a wszystko to wzdłuż ruchliwych dróg. Po zmroku trasa nie jest w ogóle oświetlona i nie polecamy powrotu pieszego do centrum Agrigento.


Reklama


Zobacz nasze inne artykuły z miasta Agrigento

Zobacz nasze inne artykuły z Włoch