Cytadela w Victorii (Gozo): zwiedzanie historycznej twierdzy

Cytadela (malt. Iċ-Ċittadella, nazywana też Gran Castello) w Victorii to silnie ufortyfikowana twierdza, którą wzniesiono w samym sercu wyspy Gozo.

Dawniej jej podstawowym zadaniem była obrona mieszkańców przed najeźdźcami, a dziś pełni funkcję miasta-muzeum oraz największej atrakcji turystycznej na wyspie.

!Widok na Katedrę z murów Cytadeli na Gozo
Widok na Katedrę z murów Cytadeli na Gozo

Cytadela w Victorii może być porównywana z Mdiną, ufortyfikowanym miastem leżącym na Malcie. Oba miejsca różnią się jednak od siebie pod względem architektury oraz planu: Cytadela jest o wiele mniejsza i służyła jako schronienie podczas oblężenia, podczas gdy Mdina od początku była pełnoprawnym miastem.

!Cytadela (Gozo, Malta) - widok na Plac Katedralny
Cytadela (Gozo, Malta) - widok na Plac Katedralny

Historia: od starożytnej osady do ufortyfikowanej twierdzy

Wzgórze na którym powstała Cytadela było zamieszkane już w czasach prehistorycznych. Wykorzystywali je również starożytni mieszkańcy wyspy - zarówno Fenicjanie, jak i ich następcy Rzymianie, którzy zbudowali na wzgórzu miasto Gaúlos.

Rzymianie wznieśli na szczycie wzgórza świątynię poświęconą bogini Junonie. Na fragmenty tego starożytnego miejsca kultu natrafiono podczas budowy katedry. Na przestrzeni wieków na terenie Cytadeli odnaleziono różne antyczne pozostałości, które możemy obejrzeć w Muzeum Archeologii oraz Muzeum Katedralnym.

!Stare więzienie - Cytadela, Gozo, Malta
Stare więzienie - Cytadela, Gozo, Malta

Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego wojska rzymskie porzuciły miasto i wycofały się z wyspy. Strategiczne położenie wzgórza doceniono także w średniowieczu i na ruinach starożytnego miasta wzniesiono zamek. Nie ma pewności kiedy do tego doszło, jednakże pierwsze wzmianki odnaleziono w dokumentach datowanych na 1241 rok. Formę cytadeli (otoczonego murami miasta) wzgórze nabrało w czasach panowania władców aragońskich, którzy rządzili wyspą od 1283 roku aż do przybycia szpitalników. Z okresu aragońskiego pochodzą zachowane do naszych czasów średniowieczne mury po północnej stronie cytadeli.

Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta
Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta
Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta

W momencie przybycia joannitów na wyspę Cytadela znajdowała się w kiepskim stanie, a jej fortyfikacje nie umożliwiały przetrwania długiego oblężenia. W 1551 roku na Gozo wylądowali Osmanowie i po kilku dniach zdobyli miasto.

W trakcie najazdu tureckiego wszyscy mieszkańcy wyspy (około 5000-6000 osób) schronili się w murach Cytadeli, która na ich nieszczęście szybko upadła. Przed wkroczeniem najeźdźców do miasta zbiec zdołało zaledwie kilkuset z nich - szczęśliwcy uciekli schodząc bezpośrednio po wysokich murach. Pozostałych, z wyjątkiem kilkudziesięciu starców, zakuto w łańcuchy i wysłano do niewoli.

Zwiedzanie Muzeum Folkloru - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta
Zwiedzanie Muzeum Folkloru - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta

Szpitalnicy potrafili wyciągać lekcję ze swoich porażek. W latach 1599-1603 rozpoczęli ambitny projekt przebudowy Cytadeli i praktycznie na nowo wznieśli mur otaczający twierdzę (z wyłączeniem północnej części, która przetrwała w średniowiecznej formie).

Inwazja turecka z połowy XVI wieku odcisnęła jednak mocne piętno na następnym stuleciu funkcjonowania Gozo. Na co dzień na wyspie przebywało niewielu mieszkańców. Co więcej, zgodnie z prawem aż do 1637 roku wszyscy pozostający na Gozo musieli spędzać noc w murach Cytadeli.

!Podczas zwiedzania Muzeum Folkloru - Victoria, Gozo, Malta
Podczas zwiedzania Muzeum Folkloru - Victoria, Gozo, Malta

Wokół twierdzy przez stulecia rozwinęło się miasto nazywane Rabatem, które pełni dziś funkcję stolicy Gozo. Dzisiejsza nazwa stolicy - Victoria - została nadana w hołdzie brytyjskiej królowej Wiktorii 10 czerwca 1887 roku.

Większość obecnej zabudowy Cytadeli, wliczając w to katedrę oraz najważniejsze domy, datowana jest na XVII i XVIII wiek.

Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta
Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta

Cytadela: zabytki i muzea. Co warto zwiedzić?

Cytadela jest otwarta dla zwiedzających i nie musimy kupować biletu, żeby wejść na jej teren. Bez większej przesady można stwierdzić, że sama w sobie jest ona otwartym muzeum. W jej murach zachowało się wiele historycznej zabudowy: domów, kaplic, kościołów czy fortyfikacji. Spacerując po tutejszych uliczkach raz po raz napotkamy na tablice informacyjne w języku angielskim.

W części historycznych domów powstały cztery muzea: Muzeum Archeologii, historyczny dom Gran Castello (muzeum folkloru), Muzeum Przyrodnicze oraz Stare więzienie.

!Zwiedzanie Muzeum Folkloru - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta
Zwiedzanie Muzeum Folkloru - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta

Wszystkie z nich odwiedzimy kupując jeden wspólny bilet (w cenie 5€ dla dorosłych) [stan na luty 2020].

Do zwiedzenia możliwe są też obiekty, które wspierały funkcje obronne twierdzy: magazyny prochu, magazyny ziarna (silosy) czy schrony z okresu II wojny światowej. Możliwość zwiedzenia tych obiektów zależy jednak od dostępności wolontariuszy.

!Malta, Gozo - Cytadela
Malta, Gozo - Cytadela

Na spokojne zwiedzenie całej cytadeli, razem ze wszystkimi muzeami, potrzebujemy około 4-5 godzin.

W trakcie wizyty możemy zajrzeć też do jednego ze sklepów oferujących lokalne produkty (w tym słynne owcze sery ġbejniet) lub do którejś z restauracji.

Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta
Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta

Plac katedralny

Niewielki plac Katedralny (malt. Pjazza tal-Katidral) jest centralnym punktem Cytadeli. Otaczają go najważniejsze z budynków: katedra (do której prowadzą schody; przed wejściem do katedry stoi pomnik św. Jana Pawła II), sąd czy historyczne więzienie.

Na plac Katedralny trafimy niemal od razu po przekroczeniu głównej bramy. Chwilę wcześniej miniemy punkt informacji, w którym możemy zakupić bilet łączony do muzeów.

Nieopodal katedry stoją dawne dzwony katedralne, które odlano w Valletcie.

!Cytadela (Gozo, Malta) - widok na Plac Katedralny
Cytadela (Gozo, Malta) - widok na Plac Katedralny

Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Victorii

Po wdrapaniu się schodami z placu Katedralnego możemy wkroczyć do barokowej katedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, która nazywana jest po prostu katedrą w Gozo (malt. Il-Katidral ta' Għawdex).

Mniej okazały kościół istniał w tym miejscu jeszcze przed przybyciem na wyspę szpitalników. Średniowieczna budowla została jednak zniszczona podczas sycylijskiego trzęsienia ziemi z 1693 roku, którego wstrząsy dotarły aż na Maltę i Gozo. Za projekt nowej świątyni odpowiedzialny był Lorenzo Gafa. Architekt ten zasłynął jako projektant ponad 20 barokowych kościołów. Jednym z jego dzieł jest katedra św. Pawła w Mdinie.

Malta, Gozo - Cytadela, Katedra

Za największy skarb wnętrza katedry uchodzi "malowana" i nieistniejąca w rzeczywistości kopuła. Autorem tego iluzjonistycznego dzieła (trompe l’oeil) był pochodzący z Sycylii Antonio Manuele. Artysta namalował ją w miejscu, gdzie faktycznie miała znaleźć się kopuła, ale ostatecznie pozostał po niej jedynie zamknięty płaskim dachem otwór.

Posadzka nawy głównej wypełniona jest marmurowymi płytami nagrobnymi. Ozdabiano nimi groby rycerzy oraz innych ważnych osobistości. Podobne marmurowe nagrobki znajdziemy w katedrze w Mdinie i w konkatedrze św. Jana w Valletcie.

Katedra powstała dokładnie w miejscu, gdzie w starożytności stała świątynia poświęcona bogini Junonie. Fragmenty doryckich kolumn możemy obejrzeć w Muzeum Katedralnym, które znajduje się w niewielkim budynku bezpośrednio za katedrą.

!Malta, Gozo - Cytadela, wnętrze Katedry
Malta, Gozo - Cytadela, wnętrze Katedry

Muzeum Folkloru: historyczny dom Gran Castello

Historyczny dom Gran Castello (ang. Gran Castello Historic House , malt: Dar Storika tal-Gran Kastell) pełni funkcję muzeum folkloru wyspy Gozo.

Placówka powstała z połączenia kilku XVI-wiecznych budowli. Budynki wyróżniają się późnogotycką architekturą, która pojawiła się na wyspie wraz z przybyszami z Sycylii i Katalonii.

Zwiedzanie Muzeum Folkloru - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta
Zwiedzanie Muzeum Folkloru - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta

Podczas zwiedzania zobaczymy jak mieszkali dawni mieszkańcy Gozo, ale też w jaki sposób żyli - część kolekcji prezentuje narzędzia wykorzystywane przez miejscowych rolników, rybaków i rzemieślników. W trakcie spaceru labiryntem pomieszczeń trafimy m.in. do kuchni czy sypialni.

Oprócz eksponatów muzeum posiada też kilka prezentacji multimedialnych.

Na wizytę w tym muzeum można spokojnie zaplanować od 45 do 60 minut.

Zwiedzanie Muzeum Folkloru - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta
Zwiedzanie Muzeum Folkloru - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta
Zwiedzanie Muzeum Folkloru - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta

Stare więzienie: cele z czasów joannitów oraz graffiti wyryte na ścianie

Przy placu Katedralnym, tuż obok budynku sądu, stoi najstarsze więzienie na wyspie, które wykorzystywano od połowy XVI do początku XX wieku. W przeszłości sąd oraz więzienie były połączone, lecz obecnie są od siebie rozdzielone.

Stare więzienie wykorzystywano przede wszystkim jako miejsce stawiania do pionu niesfornych rycerzy, choć czasami osadzano tu też zwykłych mieszkańców. Jeśli któryś ze szpitalników wdał się w bójkę lub pijacką awanturę, to z reguły trafiał tutaj. Jednym ze słynnych osadzonych był Jean de la Valette (późniejszy wielki mistrz, na cześć którego nazwano Vallettę), który po oskarżeniu o pobicie spędził w więzieniu cztery miesiące.

Gozo (Malta), Cytadela - stare więzienie
Gozo (Malta), Cytadela - stare więzienie

Kompleks więzienny składa się z sześciu niewielkich cel, dziedzińca oraz hali wejściowej, która służyła za celę grupową. W trakcie zwiedzania możemy przejść po całym kompleksie, który zachowany jest w stanie zbliżonym do oryginalnego. Największą atrakcją więzienia są wyryte na wapiennych ścianach graffiti autorstwa osadzonych. Oprócz prostych dat, imion czy napisów przetrwały też bardziej rozbudowane dzieła: statki, którymi joannici przemierzali morza.

Wyryte przez więźniów napisy i malowidła odkryto dopiero w latach 90. poprzedniego stulecia, po pozbyciu się warstwy białej farby.

W samym więzieniu przygotowano też niewielką wystawę. Na miejscu spędzimy około 15 minut.

!Gozo (Malta), Cytadela - stare więzienie
Gozo (Malta), Cytadela - stare więzienie

Muzeum Archeologii: od prehistorii do średniowiecza

Muzeum Archeologii na Gozo (Maltese: Il-Mużew tal-Arkeoloġija ta' Għawdex) prezentuje obiekty i artefakty należące do dawnych mieszkańców, które odnaleziono na terenie wyspy - zaczynając od czasów prehistorycznych, po starożytność, aż do przybycia na wyspę szpitalników.

!Muzeum Archeologii - Cytadela, Gozo, Malta
Muzeum Archeologii - Cytadela, Gozo, Malta

Muzeum podzielone jest na trzy wystawy: prehistoria, okres starożytny (od Fenicjan do Rzymian) oraz średniowiecze do czasów przybycia joannitów na wyspę.

Wśród eksponatów zobaczymy m.in. starożytne naczynia, biżuterię i inne znaleziska z fenickich grobów, rzymskie kotwice, rzymski grobowiec, arabskie nagrobki oraz inne znaleziska.

Muzeum mieści się w XVII-wiecznym, dwupiętrowym budynku, który znajdziemy tuż za główną bramą prowadzącą do Cytadeli. Budynek zamieszkiwał ród Bondì, stąd też jego nazwa: Casa Bondì.

Zwiedzanie Muzeum Archeologii - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta
Zwiedzanie Muzeum Archeologii - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta

Muzeum Przyrodnicze: skała księżycowa oraz wszystko o przyrodzie na Gozo

Ostatnim z czterech muzeów jest Muzeum Przyrodnicze (ang. Nature Museum), które stworzono w trzech historycznych budynkach z różnych okresów (najstarszy datowany jest na końcówkę XV wieku, a najnowszy na XVII wiek).

Zwiedzanie Muzeum Przyrodniczego - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta
Zwiedzanie Muzeum Przyrodniczego - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta

Muzeum zajmuje parter oraz pierwsze piętro, na którym znajdziemy przyjemny ogród. Kolekcja muzeum skupia się na geologii oraz florze i faunie występującej na wyspie. Na wystawie zobaczymy m.in.: skały, minerały, insekty, ptaki czy różne morskie stworzenia.

Fragment wystawy poświęcono zatoce Dwejra i występującej tam roślinie nazywanej w czasach szpitalników grzybem maltańskim (fungus melitensis, naukowa nazwa to cynomorium szkarłatne), którą szpitalnicy uważali za jeden ze swoich skarbów.

!Muzeum Przyrodnicze - Cytadela, Gozo, Malta
Muzeum Przyrodnicze - Cytadela, Gozo, Malta

Na wystawie zobaczymy też fragmenty skały księżycowej oraz flagę Malty, która w 1969 roku poleciała na księżyc razem z misją Apollo 11. Eksponaty te podarował Maltańczyków Richard Nixon, prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki.

Muzeum nie zajmuje zbyt dużego obszaru, ale osoby zainteresowane tą tematyką powinny znaleźć kilka eksponatów wartych dłuższej uwagi.

!Ogródek w Muzeum Przyrodniczym - Cytadela, Gozo, Malta
Ogródek w Muzeum Przyrodniczym - Cytadela, Gozo, Malta

Magazyn prochu, silosy oraz schron z okresu II wojny światowej

Dzięki wysiłkom wolontariuszy z organizacji Wirt Għawdex możemy odwiedzić kilka historycznych obiektów, które pomagały mieszkańcom w trakcie oblężenia lub ataku.

Jednym z nich jest kompleks trzech monumentalnych silosów, które służyły jako magazyny na ziarno. Szpitalnicy trzymali w nich zapasy, dzięki którym mogli przetrwać nawet długie oblężenie. Od nastania Brytyjczyków aż do 2004 roku silosy pełniły funkcję zbiorników na wodę.

Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta
Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta

Oprócz silosów do odwiedzenia możliwe są też: magazyn na proch, tunele zamienione na schrony w okresie II wojny światowej oraz bateria artyleryjska.

Więcej informacji o godzinach otwarcia można znaleźć tutaj. Wejście jest darmowe, ale możliwość zwiedzania zależy od dostępności woluntariuszy.

!Widoki na Gozo podczas spaceru po Cytadeli
Widoki na Gozo podczas spaceru po Cytadeli

Spacer murami i bastionami

Dla niektórych czytelników największą z atrakcji Cytadeli będzie możliwość spaceru po murach oraz bastionach, z których rozpościera się widok na całą okolicę. Możemy wejść zarówno na fortyfikacje skierowane bezpośrednio w stronę Victorii, jak i te, z których będziemy mogli podziwiać ciągnące się na północ pola uprawne.

Warty uwagi widok znajdziemy na tarasie widokowym leżącym bezpośrednio nad punktem informacji turystycznej.

Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta
Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta
Spacer po Cytadeli - Gozo, Malta

Północna część cytadeli

O ile południowa część twierdzy jest gęsto zabudowana, tak jej część północna to jedynie ruiny i wspomnienie po dawnej potędze. Zniszczeń tych nie dokonał jedynie czas, a skutecznie pomogły mu w tym francuskie wojska Napoleona.

Zwiedzanie Muzeum Folkloru - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta
Zwiedzanie Muzeum Folkloru - Cytadela, Victoria, Gozo, Malta

Jednym z zachowanych budynków w tej części cytadeli jest surowy kościół św. Józefa (malt. San Guzepp). Wewnątrz kaplicy znajduje się kopia dzieła manierystycznego artysty Filippo Paladino, która przedstawia ucieczkę św. Józefa do Egiptu (oryginał zobaczymy w Muzeum Katedralnym).

!Cytadela na Gozo, Malta
Cytadela na Gozo, Malta

Warto poświęcić chwilę na spacer pomiędzy ruinami i podejście do jednego z punktów widokowych, z których rozpościera się widok na północną część wyspy.

!Muzeum Archeologii - Cytadela, Gozo, Malta
Muzeum Archeologii - Cytadela, Gozo, Malta

Reklama