Wyspa Gozo: atrakcje, zabytki i ciekawe miejsca. Co warto zobaczyć?

Gozo (malt. Għawdex) to druga co do wielkości wyspa archipelagu Wysp Maltańskich i jedna z trzech zamieszkanych. Gozo zajmuje powierzchnię 67 ㎢, co odpowiada około ⅓ sąsiedniej Malty, i wyróżnia się sielskim, bardziej lokalnym charakterem.

Choć dostanie się na Gozo wymaga trochę wysiłku i logistyki, to warto zawitać tu przynajmniej na jeden dzień.

!Port Mgarr - Gozo, Malta
Port Mgarr - Gozo, Malta

Gozo: dojazd i poruszanie się po wyspie

Jak dostać się na Gozo?

Chcąc przedostać się z Malty na Gozo musimy skorzystać z promu. Rejs trwa około 25 minut. Trasę obsługuje firma Gozo Channel, której oficjalną stronę znajdziecie tutaj. Terminal na Malcie znajduje się w mieście Ċirkewwa, a na Gozo dopływamy do portu w Mġarr.

Klify Sanap - Gozo, Malta
Klify Sanap - Gozo, Malta

Zdjęcia: Klify Sanap - Gozo, Malta

Zasada działania tego przewoźnika jest dość nietypowa. Rejs z Malty na Gozo odbywa się bez żadnych opłat, a bilet kupujemy dopiero w drodze powrotnej. Koszt rejsu powrotnego to 4,65€ dla osoby dorosłej (1,15€ dla dzieci w wieku od 3 do 12 lat). Opłata za wjazd samochodem (jeden pasażer + auto) wynosi 15,70€. [stan na luty 2020] Aktualne ceny można znaleźć tutaj, a rozkład dostępny jest tu.

Wiatrak Ta' Kola - Gozo, Malta
Wiatrak Ta' Kola - Gozo, Malta

Zdjęcia: Wiatrak Ta' Kola - Gozo, Malta

Jak poruszać się po Gozo?

Chcąc zwiedzić Gozo mamy do wyboru kilka możliwości:

  • wypożyczony samochód - jest to najwygodniejszy sposób na zwiedzenie wyspy; do większości miejsc dostaniemy się szybko i bez problemu (uwaga! wypożyczając samochód upewnijmy się, że przejazd na Gozo jest dozwolony).

  • autobusy publiczne - na Gozo kursuje kilka linii, ale z perspektywy planujących krótki pobyt turystów mają one jedną wadę (choć dla niektórych może to być zaleta): większość linii startuje z położonej w centrum wyspy Victorii (stolicy Gozo), więc w wielu przypadkach będziemy musieli do niej wracać i się przesiadać.

  • rower, rower elektryczny, skuter - alternatywą do samochodu i komunikacji publicznej jest wypożyczenie roweru lub skutera (np. w mieście Mġarr). W przypadku słonecznej pogody może być to świetna opcja na aktywne zwiedzanie - tym bardziej, że rowerem wjedziemy w więcej miejsc niż autem.

!Port Mgarr - Gozo, Malta
Port Mgarr - Gozo, Malta
  • pieszo - wyspa Gozo nie zajmuje zbyt rozległego obszaru i dużą jej część możemy przejść pieszo (choć całą będzie niezmiernie trudno). My przeszliśmy niemal całe zachodnie i połowę północnego wybrzeża - zajęło nam to jeden cały dzień (ruszyliśmy około 6:00 spod wieży Mġarr ix-Xini i na chwilę przed 17:00 doszliśmy do zatoki Dwejra). W trakcie spaceru napotkaliśmy kilka problemów: przez dużą część trasy nie mogliśmy iść wzdłuż linii brzegowej, czekało na nas trochę podejść pod górę, a do tego wielokrotnie musieliśmy skręcać w głąb wyspy, żeby po chwili wracać z powrotem. Po drodze czekało na nas jednak wiele wspaniałych widoków. Licznik kilometrów tego dnia zatrzymał się na 39,5.

Ġgantija - stanowisko archeologiczne (Gozo, Malta)
Ġgantija - stanowisko archeologiczne (Gozo, Malta)

Zdjęcia: Ġgantija - stanowisko archeologiczne (Gozo, Malta)

Mapa Gozo: Co warto zobaczyć i zwiedzić na wyspie?

Gozo jest spokojniejszym miejscem niż sąsiednia Malta. Wyspa ma charakter rolniczy, mniej tu nowoczesnych zabudowań, a życie płynie jakby spokojniej. Na Gozo przybywa też mniej turystów. Czasami podczas spaceru po dalszych zakątkach wyspy nie spotkamy nikogo, a ciszę zakłócą nam (albo zbliżą do zawału serca) co najwyżej wystrzały mieszkańców polujących na króliki lub ptaki...

Okolice wieży strażniczej Mgarr ix-Xini - Gozo, Malta
Okolice wieży strażniczej Mgarr ix-Xini - Gozo, Malta

Zdjęcia: Okolice wieży strażniczej Mgarr ix-Xini - Gozo, Malta

Z drugiej jednak strony Gozo jest niczym Malta w miniaturze. Znajdziemy tu bardzo podobne atrakcje - choć jest ich oczywiście mniej. Ufortyfikowana cytadela, megalityczne świątynie, wszechobecne kościoły i budynki z piaskowca, klify, wieże strażnicze z czasów joannitów - żeby wymienić tylko niektóre z nich.

!Port Mgarr - Gozo, Malta
Port Mgarr - Gozo, Malta

Cytadela w Victorii

Najczęściej odwiedzaną atrakcją na Gozo jest Cytadela (malt. Iċ-Ċittadella, wł. Cittadella). Ta wzniesiona na wzgórzu twierdza góruje nad stolicą wyspy Victorią (nazywaną też Rabatem) i od czasów średniowiecza broniła jej mieszkańców.

Cytadela jest swoistym ufortyfikowanym miastem. Większa część jej obecnej zabudowy powstała już po przybyciu na wyspę szpitalników, ale zachowały się też fragmenty pamiętające czasy średniowieczne.

!Cytadela, Gozo (Malta)
Cytadela, Gozo (Malta)

Obecnie Cytadela jest otwartym muzeum i atrakcją turystyczną. Podczas spaceru wąskimi uliczkami możemy podziwiać kościoły, historyczne budynki oraz fortyfikacje. Wejście na teren twierdzy jest darmowe, ale możemy odwiedzić też cztery biletowane muzea, które powstały w historycznych budynkach.

Więcej: Cytadela w Victorii (Gozo): zwiedzanie historycznej twierdzy

Cytadela, Gozo (Malta)
Cytadela, Gozo (Malta)

Wiatrak Ta’ Kola

Joannici po przybyciu na Maltę w 1530 roku zastali słabo rozwinięte społeczeństwo, któremu obce były nowinki techniczne. Jedną z wprowadzonych przez nich technologii były wiatraki, które wznosili już podczas swojego pobytu na wyspie Rodos.

Przed 1530 rokiem maltańskie młyny nie należały do nazbyt wydajnych. Przy produkcji mąki wykorzystywano konie lub osły. Przykład takiego osprzętu można obejrzeć we wspomnianym wcześniej Muzeum Folkloru w Cytadeli w Victorii.

!Wiatrak Ta' Kola - Gozo, Malta
Wiatrak Ta' Kola - Gozo, Malta

Szpitalnicy w czasie swoich rządów wznieśli wiele młynów, zarówno na Malcie, jak i Gozo. Jednym z nielicznych w całości zachowanych wiatraków jest wiatrak Ta’ Kola. Swoją nazwę zawdzięcza on ostatniemu młynarzowi, Ġuzeppi Grechowi (lepiej znanemu jako Żeppu ta’ Kola), który zmarł 27 lutego 1987 roku.

Historia konstrukcji sięga 1725 roku i okresu panowania wielkiego mistrza Antonio Manoela de Vilheny, który zasłynął jako ambitny budowniczy. Pierwszy budynek istniał zaledwie kilkadziesiąt lat i pod koniec XVIII wieku został przebudowany.

Wiatrak Ta' Kola - Gozo, Malta
Wiatrak Ta' Kola - Gozo, Malta

Budowla przetrwała do naszych czasów w oryginalnym stanie (wliczając w to cały drewniany mechanizm) i pełni dziś funkcję muzeum.

Trasa zwiedzania wiatraka podzielona jest na kilka części. Najpierw dowiemy się więcej o historii młyna i o narzędziach wykorzystywanych przy produkcji mąki. Następnie zwiedzimy pomieszczenia, w których mieszkał młynarz wraz z rodziną (m.in. sypialnia i kuchnia). Na koniec wejdziemy na ostatnie piętro, gdzie będziemy mogli podziwiać oryginalny mechanizm.

Niedaleko wiatraka znajduje się stanowisko archeologiczne Ġgantija. Obie atrakcje możemy zwiedzić kupując wspólny, trochę tańszy bilet.

Wiatrak Ta' Kola - Gozo, Malta
Wiatrak Ta' Kola - Gozo, Malta

Ġgantija: megalityczne świątynie na Gozo

Mimo że najlepiej znanymi megalitycznymi świątyniami archipelagu są te znajdujące się na Malcie (Ħaġar Qim, Mnajdra oraz Tarxien), to właśnie na Gozo odnajdziemy najstarszy z tych zagadkowych kompleksów epoki neolitu. Świątynie Ġgantija zostały też jako pierwsze wpisane na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

!Ġgantija - stanowisko archeologiczne (Gozo, Malta)
Ġgantija - stanowisko archeologiczne (Gozo, Malta)

Stanowisko archeologiczne Ġgantija składa się z dwóch świątyń, które powstały pomiędzy 3600 a 3200 rokiem przed naszą erą. Pozostałości po tych budowlach są jednymi z najstarszych zachowanych konstrukcji wzniesionych przez człowieka - choć miejscowi wierzyli, że zbudowali je zamieszkujący wyspę giganci. Stąd też nazwa stanowiska archeologicznego: Ġgantija w języku maltańskim możemy przetłumaczyć jako miejsce gigantów.

Ġgantija - stanowisko archeologiczne (Gozo, Malta)
Ġgantija - stanowisko archeologiczne (Gozo, Malta)
Ġgantija - stanowisko archeologiczne (Gozo, Malta)

Niektóre z bloków budowli mają pięć metrów szerokości i ważą ponad 50 ton. Zagadkowy jest też kształt kompleksu - obie świątynie otoczone były wspólnym zewnętrznym murem, i do każdej z nich prowadziło oddzielne wejście w formie łuku.

Kompleks Ġgantija zachował się w stosunkowo dobrym stanie (biorąc pod uwagę jego wiek), choć jest on znacznie skromniejszy i zdecydowanie bardziej surowy niż wspomniane wcześniej stanowiska archeologiczne znajdujące się na Malcie.

Zanim zwiedzimy ruiny budowli wejdziemy do muzeum, w którym dowiemy się więcej o życiu w epoce neolitu. Na wystawie zobaczymy też fragmenty dekoracji znalezionych na terenie kompleksu.

Na zwiedzenie muzeum oraz stanowiska archeologiczne warto zaplanować około godziny.

Ġgantija - muzeum (Gozo, Malta)
Ġgantija - muzeum (Gozo, Malta)

Przysmaki Gozo: owczy ser ġbejniet (i nie tylko)

Na początku artykułu wspomnieliśmy, że Gozo ma charakter bardziej rolniczy. Wyspa słynie z kilku produktów spożywczych, które możemy zakupić od małych wytwórców. Najbardziej znanym z przysmaków jest okrągły krążek serowy ġbejniet, który produkowany jest z sera owczego. Dostępny jest w różnych wariantach - różnią się one czasem dojrzewania oraz dodanymi ziołami. Czytelnikom nieprzyzwyczajonym do bardzo aromatycznych serów polecamy zacząć degustację od tych dojrzewające krócej (np. pół roku). Sery dwuletnie mają bardzo charakterystyczny i intensywny smak, i na pewno nie każdemu przypadną do gustu.

!Ser owczy ġbejniet (Gozo, Malta)
Ser owczy ġbejniet (Gozo, Malta)

Na Gozo możemy spróbować też lokalnych likierów, miodów (np. z kwiatów pomarańczy) czy dżemów.

Więcej o tym co skosztować na Malcie i Gozo przeczytacie w naszym artykule Co zjeść na Malcie i Gozo? Kuchnia, napoje, alkohol i inne miejscowe produkty

Rotunda św. Jana Chrzciciela w Xewkija: taras widokowy na dachu świątyni

Gozo, podobnie jak Malta, może pochwalić się kilkoma imponującymi kościołami katolickimi. Jednym z nich jest Rotunda św. Jana Chrzciciela (malt. Knisja Arċipretali San Gwann Battista) w mieście Xewkija, którą wypatrzymy z wielu miejsc na wyspie.

!Rotunda św. Jana Chrzciciela w Xewkija (Gozo, Malta)
Rotunda św. Jana Chrzciciela w Xewkija (Gozo, Malta)

Niewielki kościół istniał w tym miejscu już w XVII wieku, ale po pewnym czasie stał on się zbyt mały, żeby zaspokajać potrzeby lokalnej społeczności. W połowie ostatniego stulecia podjęto więc decyzję o budowie nowej świątyni. Nie było by w tym może nic dziwnego, gdyby nie fakt, że mieszkańcy niewielkiej (i niezbyt zamożnej) wspólnoty zdecydowali się na wzniesienie budowli zwieńczonej kopułą o wysokości 75 metrów i obwodzie równym 85 metrów.

Pracę budowlane rozpoczęto 19 listopada 1951 roku i zakończono je po 20 latach - 24 czerwca 1971 roku. Cały projekt spoczywał na mieszkańcach niewielkiej wsi, którzy pracowali jako budowniczy i jednocześnie zbierali środki na dokończenie budowy.

Rotunda św. Jana Chrzciciela w Xewkija (Gozo, Malta)
Rotunda św. Jana Chrzciciela w Xewkija (Gozo, Malta)

Podczas prac nad nową świątynią w ciekawy sposób rozwiązano kwestię dostępu do starego kościoła. Znalazł się on wewnątrz nowego, i został rozebrany dopiero po zakończeniu budowy.

Najbardziej imponującym elementem budowli jest ważąca 45 ton kopuła, którą wspiera osiem kolumn z żelazobetonu pokrytych wapieniem. W środku świątyni warto zwrócić uwagę na XVII-wieczny marmurowy ołtarz. Był on częścią starego kościoła i został z niego przeniesiony.

Na szczycie świątyni przygotowano taras widokowy, na który możemy wjechać windą za niewielką opłatą. Z góry rozpościera się przyjemny widok na okolicę.

!Widok z tarasu Rotundy św. Jana Chrzciciela w Xewkija (Gozo, Malta)
Widok z tarasu Rotundy św. Jana Chrzciciela w Xewkija (Gozo, Malta)

Kościół Ta’ Pinu

Wzniesiony na początku XX wieku kościół Ta’ Pinu jest jednym z najważniejszych miejsc kultu na Malcie. W przeciwieństwie do innych maltańskich świątyń budowla nie stoi w sercu żadnego z miast, a pośrodku pól uprawnych.

Historia świątyni sięga XVI wieku, o czym przypomina jej nazwa - słowo Pinu odnosi się do imienia właściciela ziemskiego (pol. Filip), którzy przekazał kościołowi teren pod budowę kaplicy.

W XIX wieku budynek świątyni był w tak kiepskim stanie, że planowano go rozebrać. Według lokalnej legendy wszystko zmieniło zdarzenie z 22 czerwca 1883 roku. Lokalna wieśniaczka, Karmni Grima, przechodząc obok kaplicy miała usłyszeć głos Maryi, który wezwał ją do wejścia do środka i odmówienia trzech zdrowasiek przed jej wizerunkiem. Matka Boża miała zasugerować kobiecie, że powinna jej posłuchać, ponieważ nie będzie mogła pojawić się w kaplicy przez najbliższy rok.

Po powrocie do domu Grima ciężko zachorowała, i faktycznie nie mogła przez dłuższy czas udać się na zwyczajową modlitwę. Pewnego razu kobieta opowiedziała o całej sytuacji odwiedzającemu ją przyjacielowi Francesco Portelliemu. Ten miał dojść do wniosku, że w przeszłości jego matka została cudownie uleczona po wizycie w tej samej kaplicy. Zdecydował więc o poinformowaniu o objawieniu swojego biskupa.

Plotka szybko rozniosła się po Gozo i Malcie, doprowadzając do pielgrzymek wiernych, którzy chcieli pomodlić się o zdrowie przy wizerunku Matki Boskiej. Pątników było tak dużo, że zdecydowano o budowie nowej, bardziej okazałej świątyni.

Obecnie kościół znany jest jako bazylika Najświętszej Maryi Panny Ta’ Pinu (malt. Bażilika-Santwarju Nazzjonali tal-Madonna Ta' Pinu). Każdego roku do świątyni przybywają setki tysięcy wiernych.

Wycieczka łódką w okolicach nieistniejącego Lazurowego Okna - Gozo, Malta
Wycieczka łódką w okolicach nieistniejącego Lazurowego Okna - Gozo, Malta

Zdjęcia: Wycieczka łódką w okolicach nieistniejącego Lazurowego Okna - Gozo, Malta

Inland Sea: krótkie wycieczka łódką oraz nieistniejące Lazurowe Okno

Inland Sea (malt. Il-Qawra) to niewielka zatoczka oddzielona od morza jedynie wąskim przesmykiem (nazywanym tunelem), który przechodzi przez wysoką skałę.

Zatoczka znajduje się nieopodal miejsca, gdzie stało zniszczona przez sztorm Lazurowe Okno; formacja skalna, która swoją popularność zdobyła dzięki serialowi Gra o Tron. Niestety, po zawaleniu się skała wpadła do morza i nie pozostał po niej żaden ślad.

Inland Sea - Gozo, Malta
Inland Sea - Gozo, Malta

Z zatoki Inland Sea organizowane są krótkie (około 15 minutowe) wycieczki łódką. W ich trakcie wypłyniemy tunelem na pełne morze, zobaczymy trzy niewielkie jaskinie i podpłyniemy do miejsca, gdzie dawniej stało Lazurowe Okno.

Wycieczka łódką w okolicach nieistniejącego Lazurowego Okna - Gozo, Malta
Wycieczka łódką w okolicach nieistniejącego Lazurowego Okna - Gozo, Malta

Tuż obok Inland Sea znajduje się parking oraz przystanek autobusowy Dwejra. Będąc na miejscu warto też podejść do zatoki Dwejra, którą opisaliśmy w kolejnych punkcie.

Wieża strażnicza Mgarr ix-Xini - Gozo, Malta
Okolice wieży strażniczej Mgarr ix-Xini - Gozo, Malta

Zdjecia: Okolice wieży strażniczej Mgarr ix-Xini - Gozo, Malta

Zatoka Dwejra: Skała Fungus oraz wieża strażnicza

Otoczona klifami zatoka Dwejra (ang. Dwejra Bay) jest jednym z bardziej malowniczych miejsc na Gozo. Dostępu do zatoki broni wzniesiona w 1651 roku wieża Dwejra, której zastosowanie było dość nietypowe. Oprócz standardowej ochrony wybrzeża pełniła też funkcję strażnika wysokiej na około 60 metrów wysepki wapiennej, która znajduje się tuż przy wejściu do zatoki.

Zatoka Dwejra - GOZO, Malta
Zatoka Dwejra - GOZO, Malta

Wysepka ta znana jest jako Skała Fungus (ang. Fungus Rock). Nazwa nawiązuje do cynomorium szkarłatnego, porastającej wyspę rośliny, którą mylono dawniej z grzybem i nazywano grzybem maltańskim (fungus melitensis). Roślina ta występowała bardzo rzadko, a szpitalnicy wykorzystywali ją do produkcji leków. Strażnicy przez dzień i noc bronili dostępu do wyspy, a karą za kradzież roślin była śmierć lub w najlepszym wypadku skazanie na spędzenie kilku lat niewolniczego życia na jednym ze statków.

Wieża Dwejra - GOZO, Malta
Wieża Dwejra - GOZO, Malta

Joannici zasłynęli z wielu odważnych rozwiązań architektonicznych. Nie inaczej było też w tym przypadku. Chcąc utrudnić dostęp do wyspy wygładzili jej dolną część, a transport pomiędzy szczytem skały i wybrzeżem Gozo umożliwiała... prymitywna kolejka linowa!

Lokalni mieszkańcy w odniesieniu do wysepki używają czasem nazwy Skała Generała (malt. Il-Ġebla tal-Ġeneral).

Skała Fungus - GOZO, Malta
Zatoka Dwejra i skała Fungus - GOZO, Malta

Wieża strażnicza i saliny Xlendi

Niewielką wieża strażnicza Xlendi (malt. Torri tax-Xlendi) powstała w połowie XVII wieku i jest jedną z wież Lascarisa, które wzniesiono na polecenie wielkiego mistrza Giovanni Paolo Lascarisa w latach 1637-1652.

!Saliny i wieża strażnicza Torri tax-Xlendi - Gozo, Malta
Saliny i wieża strażnicza Torri tax-Xlendi - Gozo, Malta

Bezpośrednio za wieżą rozciągają się saliny (jak nazywa płytkie zbiorniki przy brzegu, które służyły do produkcji soli), do których możemy podejść. Salin tego typu zachowało się na Malcie i Gozo dość dużo.

Okolice wieży strażniczej Torri tax-Xlendi - Gozo, Malta
Saliny przy wieży Torri tax-Xlendi - Gozo, Malta

Xlendi Bay: malownicza zatoka i niewielkie miasteczko

Wspomniane w poprzednim punkcie wieża strażnicza oraz saliny znajdują się nieopodal wejścia do głębokiej i malowniczej zatoki Xlendi (ang. Xlendi Bay), na końcu której znajduje się przystań i niewielkie miasteczko o tej samej nazwie. Mimo że nie znajdziemy w nim wielu zabytków, to może to być dobre miejsce na krótki odpoczynek w jednej z tawern. Nieopodal przystani znajduje się niewielka kamienista plaża.

Miasteczko Xlendi (Gozo, Malta)
Miasteczko Xlendi (Gozo, Malta)

Klify Ta’ Ċenċ

Gozo nie może pochwalić się tak wysokimi klifami jak Klify Dingli na Malcie, ale mniejsza z wysp nie ma się wcale czego wstydzić. Wznoszące się ponad 100 metrów klify Ta’ Ċenċ są nie mniej malownicze.

Klify znajdują się przy niewielkim miasteczku Sannat (malt. Ta’ Sannat).

!Klify Ta’ Ċenċ - Gozo, Malta
Klify Ta’ Ċenċ - Gozo, Malta

Klify Sanap

Niecałe trzy kilometry na wschód od klifów Ta’ Ċenċ znajdziemy kolejną formację skalną - klify Sanap. Wzdłuż wybrzeża ciągnie się przyjemna trasa spacerowa, na której znajdziemy kilka punktów widokowych oraz ławeczek, na których będziemy mogli odpocząć.

Klify Sanap - Gozo, Malta
Klify Sanap - Gozo, Malta

Staw św. Rafała: jedyny naturalny zbiornik wodny na wyspie

Niewielki staw św. Rafała (Ghadira Ta' San Raflu), jedyny naturalny zbiornik wodny na wyspie, znajduje się tuż przy drodze prowadzącej pomiędzy zatokami Dwejra i Xlendi. Jest on jednak na tyle malutki, że po dotarciu na miejsce na naszych twarzach może pojawić się uśmiech.

Nie ma raczej sensu specjalnie się do niego fatygować, ale będąc na miejscu możemy zrobić sobie przerwę i popatrzeć na ptaki czy pływające ryby.

Staw św. Rafała - Gozo, Malta
Staw św. Rafała - Gozo, Malta

Saliny przy zatoce Xwejni

Opisane przez nas w jednym z poprzednich punktów saliny Xlendi są niewielkie. Większe pole panwi solnych odnajdziemy na północy wyspy, w zatoce Xwejni, nieopodal miasteczka Zebbuġ.

Saliny leżą tuż przy drodze. Po drugiej stronie ulicy działa sklepik, w którym można zakupić wyprodukowaną sól.


Reklama