Katedra w Splicie - zwiedzanie, zabytki, historia

Jednym z najważniejszych zabytków na terenie starówki Splitu, które niegdyś była pałacem cesarza Dioklecjana, jest katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (Uznesenju Blažene Djevice Marije) - znana lepiej jako katedra św. Dujama lub św. Domniona.

W naszym artykule przedstawimy Wam jej historię oraz najważniejsze zabytki.

Nasz artykuł jest częścią naszych przewodników po największych atrakcjach Splitu oraz Pałacu Dioklecjana.

Od mauzoleum do średniowiecznej katedry

Chociaż wielu turystów jest nieco rozczarowanych wnętrzem świątyni (jest zdecydowanie mniejsza od gotyckich katedr Europy) to jednak trzeba zaznaczyć, że mamy tu do czynienia ze współistnieniem wielu stylów architektonicznych, tworzących niezwykłą mieszankę. Budowla powstała jako cesarskie mauzoleum. Kończący się kolumnadą ganek znajdował się tam, gdzie dziś stoją posągi sfinksów. Po schodach wchodziło się do ośmiobocznego budynku (dziś kościół). Być może to właśnie tam spoczęły doczesne szczątki Dioklecjana.

Nie wiadomo do kiedy mauzoleum pełniło swoją funkcję, starożytny historyk Ammianus Marcellinus wspomina o niejakim Rufinusie, który namówił swoją kochankę do rzucenia fałszywych oskarżeń na męża w sprawie kradzieży szat cesarskich z grobowca. Nie wiemy jednak czy Rufinus wymyślił całą sprawę czy kłamstwem było jedynie pomówienie konkretnej osoby.

Katedra otrzymała nowe wyposażenie w okresie średniowiecza. Dobudowano tu również charakterystyczną romańską dzwonnicę. Kolejny zmiany przyniósł renesans i epoka baroku. W 1908 roku wieku wykonano gruntowny remont dzwonnicy - w imię czystości stylu pozbyto się wszystkich nieromańskich elementów. Prace remontowe de facto sprowadziły się do rozebrania wieży i zmontowania jej na nowo.

Patroni świątyni

Legendy chrześcijańskie mówią o dwóch męczennikach z tego obszaru. Niejaki Dujam miał być uczniem św. Piotra, straconym podczas nauczania w Dalmacji. Drugim świętym o tym imieniu (czasem nazywanym dla odmiany Domnionem) był biskupem Salony zamordowanym z rozkazu cesarza Dioklecjana.

Ciekawa historia związana jest z przeniesieniem do kościoła relikwii patrona. Według średniowiecznej kroniki, na zlecenie biskupa Jana mieszkańcy zakradli się do zrujnowanej Salony i wykopali z tamtejszej świątyni trumnę ze zwłokami. Niestety po powrocie okazało się, że w pośpiechu pomylili pochówki i zamiast Dujama przynieśli szczątki św. Anastazego. W związku z tym całą operację trzeba było powtórzyć - dziś obaj ci męczennicy są patronami miasta.

Zabytki katedry w Splicie

Wnętrze świątyni choć malutkie jest wprost upstrzone zabytkami. Do środka dostaje się przez dobudowaną w XVII wieku absydę (która pełniła też funkcję chóru). Możemy w niej zobaczyć zabytkowy krucyfiks i szereg barokowych obrazów autorstwa lokalnych malarzy. Pomiędzy absydą, a dawnym mauzoleum stoi bogato zdobiony barokowy ołtarz.

Po prawej stronie od wejścia widzimy średniowieczną kaplicę św. Anastazego. Za szczególnie cenną uważa się, umieszczoną u dołu, płaskorzeźbę ze sceną biczowania Chrystusa. Scena pokazana jest w bardzo realistyczny sposób - Jezus wyrywa się prześladowcom. Powyżej widzimy rzeźbę św. Anastazego, a pod plecami męczennika przedmiot jego kaźni - młyńskie koło, które uwiązano mu do szyi przed wrzuceniem do wody. Po lewej znajduje się barokowy relikwiarz ze szczątkami św. Domniona (Dujama).

Pod kopułą (dawniej pokryta mozaiką) kościoła zachował się starożytny relief. Przedstawia on pochód uskrzydlonych chłopców (erotesów) niosących podobizny dwóch mężczyzn i kobiety. Wizerunki męskie zostały zidentyfikowane jako: cesarz Dioklecjan i bóg Hermes (prowadził ludzkie dusze do Hadesu). Nie wiadomo kogo przedstawia wizerunek kobiecy - przez lata sądzono, że nie może to być Pryska (żona Dioklecjena), gdyż nie nosiła tytułu augusty i nie było ubóstwiona. Jednak całkiem niedawno w ruinach Salony odkryto inskrypcję, z której wynika, że posąg Pryski znajdował się w świątyni. Można więc założyć, że Dioklecjan uhonorował w ten sposób żonę. Według innych interpretacji kobiecy wizerunek na fryzie to córka władcy - Galeria Waleria lub bogini Tyche (opiekunka miast).

W dawnym wejściu możemy dziś podziwiać XIII-wieczne drzwi z drzewa orzechowego. Wyszły spod dłuta Andrija Buviny, na zlecenie arcybiskupa Bernarda. Przyczyną ich stworzenia był szybki rozwój niektórych herezji (bogomili, katarzy). Stąd na drzwiach powstały wizerunki przedstawiające sceny z życia Jezusa (katarzy odmawiali mu boskości).

Atrakcje związane z katedrą w Splicie

• Pod kościołem znajdują się krypty. Trudno powiedzieć jaką funkcję pełniło to pomieszczenie w czasach starożytnych, ale z całą pewnością nie było miejscem cesarskiego pochówku. Współcześnie krypty poświęcone są świętej Łucji (a w środku stoi jej nowy posąg). Z pozostawianych przez ludzi kartek z intencjami można wnioskować, że kult tej świętej cieszy się tu dużą popularnością.
• Z budynku zakrystii możemy wejść do Skarbca, gdzie zgromadzono wiele przykładów sztuki sakralnej, w tym bardzo ciekawe relikwiarze.
• Sprzed dawnego wejścia do katedry (okolice perystylu) możemy wejść na wysoką na około 60 metrów dzwonnicę - do pokonania jest około 180 stopni (najczęściej to właśnie tam ustawia się najdłuższa kolejka).

Zwiedzanie

Wstęp do katedry jest biletowany. Najtańszy bilet pozwala zwiedzić katedrę oraz kryptę. Za dopłatą odwiedzimy też skarbiec, a najdroższy bilet pozwala na wejście również na dzwonnicę.

Wejście do katedry i kasy biletowe usytuowane są za dzwonnicą. Wchodzimy od strony perystylu i po minięciu kolumnady (obok sfinksa) skręcamy w prawo, a za murem wieży w lewo. Tam kupimy bilet zbiorczy do wszystkich miejsc związanych z katedrą. Wejście do skarbca i kościoła znajduje się za kasami biletowymi. Do krypty wchodzimy przez przejście zlokalizowane między sfinksem a kasami biletowymi.

W katedrze można wykonywać zdjęcia, ale absolutny zakaz fotografowania obowiązuje w skarbcu. Chorwaci traktują go bardzo poważnie - turyści są upominani, a w przypadku prób wykonania zdjęcia straszeni interwencją policji. Istotną sprawą jest też strój w jakim będziemy chcieli wejść do kościoła. Sprzedawcy biletów posiadają odpowiednie nakrycia i jeśli stwierdzą, że nasze ubranie jest zbyt kuse wypożyczą specjalne chusty.

Sugerowany czas zwiedzania:

• katedra - około 30 minut,
• krypta - około 10 minut,
• skarbiec - około 20 minut.