Agora rzymska w Atenach: Wieża Wiatrów i brama Ateny Archegetis

Agora rzymska (nazywana też Forum rzymskim, gr. Ρωμαϊκή Αγορά) w Atenach jest jednym z kilku antycznych kompleksów, których ruiny znajdziemy w centrum stolicy Grecji.

Stanowisko archeologiczne rzymskiej Agory leży pomiędzy dzielnicami Monastiraki i Plaka, niecałe dwieście metrów na północ od Akropolu i dosłownie kilka minut spacerem od Placu Monastiraki.

Warto przespacerować obok rzymskiej Agory nawet wtedy, gdy nie planujemy zakupu biletu, ponieważ najważniejsze z zabytków obejrzymy z sąsiednich ulic.

!Brama Ateny Archegetis - Agora rzymska w Atenach
Brama Ateny Archegetis - Agora rzymska w Atenach

Historia i architektura

Agora rzymska powstała ze wsparciem cesarza Oktawiana Augusta pomiędzy 19 a 11 rokiem p.n.e.. Budowa nowego placu targowego była nieunikniona - grecka Agora została tak gęsto zabudowana, że na jej terenie brakowało miejsca na zwykłą działalność handlową.

Nowa agora z założenia miała pełnić funkcję targowiska i nie planowano stawiać przy niej monumentalnych budynków użyteczności publicznej. Obie agory dzieliło od siebie zaledwie 150 metrów.

Forum było prostokątnym budynkiem o wymiarach 111 m na 104 m, z otwartym dziedzińcem, który otaczał portyk ozdobiony kolumnami w porządku jońskim. Na tyłach portyku mieściły się sklepy, biura oraz magazyny.

Do rzymskiej Agory prowadziły trzy wejścia: dwie monumentalne bramy w formie propylejów od zachodu i wschodu, oraz jedno mniejsze wejście od strony południowej. Ostatnie z nich połączone było schodami z ulicą przechodzącą powyżej forum.

Forum przebudowano w trakcie rządów cesarza Hadriana. Był to jeden z punktów jego ambitnego projektu rozbudowy Aten. Jedną z ważniejszych zmian było wybrukowanie wewnętrznego dziedzińca.

Agora rzymska w Atenach

Nie ma pewności co do tego, kiedy antyczna budowla została zniszczona. Najprawdopodobniej nastąpiło to w III wieku - w trakcie zdobycia miasta przez Herulów lub późniejszego najazdu Wizygotów.

W czasach nowożytnych obszar ten wykorzystywany był aż do XIX wieku. W okresie bizantyjskim znajdowały się tu domy mieszkalne, kościoły oraz sklepy, a okupujący Grecję Turcy wznieśli w XV wieku meczet Fethiye Dżami, nazywany też Meczetem Zdobywców.

Od XIX wieku na obszarze rzymskiej Agory trwają prace archeologów, dzięki którym udało się na światło dzienne wydobyć większość starożytnego kompleksu.

Agora rzymska w Atenach

Zwiedzanie Agory rzymskiej: zabytki oraz atrakcje

W porównaniu z Akropolem czy grecką Agorą stanowisko archeologiczne rzymskiego Forum nie oferuje turystom zbyt wiele. Oprócz zachodniej bramy i charakterystycznej ośmiobocznej Wieży Wiatrów do naszych czasów z okresu antycznego zachowały się jedynie fragmenty ścian i pojedyncze, odrestaurowane kolumny.

Obie z najlepiej zachowanych budowli zobaczymy od zewnątrz, obchodząc stanowisko archeologiczne dookoła, bez potrzeby zakupu biletu.

!Brama Ateny Archegetis - Agora rzymska w Atenach
Brama Ateny Archegetis - Agora rzymska w Atenach

Brama Ateny Archegetis (gr. Πύλη της Αρχηγέτιδος Αθηνάς)

Jedną z dwóch najlepiej zachowanych budowli z czasów antycznych jest Brama Ateny Archegetis, którą wzniesiono z marmuru pentelickiego w 11 roku p.n.e..

Monumentalne wejście (nazywane propylejami) powstało dzięki środkom finansowym Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta. Mieszkańcy Aten zadedykowali budowlę Atenie, patronce miasta. O dedykacji oraz sponsorach bramy wiemy dzięki wyrytej na niej inskrypcji.

Do naszych czasów przetrwał architraw wsparty na czterech kolumnach w porządku doryckim.

!Brama Ateny Archegetis - Agora rzymska w Atenach
Brama Ateny Archegetis - Agora rzymska w Atenach

Brama wschodnia

Drugie z monumentalnych propylejów nie zachowało się niestety do naszych czasów. Fundamenty wschodniej bramy zobaczymy zaraz za odrestaurowanymi kolumnami.

Wejście to ozdabiały cztery kolumny w porządku jońskim, a bramę zbudowano z marmuru z góry Hymettus.

Kolumnada po południowej i wschodniej stronie forum

Na terenie rzymskiej Agory od ponad stu lat trwają prace archeologiczne, dzięki którym udało się zrekonstruować fragmenty kolumnady. Długi rząd niepełnych kolumn stoi po stronie wschodniej, a po stronie południowej udało się odbudować fragment portyku z trzema kolumnami i belkowaniem.

Wieża Wiatrów (gr. Αέρηδες)

!Wieża Wiatrów - Agora rzymska w Atenach
Wieża Wiatrów - Agora rzymska w Atenach

Najlepiej zachowaną z budowli na terenie stanowiska archeologicznego jest ośmioboczna Wieża Wiatrów, która w całości powstała z marmuru pentelickiego. Budowla jest wysoka na 13,80 m, przy średnicy około 8 m. Do środka prowadziły dwa wejścia (propyleje), a od strony południowej do budynku przylega niewielkie pomieszczenie zbudowane na planie okręgu.

Monument sąsiadował z budynkiem Agory, lecz nie ma pełnej zgody odnośnie daty jego budowy. Mógł on powstać pod koniec II wieku p.n.e., czyli na długo przed rzymską rozbudową. Inną z hipotez jest ta, że za projekt odpowiadał astronom i architekt Andronikos z Kyrros, a budowlę wzniesiono około 50 roku p.n.e..

Budynek służyć miał jako horologium, jak nazywano miejsce obserwacji czasu oraz warunków atmosferycznych.

Wieża Wiatrów - Agora rzymska w Atenach
Wieża Wiatrów - Agora rzymska w Atenach


Każdą ze ścian Wieży Wiatrów ozdabiają dobrze zachowane reliefy przedstawiające personifikacje ośmiu bóstw wiatru.

Są to (zgodnie z kierunkiem):

  • Boreasz (wiatr północny),
  • Kajkias (wiatr północno-wschodni),
  • Apeliotes (wiatr wschodni),
  • Euros (wiatr południowo-wschodni),
  • Notos (wiatr południowy),
  • Lips (południowo-zachodni),
  • Zefir (wiatr zachodni),
  • Skiron (wiatr północno-zachodni).
Wieża Wiatrów - Agora rzymska w Atenach
Wieża Wiatrów - Agora rzymska w Atenach


Do naszych czasów przetrwał oryginalny dach budowli, na który składa się z 24 płyt oraz okrągły zwornik, na którym stoi koryncka głowica. Na jej szczycie miała znajdować się rzeźba Trytona, która obracając się razem z wiatrem wskazywała jego kierunek.

W środku znajdował się mechanizm zegara wodnego (lub innego narzędzia), po którym zachowały się charakterystyczne wgłębienia.

Wieżę Wiatrów w czasach bizantyjskich wykorzystywano jako dzwonnicę kościoła (na północnej i północno-zachodniej ścianie zachowały się fragmenty fresków z przypuszczalnie XIII wieku), a w trakcie okupacji tureckiej budynek zamieniono na muzułmański klasztor (tekke), o czym świadczy mihrab, czyli charakterystyczna nisza modlitewna. Warto w tym miejscu wspomnieć, że jeszcze na początku XIX wieku budowla była niemal do połowy zasypana. Na XVIII-wiecznych pejzażach dobrze widać, że wejście było bardzo niskie.

Dopiero na przełomie 1838-1839 roku Ateńskie Towarzystwo Archeologiczne odsłoniło monument w jego oryginalnej formie.

Mimo że główne pomieszczenie wieży jest puste, to wejście do środka jest unikalną szansą zobaczenia na własne oczy kunsztu architektury epoki hellenistycznej.

!Wieża Wiatrów i Agoranomion - Agora rzymska w Atenach
Wieża Wiatrów i Agoranomion - Agora rzymska w Atenach

Agoranomion

W I wieku, nieopodal Wieży Wiatrów, wzniesiono kwadratowy budynek nazywany Agoranomion. Znajdował się on znacznie powyżej wschodniej bramy i prowadziły do niego szerokie schody.

Do naszych czasów nie przetrwało z niego zbyt wiele - bo jedynie fragment fasady z trzema łukami.

Dzięki inskrypcji na belkowaniu wiadomo, że Agoranomion dedykowany był Atenie Archegetis oraz cesarzowi Oktawianowi Augustowi, który przekazał środki na budowę rzymskiej Agory, a po śmierci zaliczony został w poczet bogów.

Bardzo możliwe, że budowla służyła jako świątynia, w której czczono Augusta, ale nie ma na to ostatecznych dowodów.

!Agoranomion - Agora rzymska w Atenach
Agoranomion - Agora rzymska w Atenach

Meczet Fethiye Dżami (gr. Φετιχιέ Τζαμί)

Aż do połowy XV wieku w miejscu meczetu Fethiye Dżami istniała wczesnochrześcijańska bazylika. W 1456 roku do miasta wkroczyli Osmanowie, i niemal od razu rozpoczęli prace mające na celu przebudowę chrześcijańskiej świątyni na muzułmański meczet.

Tak szybkie działanie związane było z planowanymi odwiedzinami Aten przez sułtana Imperium Osmańskiego Mehmeda II Zdobywcy. Nowym meczetem chciano uczcić epokowe zwycięstwo sułtana - zdobycie Konstantynopola - i stąd też dawna nazwa świątyni: Meczet Podboju bądź Meczet Zdobywców.

W drugiej połowie XVIII wieku zburzono XV-wieczną budowlę i wzniesiono bardziej okazały meczet, który przetrwał do dziś. Od odzyskania przez Grecję niepodległości w XIX wieku budynek pełnił różne funkcje. W ostatniej dekadzie zdecydowano się na jego renowację, a od 2017 roku w środku organizowane są różne wystawy.

Agora Rzymska: bilety, godziny otwarcia, informacje praktyczne

Na teren stanowiska archeologicznego możemy wejść kupując bilet pojedynczy lub karnet na siedem ateńskich stanowisk archeologicznych.

Cena biletu pojedynczego zależy od sezonu. Bilety dla osób dorosłych kosztują:

  • od 1 kwietnia do 31 października: 8€,
  • od 1 listopada do 31 marca: 4€.

Osoby poniżej 25. roku życia wchodzą za darmo. Seniorzy powyżej 65. roku życia upoważnieni są do zniżki 50%.

Cena pojedynczego biletu jest na tyle wysoka, że wizyta na terenie rzymskiej Agory jest najbardziej opłacalna przy zakupie karnetu do siedmiu starożytnych zabytków Aten w cenie 30€. W jego skład wchodzą: Akropol, grecka Agora, rzymska Agora/Forum, biblioteka Hadriana, cmentarz Keramejkos, stanowisko archeologiczne Lykeion oraz świątynie Zeusa Olimpijskiego. Karnet ważny jest przez pięć dni. W tym czasie możemy wejść jeden raz do każdej z atrakcji. Uwaga! W przypadku karnetu nie obowiązuje zniżka zimowa.

Aktualne godziny otwarcia oraz dni darmowych wstępów można sprawdzić tutaj.

Agora rzymska w Atenach
Agora rzymska w Atenach



Reklama