Klasztor Kiesariani w Atenach - zwiedzanie, historia

Położony w górach Hymet klasztor Kiesariani (gr. Ιερά Μονή Καισαριανής) to jeden z ukrytych skarbów Aten. Ten historyczny kompleks zachował się w naprawdę dobrym stanie, a dzięki położeniu w lesie - daleko od zgiełku miasta - zachwyca swoją idylliczną atmosferą.

W naszym artykule poznacie zarówno historię i najważniejsze zabytki kompleksu, jak i dowiecie się, jak dostać się na miejsce i zaplanować zwiedzanie.

Historia

Od dawien dawna okolica ta była wykorzystywana w celach religijnych. Klasztor Kiesariani powstał w XI wieku, w miejscu dawnego sanktuarium bogini Afrodyty. Lokalizacja nie była przypadkowa - właśnie tu znajdowało się źródło zimnej wody, niezbędne do prowadzenia życia klasztornego.

Co ciekawe, pierwszy ośrodek chrześcijański znajdował się kawałek dalej, na wzgórzu znanym jako Taxiarches (dosłownie: Wzgórze Archaniołów) - napisaliśmy o nim kilka słów na końcu artykułu.

Zabudowania klasztorne powstały wewnątrz wysokiego muru, wzniesionego na planie zbliżonym do prostokąta, który na myśl przywodzi zamek. Kompleks posiada dwie bramy: jedną po stronie zachodniej, gdzie znajduje się obecne wejście na jego teren, oraz drugą po stronie wschodniej.

Klasztor był niezależną instytucją, podlegającą bezpośrednio Patriarchatowi Ekumenicznemu, i słynął ze swojej biblioteki o bogatych zbiorach. Świetnie radził sobie również pod względem finansowym - zarabiał na sprzedaży górskiego miodu i oliwy oraz na dzierżawie ziemi, a dodatkowo otrzymywał środki od wspierających go rodów szlacheckich, takich jak Benizeloi i Misseraliotai.

Podczas okupacji osmańskiej losy klasztoru były burzliwe, choć - z wyjątkiem rdzenia katolikonu oraz łaźni - pozostałe budynki powstały właśnie w tym okresie. Ostatecznie, na mocy dekretu regencji z 1833 roku, został on rozwiązany. Pierwsze prace restauracyjne odbyły się w połowie XX wieku, a dzięki wysiłkom Ministerstwa Kultury udało się przywrócić mu dawny blask.

Zwiedzanie

Klasztor Kiesariani stanowi obecnie zabytek pod auspicjami greckiego ministerstwa kultury. Możemy zwiedzać go samodzielnie po zakupie biletu, który kosztuje 5€. Godziny otwarcia warto sprawdzić przed przyjazdem, ale ostatnio kompleks czynny był codziennie z wyjątkiem wtorku, od 8:30 do 15:30.

Na wizytę warto zarezerwować sobie między 30 a 45 minut. Jeśli będzie Ci się śpieszyć, da się zobaczyć wszystko w mniej niż kwadrans, ale chcąc zajrzeć w każdy zakamarek i spokojnie obejrzeć freski, lepiej zarezerwować sobie nawet do 45 minut. Niestety na miejscu nie ma wystawy muzealnej, a liczba materiałów informacyjnych jest niewielka. Na terenie klasztoru wyeksponowano jednak sporo detali architektonicznych odnalezionych tutaj oraz w okolicy, datowanych od czasów antycznych po okres nowożytny.

Dotychczas mieliśmy okazję odwiedzić klasztor dwukrotnie w godzinach porannych, zaraz po otwarciu, ale poza sezonem - i oprócz nas nie było nikogo. Przez pustki, a także leśną atmosferę i wszechobecny śpiew ptaków, zwiedzanie było świetnym doświadczeniem.

Jak dojechać do klasztoru Kiesariani?

Komunikacja miejska

Dojazd komunikacją miejską wymaga trochę wysiłku. Najwygodniej dojechać autobusem na przystanek Kaisarianē (Kaisariani), położony na wprost wejścia na cmentarz o tej samej nazwie (gr. Δημοτικό Κοιμητήριο Καισαριανής). Stamtąd ruszamy pieszo, początkowo idąc po północnej stronie cmentarza. Trasa cały czas prowadzi pod górę, ale nie ma tragedii.

Aby nie stresować się greckimi kierowcami, pierwszy odcinek trasy, zamiast wąskim poboczem, możemy pokonać leśną ścieżką biegnącą wzdłuż drogi. Teren jest tam trochę pagórkowaty i nierówny, ale w wygodnych butach bez problemu można go przejść. Po dojściu do wiaduktu przechodzimy pod nim i wracamy na ścieżkę. Po jakimś czasie dotrzemy do miejsca, gdzie pobocze oddzielone zostało płotkami - tam można już iść wzdłuż drogi, ponieważ ruch jest marginalny. Nam cała trasa - od przystanku do bramy klasztoru - zajmuje niecałe 30 minut.

Dojazd samochodem

Ważna informacja jest taka, że pod klasztorem nie ma miejsc parkingowych. Zaparkować można spróbować około 150 metrów dalej, przy jednym z zakrętów: współrzędne: 37.96267970079084, 23.798975578831687

Zabytki

Katolikon i kaplica św. Antoniego

Katolikon – czyli główny kościół klasztoru – został wybudowany pod koniec XI lub w XII wieku i jest charakterystycznym przykładem bizantyńskiej architektury sakralnej. Powstał on na planie krzyża wpisanego w kwadrat i z łatwością rozpoznasz go po wysokiej kopule. Pierwotnie wejście znajdowało się po stronie północnej, jednak w okresie osmańskim (prawdopodobnie w XVI wieku) po stronie zachodniej dobudowano narteks (przedsionek) z niższą kopułą oraz kaplicę św. Antoniego po stronie południowej. We wnętrzu katolikonu zobaczyć można kapitele i kolumny zabrane prawdopodobnie z dawniejszej pogańskiej świątyni.

Wnętrza katolikonu oraz narteksu skrywają nowożytne freski przedstawiające najróżniejsze sceny religijne. Katolikon ozdobił w XVIII wieku nieznany z nazwiska artysta, a malowidła w narteksie zostały wykonane w 1682 roku przez peloponeskiego malarza Ioannesa Hypatiosa. Sfinansował je syn Ioannesa Benizelosa, który przybył do klasztoru, aby schronić się przed zarazą nawiedzającą wówczas Ateny. Fresk w kopule głównego kościoła przedstawia Chrystusa Pantokratora (Jezus ukazany jako Wszechwładca i Sędzia Wszechświata).

Najstarszy z fresków odnaleźć można w kaplicy św. Antoniego, na północnej ścianie (która pierwotnie była zewnętrzną, południową ścianą katolikonu). Malowidło pochodzi z XIV wieku i przedstawia motyw Bogurodzicy Błagającej (Theotokos Deomeni), czyli Maryi ze wzniesionymi w geście modlitewnym rękami, która wstawia się za ludzkością i modli do Chrystusa.

Refektarz

Na zachód od kościoła stoi podłużny, wzniesiony w czasach osmańskich i posiadający trzy pomieszczenia budynek, który pełnił funkcję refektarza (jadalni).

Po stronie południowej znajdowała się kuchnia, o czym do dziś przypominają wystający z kopuły komin oraz dawne palenisko. Pomieszczenie to charakteryzuje się niezwykle malowniczym sklepieniem.

Pozostałe dwa wnętrza to główna jadalnia ze sklepieniem kolebkowym oraz spiżarnia.

Łaźnie bizantyńskie

Unikatowym zabytkiem są ruiny bizantyjskich łaźni, które powstały w tym samym czasie co katolikon, stanowiąc jeden z nielicznych zachowanych przykładów budowli tego typu. Tutejsze łaźnie naśladują podstawowy plan architektoniczny łaźni rzymskich - mnisi wizytę zaczynali od przebieralni (westybulu), następnie przechodzili przez pomieszczenie ciepłe (tepidarium), potem gorące (caldarium), by na koniec wejść do części z zimną wodą (frigidarium). Zastosowano tu system ogrzewania podłogowego.

W okresie osmańskim łaźnie otoczono dodatkowymi zabudowaniami i częściowo zmieniono ich przeznaczenie, adaptując je na tłocznię oliwy.

Chociaż nie można wejść do środka zabytku, to jego wnętrze da się łatwo obejrzeć przez okna.

Cele mnichów

Po stronie południowej można zobaczyć budynek z celami mnichów, również datowany na okres postbizantyjski. Ten dwupoziomowy obiekt mieścił niewielkie, sklepione cele. Oprócz wejścia każda z nich miała okno oraz mały otwór, zapewniające dostęp światła i odpowiednią wentylację - można zajrzeć do ich wnętrza. Co ciekawe, dawniej izby dla mnichów znajdowały się również nad budynkiem łaźni, ale nie przetrwały do naszych czasów.

Z kolei widoczna na terenie kompleksu wieża Benizeloi to trzykondygnacyjna budowla, w której schroniła się wspomniana wcześniej rodzina ateńskich arystokratów, uciekająca z miasta przed zarazą.

Fontanna Barana i źródło wody

Po zewnętrznej, wschodniej stronie muru skrywa się fontanna ze wspomnianym wcześniej źródłem zimnej wody, która niegdyś wypływała przez archaiczną głowę barana. Wprawdzie oryginalna rzeźba została z czasem zastąpiona repliką, ale i tak warto obejść klasztor, by ją zobaczyć

Co ciekawe, rzeźba ta dała przydomek całej okolicy, którą w czasach osmańskich nazywano dosłownie "Baranią Głową".

Wzgórze z pięknym widokiem na Ateny i wczesnochrześcijańskie ruiny

Nie warto kończyć wizyty na samym klasztorze. W mniej niż 10 minut można stąd dojść na wzgórze Taxiarches. Czekają tam pozostałości wczesnochrześcijańskiej świątyni, ruiny kościoła z X wieku oraz kolejny budynek sakralny, zachowany w całości.

Największą atrakcją jest tu jednak zapierająca dech w piersiach panorama Aten, z wyspą Salaminą, Pireusem i morzem w tle oraz bezmiarem ateńskiej zabudowy na pierwszym planie. Wprawdzie jesteśmy dość daleko i oprócz Akropolu oraz pojedynczych zabytków nie rozpoznamy wielu innych budowli, ale widok - przy sprzyjającej pogodzie - będzie wspanialszy niż z większości punktów widokowych Aten.