Rabat na Malcie - katakumby i inne atrakcje, które warto zobaczyć i zwiedzić

Rabat (malt. Ir-Rabat) to miasto położone tuż obok Mdiny, historycznej stolicy Malty. Granicę pomiędzy nimi wyznacza sucha fosa, która od średniowiecza broniła dostępu do ufortyfikowanej Mdiny.

Rabat na Malcie - kilka słów o mieście św. Pawła

W czasach rzymskich Rabat (a dokładniej jego północno-wschodni fragment) stanowiły wraz z Mdiną jeden ośrodek miejski nazywany Melite. W tamtym czasie było to jedyne miasto z prawdziwego zdarzenia na całej wyspie.

Rozdzielono je od siebie dopiero w średniowieczu, gdy wyspę podbili Arabowie. Mdina (nazywana wtedy Mediną, podobnie jak dzielnice mieszkalne w innych arabskich miastach) została wydzielona, ufortyfikowana i odgrodzona suchą fosą, a Rabat pozostawiono samemu sobie.

Obecnie Rabat słynie z rzymskich ruin oraz wczesnochrześcijańskich grot i katakumb. Jedno z miejsc związane jest z postacią apostoła Pawła, który po katastrofie morskiej w 60 roku wylądował na wyspie.

Osoby zainteresowane atrakcjami tego typu mogą zaplanować na wizytę w Rabacie cały dzień, a pozostali powinni dać radę odwiedzić Mdinę i Rabat w trakcie jednodniowej wizyty.

Zdjęcia: Grota św. Pawła - Rabat, Malta.

Co warto zobaczyć w Rabacie na Malcie? Największe atrakcje i zabytki

Katakumby św. Pawła - wczesnochrześcijańskie katakumby na Malcie

W granicach Rabatu znajduje się kilka podziemnych kompleksów cmentarnych z czasów pierwszych chrześcijan na Malcie. Niestety, w gruncie rzeczy niewiele o nich wiadomo, podobnie jak o pierwszych wyznawcach Chrystusa na wyspie.

Podziemne tunele i komnaty nie były raczej miejscami, w których skrywali się chrześcijanie uciekający przed rzymskimi prześladowaniami - znajdowały się zbyt blisko murów miejskich Melite i każdy musiał zdawać sobie sprawę z ich istnienia. Nie ma też pewności ile kilometrów nieodkrytych podziemnych korytarzy może wciąż znajdować się pod ulicami Rabatu i w okolicy.

Zdjęcia: Katakumby św. Pawła - Rabat, Malta.

Maltańskie katakumby przypominają układem katakumby Rzymu, ale posiadają też własne, unikalne atrybuty. Jednym z nich jest okrągły stół agape, który pojawiał się w podziemnych komnatach i wystawał kilkadziesiąt centymetrów ponad podłogę. Używano go w dwóch sytuacjach. Pierwszą z nich była sama ceremonia pogrzebowa. Drugi przypadek wykorzystania stołu może nas jednak lekko zdziwić. Każdego roku, w rocznicę śmierci zmarłego, przy stole agape spotykała się jego rodzina oraz przyjaciele, którzy wspominali go spożywając uroczysty posiłek.

Zdjęcia: Katakumby św. Pawła - Rabat, Malta.

Katakumby wykorzystywano do grzebania zmarłych do około VIII wieku. W okresie średniowiecza nie porzucono ich jednak całkowicie, tylko zmieniono zastosowanie. Podziemne pomieszczenia przekształcano na: oratoria, kaplice, cysterny na wodę, a nawet na zagrody dla zwierząt. Z tego powodu niektóre z nich poszerzano, łączone lub usuwano z nich groby. Podczas II wojny światowej podziemne tunele służyły jako schrony przeciwlotnicze - w środku skrywali się nie tylko ludzie, ale przechowywano tu również zabytki z Domus Romana.

Zdjęcia: Katakumby św. Katalda - Rabat, Malta.

W trakcie wizyty w Rabacie możemy zwiedzić trzy podziemne nekropolie. Największym z kompleksów są katakumby św. Pawła (ang. St Paul’s Catacombs), które wykorzystywane były prawdopodobnie już w czasach fenickich, czyli przed 218 rokiem p.n.e. Ostatnie osoby miały zostać w nich pochowane w VII lub VIII wieku. Kompleks swoją nazwę wziął od popularnej legendy, według której katakumby te miały być połączone podziemnym tunelem z opisaną przez nas w dalszej części przewodnika grotą św. Pawła.

Stanowisko archeologiczne podzielone jest na dwie części, które przedziela ulica Bajjada Triq Sant Agata.

Zwiedzanie rozpoczynamy od głównej części kompleksu (współrzędne: 35.880443, 14.397670), znajdującej się po wschodniej stronie ulicy. To właśnie tam czekać na nas będzie rozległe podziemne miasto, z wąskimi trasami i wieloma niszami nagrobnymi. Lekkim minusem jest fakt, że katakumby zamieniono na atrakcję turystyczną (m.in. zainstalowano metalowe przejścia), co trochę zmniejszyło ich mroczną atmosferę. Wciąż jednak jest to jedna z najciekawszych atrakcji historycznych Malty; zwłaszcza, gdy nie byliśmy wcześniej w katakumbach w Neapolu lub Rzymu.

Po zakończeniu wizyty w głównej części kompleksu ruszamy ulicą Bajjada Triq Sant Agata na północ, aż dojdziemy do wejścia do Parku Katakumb (po lewej stronie). Tutaj nie znajdziemy już jednego dużego podziemnego obszaru, a ponad 20 mniejszych katakumb. Do każdej nekropolii prowadzi oddzielne zejście, więc chcąc zobaczyć wszystkie musimy liczyć się z częstym schodzeniem i ponownym wchodzeniem na powierzchnię.

Kompleks historyczny św. Agaty: krypta, katakumby i muzeum

Niedaleko katakumb św. Pawła znajduje się kolejny z podziemnych kompleksów. Krypta oraz katakumby św. Agaty (ang. St. Agatha's Catacombs) swoją nazwę otrzymały na cześć pochodzącej z Katanii męczenniczki, która miała przez krótki czas ukrywać się na Malcie przed prześladowaniami cesarza Trajana.

Według tradycji św. Agata miała nauczać tutejszych chrześcijan w wydrążonej w skale niewielkiej krypcie, która w kolejnych stuleciach była kilkukrotnie rozszerzana. Największym skarbem krypty św. Agaty są freski, z których najstarsze datowane są na XIII wiek. Na ścianach przetrwało około 30 malowideł przedstawiających postacie świętych, z czego na 13 z nich widnieje św. Agata.

Oprócz krypty pod ziemią rozciąga się także kompleks katakumb, które powstały w II i III wieku, i zajmują ponad 4000 metrów kwadratowych.

Domvs Romana - pozostałości po rzymskiej willi i muzeum archeologiczne

Niewiele przetrwało ze starożytnego miasta Melite. W 1881 roku, nieopodal suchej fosy oddzielającej Rabat od Mdiny, odkryto pozostałości po rzymskiej willi wzniesionej prawdopodobnie w I wieku p.n.e. i używanej przez kolejne stulecia.

Domus Romana w Rabacie powstał prawdopodobnie w stylu Domus Italica, jak nazywa się dziś standardowy typ budowli z okresu republiki i wczesnego cesarstwa. Jego centralnym punktem było atrium, otoczone przez pozostałe pomieszczenia. Dopiero w późniejszym czasie willa została przebudowana w nurcie architektury hellenistycznej - dodano do niej otoczony portykiem kolumnowym perystyl (wewnętrzny dziedziniec z otwartym dachem), którego podłogę ozdabiała mozaika zachowana do naszych czasów.

Niestety, z tej najprawdopodobniej bogato zdobionej willi nie przetrwało zbyt wiele. Archeologom udało się wydzielić i zidentyfikować jedynie dwa obszary - wspomniane wcześniej perystyl oraz atrium. W XX wieku bezpośrednio za willą udało się odnaleźć ruiny kolejnych rzymskich zabudowań.

Po odkryciu ruin willi oraz zachowanej w dobrym stanie mozaiki natychmiast podjęto decyzję o zabezpieczeniu terenu. Już w lutym 1882 roku otworzono muzeum, które wzniesiono bezpośrednio nad mozaiką. Do placówki przeniesiono wszystkie rzymskie artefakty odnalezione w okolicy. Co warte odnotowania - był to pierwszy budynek na Malcie, który wzniesiono w celu ochrony i przechowywania znalezisk archeologicznych. Przez kolejne dziesięciolecia muzeum stało się domem dla większości rzymskich eksponatów odnalezionych na Malcie i Gozo. W 1922 roku muzeum przebudowano do obecnej formy. Znakiem rozpoznawczym budynku jest neoklasyczna fasada.

Muzeum Domus Romana (oficjalna nazwa to Domvs Romana) jest dziś jedną z najważniejszych maltańskich placówek kulturalnych. W muzeum wystawione są tablice informacyjne w języku angielskim przedstawiające podstawowe informacje o czasach rzymskich na Malcie. Podczas wizyty zobaczymy m.in.:

• Zachowaną w bardzo dobrym stanie mozaikę podłogową ozdabiającą perystyl. Przedstawia ona pijące z misy gołębie, które otoczone są wzorami geometrycznymi. Motyw ten zapoczątkował Sosos z Pergamonu, i możemy trafić na niego w różnych muzeach poświęconych starożytności.
• Marmurowe posągi przedstawiające cesarza Klaudiusza i członków jego rodziny,
• stanowisko archeologiczne leżące bezpośrednio za budynkiem muzeum.
• Fragmenty kolumn i innych ozdobnych elementów z marmuru.
• Naczynia i garnki wykorzystywane w kuchni, lampy.
• Ogród przed willą, w którym uprawiane są jedynie rośliny występujące na wyspie w czasach rzymskich.

Grota św. Pawła i Muzeum Wignacourt

Bezpośrednio pod barokową bazyliką św. Pawła (malt. Bażilika ta' San Pawl) znajduje się grota św. Pawła, wewnątrz której według tradycji apostoł miał nauczać wiernych w trakcie swojego pobytu na wyspie.

Grota św. Pawła udostępniona została do zwiedzania. Jest ona częścią trasy zwiedzania Muzeum Wignacourt. Sama grota jest niewielka. W środku ustawiono statuę świętego, przed którą umieszczono tablicę pamiątkową z wizyty św. Jana Pawła II.

W podziemnej części kompleksu możliwe do odwiedzenia są również wczesnochrześcijańskie katakumby oraz schron z czasów II wojny światowej. Katakumby są mniej ciekawe niż te opisane przez nas we wcześniejszej części artykułu. Schrony należą z kolei do największych kompleksów tego typu na Malcie - składają się z dwóch długich korytarzy oraz kilkudziesięciu pomieszczeń. Nie ma w nich jednak zbyt wielu eksponatów.

Samo Muzeum Wignacourt mieści się w barokowym budynku i może pochwalić się kilkoma ciekawymi eksponatami. Wśród najważniejszych z nich warto wymienić:

• Drewniany i przenośny ołtarz, który joannici wykorzystywali na statkach do odprawiania mszy świętej.
• Kolekcję obrazów, z kilkoma pracami Matti Pretiego, który dużą część życia spędził na Malcie.
• Relikwiarze i srebra należące do zakonu.
• Replikę Całunu Turyńskiego.

Casa Bernard - zwiedzanie XVI-wiecznego pałacu

Turystycznie Rabat to nie tylko wczesnochrześcijańskie nekropolie i rzymskie ruiny. Atrakcją innego typu jest Casa Bernard, czyli wzniesiony w XVI wieku pałac. Rezydencja swoją nazwę zawdzięcza doktorowi Salvatorowi Bernard, osobistemu lekarzowi Wielkiego Mistrza Zakonu, który nabył ją w 1723 roku.

Katakumby św. Katalda

Najmniej znaną z podziemnych nekropolii są katakumby św. Katalda, które znajdują się w podziemiach niepozornej kaplicy o tej samej nazwie (malt. Il-knisja ta’ San Katald, adres: 17 Bir Ir-Riebu, Ir-Rabat, Malta). Większość turystów wybierających się do Rabatu trafia jedynie do katakumb św. Pawła lub ewentualnie do kompleksu św. Agaty, ale to katakumby św. Katalda, mimo niewielkiego rozmiaru, są najbardziej mrocznymi z nich.

Katakumby św. Katalda powstały około II wieku, choć obszar ten był prawdopodobnie wykorzystywany już w czasach fenickich. Do podziemnego cmentarzyska schodzimy schodami bezpośrednio z kaplicy. Najpierw trafiamy do wydrążonej w skale krypty, a dopiero potem do podziemnej nekropolii. W trakcie zwiedzania warto zwrócić uwagę na wyrzeźbiony okrągły stół. Jest to wspomniany już stół agape, przy którym rodzina oraz przyjaciele spotykali się wspominając zmarłego.